Οι πρώτοι μαυρόγυπες γεννήθηκαν στις τεχνητές φωλιές στο Δάσος Δαδιάς

Ένα ιδιαίτερα αισιόδοξο μήνυμα για την αποκατάσταση του οικοσυστήματος στο Δάσος της Δαδιάς φέρνει η πρώτη καταγεγραμμένη χρήση τεχνητών φωλιών από ζευγάρια μαυρόγυπων, δύο χρόνια μετά τη μεγάλη πυρκαγιά που κατέστρεψε σημαντικό μέρος της περιοχής το καλοκαίρι του 2023. Η εξέλιξη θεωρείται σημαντική για τη διατήρηση του είδους στην Ελλάδα, καθώς ο μαυρόγυπας αποτελεί το μεγαλύτερο αρπακτικό πουλί της Ευρώπης και ένα από τα πιο σπάνια είδη της ηπείρου. Το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς – Λευκίμης – Σουφλίου φιλοξενεί τη μοναδική φυσική αποικία του είδους στα Βαλκάνια, γεγονός που καθιστά την προστασία του οικοσυστήματος κρίσιμης σημασίας. Μετά τη μεγάλη πυρκαγιά που κατέστρεψε μεγάλο αριθμό ώριμων δέντρων –τα οποία αποτελούσαν βασικές θέσεις φωλεοποίησης– οι επιστήμονες της τοπικής μονάδας του ΟΦΥΠΕΚΑ προχώρησαν σε μια σειρά παρεμβάσεων με στόχο την υποστήριξη των αρπακτικών πουλιών της περιοχής.

Στο πλαίσιο αυτής της προσπάθειας τοποθετήθηκαν συνολικά 30 τεχνητές φωλιές, σχεδιασμένες ώστε να υποκαταστήσουν τα δέντρα που χάθηκαν από τη φωτιά. Δεκαπέντε από αυτές εγκαταστάθηκαν σε κορυφές ζωντανών δέντρων, ακολουθώντας πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία σε χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία. Οι υπόλοιπες δεκαπέντε τοποθετήθηκαν σε μεταλλικούς στύλους, μια καινοτόμο λύση που αναπτύχθηκε στην Ελλάδα για περιοχές όπου τα κατάλληλα δέντρα έχουν καταστραφεί. Μέχρι πρόσφατα, ωστόσο, δεν είχε καταγραφεί χρήση αυτών των φωλιών από τα πουλιά. Η κατάσταση άλλαξε κατά την τελευταία περίοδο επιτόπιας παρακολούθησης της Μονάδας Διαχείρισης Εθνικών Πάρκων Δέλτα Έβρου και Δαδιάς του ΟΦΥΠΕΚΑ.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι δύο ζευγάρια μαυρόγυπων είχαν επιλέξει τεχνητές φωλιές για την αναπαραγωγή τους: το ένα σε ξύλινη κατασκευή πάνω σε δέντρο και το άλλο σε μεταλλική φωλιά τοποθετημένη σε στύλο. Και στις δύο περιπτώσεις τα πουλιά είχαν ήδη γεννήσει αυγά και βρίσκονταν στη φάση της επώασης. Η βιολόγος Σύλβια Ζακκάκ χαρακτήρισε την εξέλιξη ιδιαίτερα ενθαρρυντική, επισημαίνοντας ότι αποδεικνύεται στην πράξη πως οι τεχνητές φωλιές μπορούν να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικό εργαλείο διατήρησης του είδους σε περιοχές που έχουν πληγεί από πυρκαγιές. Οι κατασκευές αυτές μπορούν να υποκαταστήσουν προσωρινά τα καμένα δέντρα μέχρι να αποκατασταθεί το φυσικό δασικό περιβάλλον.

Ο μαυρόγυπας δημιουργεί εντυπωσιακές φωλιές που μπορεί να ξεπερνούν τα δύο μέτρα σε διάμετρο. Η αναπαραγωγική περίοδος του είδους ξεκινά συνήθως τον Ιανουάριο και κάθε ζευγάρι γεννά μόνο ένα αυγό τον χρόνο. Η επιβίωση των νεοσσών δεν είναι δεδομένη, καθώς περίπου οι μισοί καταφέρνουν τελικά να πετάξουν και να ενταχθούν στον πληθυσμό. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, το 2025 καταγράφηκαν στο Εθνικό Πάρκο της Δαδιάς 47 αναπαραγόμενα ζευγάρια μαυρόγυπων, αριθμός που καθιστά την περιοχή έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες διατήρησης του είδους στην Ευρώπη. Παράλληλα, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος LIFE, ο ΟΦΥΠΕΚΑ υλοποιεί πολυετή πρόγραμμα παρακολούθησης του πληθυσμού του μαυρόγυπα αλλά και άλλων αρπακτικών πουλιών της περιοχής. Η παρακολούθηση αυτή περιλαμβάνει καταγραφή φωλιών, μελέτη της αναπαραγωγικής επιτυχίας και δράσεις προστασίας των ενδιαιτημάτων τους.

Σημαντική δράση αποτέλεσε και η εγκατάσταση 140 τεχνητών φωλιών για νυκτόβια αρπακτικά πουλιά σε ολόκληρο το δασικό σύμπλεγμα της Δαδιάς από το 2024, με στόχο την ενίσχυση της βιοποικιλότητας μετά την οικολογική καταστροφή που προκάλεσαν οι πυρκαγιές. Οι πρωτοβουλίες αυτές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την αποκατάσταση του οικοσυστήματος της περιοχής. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα απειλούμενα είδη θα συνεχίσουν να αναπαράγονται και να επιβιώνουν ακόμη και σε ένα περιβάλλον που επηρεάστηκε σοβαρά από φυσικές καταστροφές. Η επιτυχία των δύο πρώτων ζευγαριών μαυρόγυπων που χρησιμοποίησαν τεχνητές φωλιές θεωρείται ένα μικρό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό βήμα προς την αποκατάσταση της ισορροπίας στο δάσος της Δαδιάς και την προστασία ενός από τα πιο εμβληματικά αρπακτικά πουλιά της Ευρώπης.