Ενεργειακή κρίση λόγω πολέμου: Σε εγρήγορση το οικονομικό επιτελείο

Σε εγρήγορση βρίσκεται το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης απέναντι στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και τις επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει μια παρατεταμένη γεωπολιτική κρίση στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Η στρατηγική που εξετάζεται βασίζεται σε διαδοχικές παρεμβάσεις, οι οποίες θα ενεργοποιούνται ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια των πιέσεων στις τιμές, με στόχο να περιοριστεί η μετακύλιση των αυξήσεων σε καύσιμα και βασικά αγαθά. Το κυβερνητικό οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί τις εξελίξεις στις διεθνείς αγορές, δηλώνοντας έτοιμο να προχωρήσει σε μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, εφόσον η ενεργειακή κρίση κλιμακωθεί. Ωστόσο, οι παρεμβάσεις αυτές θα συνδεθούν άμεσα με τις αποφάσεις που θα ληφθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς η Ελλάδα δεν σκοπεύει να κινηθεί αποκομμένα από το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Βασική προϋπόθεση για την απελευθέρωση κονδυλίων από τον κρατικό προϋπολογισμό είναι να υπάρξει συμφωνία σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για προσωρινή χαλάρωση ή «πάγωμα» των δημοσιονομικών κανόνων μέχρι να αποκλιμακωθεί η κρίση.

Τα μέτρα που βρίσκονται στο τραπέζι

Παράλληλα με τις ευρωπαϊκές αποφάσεις, η κυβέρνηση εξετάζει τη δυνατότητα ενεργοποίησης επιμέρους παρεμβάσεων στην εσωτερική αγορά. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η πιθανότητα επιβολής πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στην εμπορία και τη λιανική πώληση καυσίμων, ώστε να περιοριστούν φαινόμενα αισχροκέρδειας και να συγκρατηθούν οι τιμές στην αντλία. Υπενθυμίζεται ότι το μέτρο του πλαφόν είχε εφαρμοστεί κατά την περίοδο της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης και παρέμεινε σε ισχύ μέχρι τον Ιούνιο του 2025. Στη «φαρέτρα» των πιθανών μέτρων περιλαμβάνεται επίσης η επαναφορά της επιδότησης καυσίμων μέσω ενός νέου προγράμματος τύπου fuel pass. Το συγκεκριμένο μέτρο είχε εφαρμοστεί για πρώτη φορά το 2022, όταν η ενεργειακή κρίση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εκτόξευσε τις τιμές των καυσίμων.

Ωστόσο, για να ενεργοποιηθεί ξανά η επιδότηση, η κυβέρνηση θέτει δύο βασικές προϋποθέσεις: η τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι και η αύξηση αυτή να διατηρηθεί για χρονικό διάστημα τουλάχιστον ενός μήνα. Το προηγούμενο πρόγραμμα είχε σχεδιαστεί με εισοδηματικά κριτήρια, ώστε να στοχεύει κυρίως τα ευάλωτα και μεσαία νοικοκυριά. Παράλληλα εξετάζεται και το ενδεχόμενο επαναφοράς των επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας. Σε περίπτωση που η άνοδος του φυσικού αερίου συμπαρασύρει τις τιμές χονδρικής του ρεύματος, θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί μηχανισμός κρατικής επιδότησης ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφηθεί μέρος της αύξησης.

Οι οικονομικές αρχές εξετάζουν επίσης τις πιθανές επιπτώσεις σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας. Στο μικροσκόπιο βρίσκονται οι θαλάσσιες μεταφορές και το ενδεχόμενο προβλημάτων στα Στενά του Ορμούζ, που αποτελούν κομβικό σημείο για την παγκόσμια διακίνηση πετρελαίου. Παράλληλα, εξετάζονται οι συνέπειες στις εφοδιαστικές αλυσίδες, στις αερομεταφορές, αλλά και στις τιμές λιπασμάτων και τροφίμων, καθώς η γεωπολιτική αστάθεια μπορεί να επηρεάσει ευρύτερα την παγκόσμια παραγωγή και διακίνηση πρώτων υλών. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης έχει ήδη επισημάνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει την «εργαλειοθήκη» μέτρων που χρησιμοποιήθηκε το 2022 κατά την ενεργειακή κρίση. Τα εργαλεία αυτά θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν ξανά, εφόσον η κρίση βαθύνει και οι πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις ενταθούν.

Οι πιθανές επιπτώσεις στην οικονομία

Η νέα ενεργειακή κρίση αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τον πληθωρισμό, προκαλώντας αλυσιδωτές αυξήσεις σε προϊόντα και υπηρεσίες. Η άνοδος των τιμών καυσίμων και ενέργειας μπορεί να οδηγήσει σε ακριβότερες μεταφορές, υψηλότερα κόστη παραγωγής και τελικά σε αυξήσεις τιμών στην αγορά. Ήδη τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι οι τιμές στα τρόφιμα αυξήθηκαν κατά 4,5% μέσα σε έναν χρόνο, με σημαντικές ανατιμήσεις σε προϊόντα όπως το μοσχάρι, τα φρούτα, ο καφές και η σοκολάτα. Παράλληλα, δεν αποκλείονται αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, ιδιαίτερα σε τομείς που εξαρτώνται από πρώτες ύλες της Μέσης Ανατολής, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την παραγωγή και τη διαθεσιμότητα προϊόντων. Η γεωπολιτική αβεβαιότητα ενδέχεται επίσης να επηρεάσει τις επενδύσεις, καθώς οι επιχειρήσεις τείνουν να υιοθετούν πιο επιφυλακτική στάση σε περιόδους διεθνούς αστάθειας. Αν και οι προβλέψεις για το 2026 κάνουν λόγο για αύξηση των επενδύσεων κατά 10,2%, η επιδείνωση του διεθνούς περιβάλλοντος θα μπορούσε να περιορίσει αυτή τη δυναμική.

Πιέσεις ενδέχεται να υπάρξουν και στα δημόσια οικονομικά, καθώς τα μέτρα στήριξης των νοικοκυριών συνεπάγονται σημαντικό δημοσιονομικό κόστος. Τέλος, πιθανές συνέπειες μπορεί να υπάρξουν και στον τουρισμό, έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, που απέφερε πέρυσι έσοδα 23,5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, υπάρχει ο κίνδυνος επιβράδυνσης των κρατήσεων, ιδιαίτερα από μακρινές αγορές που επηρεάζονται περισσότερο από τις γεωπολιτικές εντάσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι οικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας ενδέχεται να αναθεωρηθούν, καθώς μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να επιβραδύνει τον ρυθμό μεγέθυνσης, επηρεάζοντας τον στόχο για αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,4% μέσα στο έτος.