Πόσο μεγάλη απειλή είναι η τεχνητή νοημοσύνη για τις θέσεις εργασίας εισόδου;

Η ραγδαία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης έχει αναζωπυρώσει έναν παλιό φόβο με νέα ένταση: ότι οι μηχανές δεν θα αντικαταστήσουν μόνο χειρωνακτικές εργασίες, αλλά και τις πρώτες, «χαμηλής εμπειρίας» θέσεις στον κόσμο των υπηρεσιών και των γραφείων. Οι δουλειές εισόδου —εκείνες που παραδοσιακά λειτουργούν ως σχολείο για τους νέους εργαζόμενους— βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της συζήτησης. Το ερώτημα δεν είναι απλώς αν η AI μπορεί να τις κάνει. Είναι τι σημαίνει αυτό για το μέλλον της εργασίας συνολικά. Σύμφωνα με την ανάλυση του The Economist, μέχρι στιγμής οι φόβοι μαζικής εξαφάνισης θέσεων εργασίας δεν έχουν επιβεβαιωθεί στατιστικά. Οι αγορές εργασίας στις ανεπτυγμένες οικονομίες παραμένουν ανθεκτικές και η ανεργία, σε πολλές περιπτώσεις, παραμένει χαμηλή. Ωστόσο, κάτω από αυτή τη φαινομενική σταθερότητα, διαφαίνονται πιο λεπτές αλλά ανησυχητικές μετατοπίσεις — ιδιαίτερα για όσους βρίσκονται στην αρχή της επαγγελματικής τους διαδρομής.

Οι θέσεις εισόδου έχουν ένα κρίσιμο χαρακτηριστικό: συνδυάζουν χαμηλότερη αμοιβή με υψηλή μαθησιακή αξία. Πρόκειται για ρόλους όπου οι νέοι εργαζόμενοι αποκτούν βασικές δεξιότητες, επαγγελματική κρίση και κατανόηση του πώς λειτουργεί ένας οργανισμός. Πολλές από αυτές τις εργασίες περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενα καθήκοντα, ανάλυση δεδομένων, σύνταξη κειμένων, βασική επικοινωνία με πελάτες — ακριβώς τα πεδία όπου τα σύγχρονα εργαλεία AI εμφανίζονται ιδιαίτερα αποτελεσματικά. Το πρόβλημα, επισημαίνει το περιοδικό, δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη «κλέβει» δουλειές με θεαματικό τρόπο. Είναι ότι αλλάζει τη λογική των επιχειρήσεων. Αν μια εταιρεία μπορεί να αυτοματοποιήσει μεγάλο μέρος της παραγωγικής εργασίας ενός junior υπαλλήλου, τότε ο πειρασμός να περιορίσει ή να καταργήσει τέτοιες θέσεις είναι ισχυρός — ειδικά σε ένα περιβάλλον πίεσης κόστους και βραχυπρόθεσμων στόχων κερδοφορίας.

Αυτό όμως δημιουργεί ένα δομικό παράδοξο. Οι σημερινοί ανώτεροι επαγγελματίες και στελέχη δεν γεννήθηκαν «έτοιμοι». Έμαθαν μέσα από θέσεις χαμηλής ευθύνης, κάνοντας λάθη, παρατηρώντας, δοκιμάζοντας. Αν αυτές οι θέσεις εξαφανιστούν ή συρρικνωθούν δραστικά, από πού θα προκύψουν οι έμπειροι εργαζόμενοι του μέλλοντος; Η απώλεια του «pipeline» εκπαίδευσης απειλεί να δημιουργήσει κενά δεξιοτήτων σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Το άρθρο τονίζει επίσης ότι οι επιπτώσεις δεν κατανέμονται ισότιμα. Οι νέοι εργαζόμενοι και οι πρόσφατοι απόφοιτοι φαίνεται να πλήττονται δυσανάλογα, καθώς έχουν λιγότερη διαπραγματευτική δύναμη και μικρότερο απόθεμα εμπειρίας. Σε ορισμένους κλάδους, παρατηρείται ήδη μείωση προσλήψεων σε entry-level ρόλους, όχι λόγω ύφεσης, αλλά λόγω ανασχεδιασμού της εργασίας γύρω από την AI.

Παράλληλα, το The Economist επισημαίνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι από τη φύση της καταστροφική για την απασχόληση. Αν χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο ενίσχυσης και όχι αντικατάστασης, μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα των νέων εργαζομένων και να τους επιτρέψει να αναλάβουν πιο σύνθετα καθήκοντα νωρίτερα στην καριέρα τους. Αυτό όμως απαιτεί επενδύσεις σε εκπαίδευση, καθοδήγηση και οργανωτική αναδιάρθρωση — όχι απλώς περικοπές. Το κρίσιμο δίλημμα, λοιπόν, δεν είναι τεχνολογικό αλλά στρατηγικό. Οι επιχειρήσεις καλούνται να αποφασίσουν αν θα χρησιμοποιήσουν την AI ως πρόσχημα για τη συρρίκνωση του ανθρώπινου δυναμικού ή ως ευκαιρία για να επανασχεδιάσουν τον τρόπο με τον οποίο εκπαιδεύουν και αναπτύσσουν τους εργαζομένους τους. Η δεύτερη επιλογή είναι πιο απαιτητική, αλλά και πιο βιώσιμη. Σε τελική ανάλυση, η τεχνητή νοημοσύνη δεν απειλεί απλώς μεμονωμένες θέσεις εργασίας. Απειλεί —αν χρησιμοποιηθεί άκριτα— τον ίδιο τον μηχανισμό κοινωνικής και επαγγελματικής κινητικότητας. Και αυτό είναι ένα κόστος που καμία οικονομία δεν μπορεί να αγνοήσει.