Συμφωνία ΕΕ – Mercosur: Οφέλη για λάδι, τυριά, ακτινίδια, ροδάκινα, αρτοσκευάσματα

Σημαντικές εξαγωγικές προοπτικές για τα ελληνικά αγροδιατροφικά προϊόντα ανοίγει η συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της Ευρωπαϊκή Ένωση και των χωρών της Mercosur, δημιουργώντας πρόσβαση σε μια ενιαία αγορά σχεδόν 300 εκατομμυρίων καταναλωτών. Πρόκειται για πληθυσμούς που, σε μεγάλο βαθμό, ενδέχεται να έρθουν για πρώτη φορά σε επαφή με πιστοποιημένα, ποιοτικά ελληνικά προϊόντα, από το ελαιόλαδο και τα τυριά έως τα φρούτα και τα προϊόντα μεταποίησης. Σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας και αναδιάταξης των εμπορικών σχέσεων, η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει τη συμφωνία ως στρατηγικό εργαλείο εξωστρέφειας, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδεύεται από ισχυρούς μηχανισμούς προστασίας της εγχώριας παραγωγής. «Στόχος της χώρας μας είναι η σύναψη ουσιαστικών εμπορικών συμφωνιών που αποδίδουν απτά οφέλη για τους παραγωγούς και τις επιχειρήσεις, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα σταθερότητα και προβλεψιμότητα», σημείωσε σε δηλώσεις του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Αντώνης Φιλιππής. Την ίδια στιγμή, ξεκαθάρισε ότι καμία εμπορική συμφωνία δεν μπορεί να είναι βιώσιμη χωρίς δικλείδες ασφαλείας. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, η ρήτρα διμερούς διασφάλισης που περιλαμβάνεται στη συμφωνία Mercosur «δεν αποτελεί πανάκεια», συνιστά όμως ένα αναγκαίο εργαλείο για τη διαμόρφωση πιο ισόρροπων συνθηκών ανταγωνισμού στον αγροδιατροφικό τομέα.

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur είναι αποτέλεσμα μιας διαπραγματευτικής πορείας που ξεπερνά τα 25 χρόνια. Το πρώτο πολιτικό πλαίσιο συμφωνίας διαμορφώθηκε τον Ιούνιο του 2019, ενώ τα τελικά κείμενα εγκρίθηκαν από το Κολέγιο των Επιτρόπων τον Σεπτέμβριο του 2025. Πρόσφατα, η συμφωνία έλαβε το πράσινο φως από την πλειονότητα των κρατών-μελών, στο πλαίσιο συζήτησης στο Συμβούλιο της ΕΕ σε επίπεδο πρέσβεων στις Βρυξέλλες. Η εφαρμογή της προβλέπεται να εξελιχθεί σε δύο φάσεις. Αρχικά, μέσω της προσωρινής εφαρμογής του εμπορικού σκέλους, μετά την υπογραφή της και την έγκριση από το Συμβούλιο της ΕΕ με ειδική πλειοψηφία και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σε δεύτερο χρόνο, η συνολική συμφωνία θα πρέπει να κυρωθεί από τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών-μελών.

Τι προβλέπει για τα ελληνικά προϊόντα

Κεντρικό στοιχείο της συμφωνίας είναι η σταδιακή κατάργηση των εισαγωγικών δασμών, εξέλιξη που αναμένεται να ευνοήσει μια σειρά ελληνικών προϊόντων, όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά, τα ακτινίδια, τα ροδάκινα και τα αρτοσκευάσματα. Ειδικά για το ελαιόλαδο, οι προοπτικές θεωρούνται ιδιαίτερα θετικές, καθώς οι χώρες της Mercosur –Βραζιλία, Αργεντινή, Παραγουάη και Ουρουγουάη– δεν διαθέτουν αξιόλογη εγχώρια παραγωγή, ενώ μέχρι σήμερα επιβάλλουν δασμούς που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού προϊόντος. Παράλληλα, η συμφωνία περιλαμβάνει ρητή προστασία για 21 ελληνικές γεωγραφικές ενδείξεις. Για τη φέτα προβλέπεται μεταβατική περίοδος επτά ετών για υφιστάμενους χρήστες της ονομασίας, βάσει της ρήτρας «grandfathering». Στον κατάλογο των προστατευόμενων προϊόντων περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το ούζο, το τσίπουρο, οι οίνοι Ρετσίνα Αττικής, Νεμέα, Νάουσα, Σαντορίνη και Σάμος, τα ελαιόλαδα Καλαμάτα, Σητεία και Κολυμβάρι Χανίων, καθώς και η μαστίχα Χίου, ο κρόκος Κοζάνης, η ελιά Καλαμάτας, η κονσερβοελιά Αμφίσσης, η κεφαλογραβιέρα, το μανούρι και η κορινθιακή σταφίδα Βοστίτσα.

Σήμερα, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur ανέρχονται σε περίπου 34 εκατ. ευρώ. Η μείωση των δασμών εκτιμάται ότι μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την αύξηση των εξαγωγών και τη διεύρυνση του μεριδίου των ελληνικών προϊόντων στις αγορές της Νότιας Αμερικής.

Αντιδράσεις

Η συμφωνία δεν έχει μείνει χωρίς αντιδράσεις. Ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις εκφράζουν φόβους ότι φθηνότερα προϊόντα από τις χώρες της Mercosur, τα οποία συχνά παράγονται με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και εργασιακά πρότυπα, θα μπορούσαν να προκαλέσουν αθέμιτο ανταγωνισμό στην ενιαία αγορά. Σε απάντηση αυτών των ανησυχιών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο κανονισμού για την ενίσχυση των μηχανισμών διασφάλισης. Μεταξύ άλλων, προβλέπεται δυνατότητα άμεσης παρέμβασης εντός 21 ημερών από τη διαπίστωση σοβαρών διαταραχών της αγοράς, έρευνες σε περιπτώσεις αύξησης εισαγωγών άνω του 8% ή όταν οι εισαγωγές υπολείπονται της εγχώριας παραγωγής κατά 10%, αυστηρότερη παρακολούθηση ανά κράτος-μέλος και ενίσχυση των φυτοϋγειονομικών και υγειονομικών ελέγχων. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στον μηχανισμό «Unity Safety Net», ύψους 6,3 δισ. ευρώ, στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, καθώς και στη ρήτρα αμοιβαιότητας, βάσει της οποίας τα εισαγόμενα προϊόντα θα πρέπει να πληρούν τις ίδιες προδιαγραφές με τα ευρωπαϊκά.

Κατά την εξειδίκευση των μέτρων για τους αγρότες, ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστας Τσιάρας τόνισε ότι τις ρήτρες διασφάλισης στο πλαίσιο κανονισμού της ΕΕ ψήφισαν στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μόνο οι ευρωβουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, υπογραμμίζοντας τον πολιτικό χαρακτήρα της συζήτησης γύρω από τη συμφωνία. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρωτοβουλία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για τη διάθεση περίπου 45 δισ. ευρώ υπέρ του αγροτικού τομέα, μέσω της ενδιάμεσης αναθεώρησης του επταετούς προϋπολογισμού. Την πρωτοβουλία αυτή χαιρέτισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, τονίζοντας ότι η στήριξη του πρωτογενούς τομέα αποτελεί εθνική προτεραιότητα και βασικό πυλώνα μιας ισχυρής Κοινής Αγροτικής Πολιτικής για την περίοδο 2028–2034. Σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία ΕΕ–Mercosur αντιμετωπίζεται από την ελληνική πλευρά όχι ως αυτοσκοπός, αλλά ως ένα εργαλείο που μπορεί να αποδώσει πραγματικά οφέλη, εφόσον εφαρμοστεί με κανόνες, έλεγχο και ουσιαστική προστασία των παραγωγών.