«Δουλέψτε πιο σκληρά»: Η πρόκληση Μερτς στους Γερμανούς και η αιφνιδιαστική αναφορά στην Ελλάδα

Μια πολιτικά φορτισμένη συζήτηση για την εργασία, την παραγωγικότητα και τα όρια του κοινωνικού κράτους άνοιξε στη Γερμανία ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, καλώντας τους πολίτες να εργάζονται περισσότερο και να περιορίσουν τόσο τη μερική απασχόληση όσο και τις εκτεταμένες αναρρωτικές άδειες. Το Politico αποτύπωσε το μήνυμά του με αιχμηρό τρόπο, σημειώνοντας ότι ο καγκελάριος ουσιαστικά απευθύνει μια προτροπή στους Γερμανούς να μην είναι «τόσο τεμπέληδες». Η παρέμβαση Μερτς αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς έρχεται σε μια περίοδο που η γερμανική οικονομία παλεύει με χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, ενώ η πολιτική σκηνή βρίσκεται σε αναβρασμό ενόψει κρίσιμων κρατιδιακών εκλογών. Την ίδια ώρα, η ρητορική του ανακαλεί μνήμες από την περίοδο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους, όταν στη γερμανική δημόσια σφαίρα κυριαρχούσε το στερεότυπο των «τεμπέληδων Ελλήνων». Σήμερα, όμως, το παράδειγμα που επικαλείται ο ίδιος ο Γερμανός καγκελάριος είναι ακριβώς η Ελλάδα.

Σε ομιλία του σε βιομηχανικούς φορείς στην ανατολική Γερμανία, ο Μερτς υποστήριξε ότι η συνολική παραγωγικότητα της χώρας δεν είναι επαρκής. Επέκρινε τη διεύρυνση της μερικής απασχόλησης και την έμφαση στην ισορροπία εργασίας–ζωής, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι «η τετραήμερη εβδομάδα δεν θα είναι αρκετή για να διατηρηθεί το σημερινό επίπεδο ευημερίας». Σε προεκλογική του εμφάνιση στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, επανήλθε στο ζήτημα των αναρρωτικών αδειών, σημειώνοντας ότι οι Γερμανοί εργαζόμενοι λαμβάνουν κατά μέσο όρο σχεδόν τρεις εβδομάδες ετησίως — ποσοστό, όπως είπε, υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ. Με εμφανή ένταση διερωτήθηκε αν είναι «πράγματι απαραίτητο» και αν μπορούν να δημιουργηθούν καλύτερα κίνητρα ώστε οι πολίτες να εργάζονται περισσότερο. Το πλαίσιο είναι σαφές: ο Μερτς επιδιώκει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της γερμανικής οικονομίας, τη στιγμή που το κόμμα του, η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU), επιχειρεί να ανακόψει τη δυναμική της ανερχόμενης άκρας δεξιάς και να ανακτήσει πολιτική πρωτοβουλία.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι ο Μερτς προβάλλει πλέον την Ελλάδα ως παράδειγμα. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Politico, η Ελλάδα καταγράφει από τις υψηλότερες μέσες ώρες εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν και η παραγωγικότητα της γερμανικής οικονομίας παραμένει υψηλότερη, η σύγκριση λειτουργεί συμβολικά: ανατρέπει το αφήγημα της προηγούμενης δεκαετίας. Κατά τη διάρκεια επίσκεψης του Κυριάκος Μητσοτάκης στο Βερολίνο, ο Μερτς είχε επαινέσει τις μεταρρυθμίσεις στην ελληνική αγορά εργασίας, σημειώνοντας ότι η εξαήμερη εβδομάδα εργασίας είναι μια πραγματικότητα που θα έπρεπε να μελετηθεί και στη Γερμανία. Η αναφορά αυτή, πέρα από οικονομική, είχε σαφή πολιτική και ιστορική φόρτιση.

Οι δηλώσεις του καγκελάριου προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις. Η πρόταση της CDU να περιοριστεί το «νομικό δικαίωμα» στη μερική απασχόληση — εκτός αν συντρέχουν ειδικοί λόγοι, όπως φροντίδα παιδιών — θεωρήθηκε από πολλούς ως επίπληξη προς τους εργαζόμενους. Η φράση «τρόπος ζωής μερικής απασχόλησης» έγινε αντικείμενο σαρκασμού στα κοινωνικά δίκτυα, μετατρεπόμενη σε δημοφιλή memes. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση ARD-DeutschlandTrend, περίπου τα δύο τρίτα των Γερμανών αντιτίθενται στη σκλήρυνση του πλαισίου για τη μερική απασχόληση. Ιδιαίτερα οι γυναίκες — που επιλέγουν συχνότερα ευέλικτες μορφές εργασίας — εξέφρασαν ανησυχία ότι στοχοποιούνται δυσανάλογα.

Focus: «Αντιγράψτε τους “χρεοκοπημένους Έλληνες”»

Σε αυτό το κλίμα, το Focus Online προκάλεσε αίσθηση λίγο καιρό πριν. Με τον δηκτικό τίτλο «Κυρία Μπας, για τη μεταρρύθμιση του κοινωνικού κράτους πρέπει να αντιγράψετε τους “χρεοκοπημένους Έλληνες”», το περιοδικό καλεί τη Γερμανίδα υπουργό Εργασίας Μπέρμπελ Μπας να εξετάσει το ελληνικό μοντέλο ψηφιακού εκσυγχρονισμού. Το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι η θετική πορεία της ελληνικής οικονομίας δεν είναι συγκυριακή, αλλά αποτέλεσμα συστηματικής ψηφιοποίησης. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην πλατφόρμα gov.gr, η οποία παρουσιάζεται ως υπόδειγμα ταχύτητας και διασύνδεσης υπηρεσιών. Από αιτήσεις επιδομάτων έως άυλη συνταγογράφηση, το Focus περιγράφει μια διοικητική καθημερινότητα όπου οι διαδικασίες ολοκληρώνονται μέσα σε λίγα λεπτά, χωρίς σωρεία δικαιολογητικών. Η σύγκριση με τη γερμανική γραφειοκρατία είναι αιχμηρή: εκεί όπου στη Γερμανία απαιτούνται δεκάδες λεπτά και πολλαπλά έγγραφα, στην Ελλάδα — υποστηρίζει το περιοδικό — η διαδικασία έχει απλοποιηθεί ριζικά. Το «μυστικό», σύμφωνα με το άρθρο, συνοψίζεται σε δύο λέξεις: αποδοτικότητα και ψηφιοποίηση.

Η αντιπαράθεση που άνοιξε ο Μερτς δεν αφορά μόνο τις ώρες εργασίας. Αγγίζει τον πυρήνα του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου: ποια είναι τα όρια της προστασίας, πώς ορίζεται η παραγωγικότητα και ποια ισορροπία μπορεί να διασφαλίσει ταυτόχρονα ανταγωνιστικότητα και κοινωνική συνοχή. Η ειρωνεία της συγκυρίας είναι εμφανής. Σε μια δεκαετία, η Ελλάδα μετακινήθηκε — τουλάχιστον στο επίπεδο του συμβολισμού — από τον ρόλο του «προβλήματος» σε εκείνον του παραδείγματος. Και η Γερμανία, η χώρα που άλλοτε υπεδείκνυε την πειθαρχία ως μονόδρομο, βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με τη δική της συζήτηση για το τι σημαίνει εργασία, ευημερία και μεταρρύθμιση στον 21ο αιώνα.