Μαδούρο: Από το «Salt Bae» στην απομόνωση – Η διαδρομή ενός καθεστώτος, η κατάρρευση μιας χώρας και το τέλος

Δείπνα-σύμβολα, θεσμική εκτροπή, οικονομική συντριβή, μαζική έξοδος 7,7 εκατ. ανθρώπων και, τελικά, η επιχείρηση «Absolute Resolve» που τον οδήγησε στη Νέα Υόρκη – τι περιλαμβάνουν οι κατηγορίες, πώς περιγράφονται οι συνθήκες κράτησης στο MDC Brooklyn και τι αλλάζει στη Λατινική Αμερικ Ως σκηνή-σύμβολο της εποχής του, το δείπνο του Νικολάς Μαδούρο στην Κωνσταντινούπολη τον Σεπτέμβριο του 2018 εξακολουθεί να στοιχειώνει την εικόνα του. Δεν ήταν σε αίθουσα διαχείρισης κρίσης, δεν συμμετείχε σε διαπραγματεύσεις για τη διάσωση μιας οικονομίας που βυθιζόταν – βρισκόταν στο διάσημο εστιατόριο του Nusret Gökçe, του γνωστού “Salt Bae”, δίπλα στη σύζυγό του, Σίλια Φλόρες, καταναλώνοντας μπριζόλες που περιγράφηκαν ως τάξης περίπου 1.000 ευρώ και συνοδεύοντας το γεύμα με γαλλικό κρασί που αναφέρθηκε ότι κόστιζε 2.000 ευρώ. Τα βίντεο της εποχής τον έδειχναν χαμογελαστό, ανέμελο, να μιλά για «εμπειρία ζωής». Την ίδια στιγμή, η Βενεζουέλα βίωνε τη βαθύτερη οικονομική και ανθρωπιστική κρίση της σύγχρονης ιστορίας της. Εκατομμύρια άνθρωποι πάλευαν με την έλλειψη βασικών αγαθών, με ουρές για τρόφιμα και φάρμακα, με ένα σύστημα υγείας που κατέρρεε, με την πείνα να αποτυπώνεται ακόμη και σε μετρήσιμους δείκτες καθημερινότητας. Εκείνο το δείπνο δεν έμοιαζε απλώς προκλητικό· αποτυπώθηκε ως συμπύκνωση της απόστασης ανάμεσα στην ηγεσία και την κοινωνία, σε μια χώρα που έβλεπε την κρατική ισχύ να μετατρέπεται σε μηχανισμό διατήρησης της εξουσίας.

Από οδηγός λεωφορείου σε διάδοχο του Τσάβες

Η ειρωνεία για τον ίδιο τον Μαδούρο –και για όσους επένδυσαν πολιτικά στο αφήγημα της «λαϊκής προέλευσης»– είναι ότι δεν εμφανίστηκε ως κλασικός άνθρωπος των ελίτ. Γεννημένος στο Καράκας, εργάστηκε ως οδηγός λεωφορείου στο συγκοινωνιακό δίκτυο της πρωτεύουσας. Εκεί αναδείχθηκε συνδικαλιστικά, εκεί απέκτησε πολιτική ταυτότητα και εντάχθηκε σε κύκλους της επαναστατικής Αριστεράς με στενούς δεσμούς με την Κούβα.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 ταξίδεψε στην Αβάνα για ιδεολογική εκπαίδευση – το πιο συγκροτημένο κεφάλαιο εκπαίδευσης που αναφέρεται μετά το λύκειο – και τότε το όνομά του άρχισε να συνδέεται με την κουβανική επιρροή, στοιχείο που τον κατέστησε ενδιαφέρον στις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών ως ανερχόμενο στέλεχος με «γραμμή» και δίκτυο. Όταν ο Ούγκο Τσάβες αναδύθηκε ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 1992 και την αμνήστευσή του το 1994, ο Μαδούρο κινήθηκε στο περιβάλλον του. Η άνοδός του υπήρξε σταδιακή αλλά σταθερή: από βουλευτής, πρόεδρος της Εθνοσυνέλευσης, υπουργός Εξωτερικών και, λίγο πριν από τον θάνατο του Τσάβες, αντιπρόεδρος της χώρας. Το καθοριστικό πολιτικό «χρίσμα» ήρθε δημόσια, στην τελευταία τηλεοπτική εμφάνιση του Τσάβες το 2012, όταν τον όρισε διάδοχο, αιφνιδιάζοντας ακόμη και πρόσωπα του στενού πυρήνα της εξουσίας.

Μετά τον θάνατο του Τσάβες, τον Μάρτιο του 2013, ο Μαδούρο κέρδισε εκλογές με μικρή διαφορά. Η νίκη του αμφισβητήθηκε από την πρώτη στιγμή. Σε αντίθεση με τον χαρισματικό προκάτοχό του, δεν έμοιαζε να διαθέτει το πολιτικό βάρος που θα επέτρεπε να «κληρονομήσει» αυθεντικά τη σχέση του Τσαβισμού με τα λαϊκά στρώματα. Κυβέρνησε στη σκιά του Τσάβες, επικαλούμενος διαρκώς την κληρονομιά του, αλλά χωρίς να μπορεί να αναπληρώσει το κενό ηγεσίας με θεσμική σταθερότητα ή αποτελεσματική διαχείριση.

Η κατάρρευση

Η κρίση ήρθε γρήγορα και με ένταση. Στον πρώτο χρόνο της προεδρίας Μαδούρο, η Βενεζουέλα βυθίστηκε σε ύφεση. Ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε, βασικά αγαθά εξαφανίστηκαν από τα ράφια, το σύστημα υγείας άρχισε να εμφανίζει σημάδια συστημικής κατάρρευσης. Οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα και η κυβερνητική απάντηση πήρε μορφή σκληρής καταστολής. Το 2014 καταγράφηκαν 43 νεκροί στις κινητοποιήσεις, με συλλήψεις και φυλακίσεις, ενώ η εικόνα του Μαδούρο άρχισε να εδραιώνεται διεθνώς ως αυταρχικού ηγέτη. Το 2015, το κυβερνών στρατόπεδο έχασε για πρώτη φορά τον έλεγχο της Εθνοσυνέλευσης. Και τότε, αντί να αποδεχθεί τη θεσμική ισορροπία, προχώρησε στη ρήξη: το 2017 συγκρότησε Συντακτική Συνέλευση πλήρως ελεγχόμενη από το καθεστώς, ακυρώνοντας στην πράξη τη λειτουργία του αντιπολιτευόμενου κοινοβουλίου. Οι διαδηλώσεις που ακολούθησαν καταπνίγηκαν με βία: περισσότεροι από 100 νεκροί και χιλιάδες τραυματίες καταγράφηκαν εκείνη την περίοδο. Παράλληλα, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο άρχισε έρευνα για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας – έρευνα που, όπως αναφέρεται, παρέμενε ανοιχτή μέχρι το 2025.

Τα οικονομικά μεγέθη κατέρρευσαν σε ιστορική κλίμακα. Μεταξύ 2012 και 2020, η οικονομία της Βενεζουέλας αναφέρεται ότι συρρικνώθηκε κατά 71%, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι ξεπέρασε το 130.000%. Η πετρελαϊκή παραγωγή – θεμέλιο της οικονομίας – κατρακύλησε κάτω από 400.000 βαρέλια ημερησίως, υπονομεύοντας το βασικό δημοσιονομικό οξυγόνο του κράτους. Το 2018, σύμφωνα με την περιγραφή, τα δύο τρίτα του πληθυσμού είχαν χάσει βάρος λόγω πείνας και πάνω από το 80% ζούσε σε ακραία φτώχεια. Σε αυτό το περιβάλλον, η καθημερινότητα οργανώθηκε γύρω από την έλλειψη: ουρές για τρόφιμα, συγκρούσεις για βασικά είδη, αδυναμία πρόσβασης σε φάρμακα, διάχυτη ανασφάλεια. Η κρατική μηχανή, αντί να λειτουργεί ως δίχτυ κοινωνικής προστασίας, αποτυπώθηκε από τους επικριτές της ως εργαλείο ελέγχου και διατήρησης της εξουσίας.

Η μεγαλύτερη μεταναστευτική έξοδος της σύγχρονης Λατινικής Αμερικής

Η κοινωνική και οικονομική συντριβή μεταφράστηκε σε μαζική φυγή. Περισσότερα από 7,7 εκατομμύρια άνθρωποι εγκατέλειψαν τη χώρα, συχνά πεζή, σε αυτό που περιγράφεται ως η μεγαλύτερη μεταναστευτική κρίση στη σύγχρονη ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Τα στοιχεία που αναφέρονται αποδίδονται στον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης του ΟΗΕ, με επιπλέον κατανομή από την πλατφόρμα R4V, ομάδα περιφερειακών ΜΚΟ που ιδρύθηκε από τον Οργανισμό Μετανάστευσης του ΟΗΕ για στήριξη μεταναστών και προσφύγων από τη Βενεζουέλα. Η Κολομβία αναφέρεται ότι δέχτηκε το μεγαλύτερο μέρος της διασποράς (2,8 εκατ.), ακολουθούμενη από το Περού (1,7 εκατ.). Η διασπορά, ωστόσο, δεν ήταν μόνο αριθμοί· μετατράπηκε σε πολιτικό παράγοντα στις χώρες υποδοχής, σε πίεση στα κοινωνικά συστήματα, σε θέμα ασφαλείας, εργασίας και πολιτικής ένταξης. Και εκεί, στο φόντο της μαζικής φυγής και της κοινωνικής εξάντλησης, το δείπνο της Κωνσταντινούπολης το 2018 άρχισε να λειτουργεί ως εικόνα-στίγμα: όχι απλώς ως «στιγμιότυπο χλιδής», αλλά ως σύμβολο ενός καθεστώτος που εμφανιζόταν να έχει αποκοπεί από την πραγματικότητα των πολιτών.

Το 2018 ο Μαδούρο, σύμφωνα με την περιγραφή, μετέφερε αιφνιδιαστικά την ημερομηνία των προεδρικών εκλογών, απέκλεισε βασικά κόμματα της αντιπολίτευσης και φυλάκισε ή εξόρισε αντιπάλους. Επικράτησε σχεδόν χωρίς αντίπαλο, αλλά δεκάδες χώρες αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν το αποτέλεσμα. Το σκηνικό της διεθνούς απομόνωσης έγινε εντονότερο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν σκληρές κυρώσεις, παγώνοντας κρατικά περιουσιακά στοιχεία και αποκλείοντας τη Βενεζουέλα από διεθνείς αγορές. Το καθεστώς κατήγγειλε «ιμπεριαλιστικό πόλεμο», ωστόσο το αποτέλεσμα ήταν περαιτέρω οικονομική ασφυξία και περιορισμός επιλογών, τη στιγμή που το κράτος είχε ήδη χάσει μεγάλο μέρος της λειτουργικότητάς του.

Από το 2021, ο Μαδούρο άρχισε να εφαρμόζει περιορισμένες οικονομικές μεταρρυθμίσεις που, όπως αναφέρεται, συνέβαλαν στο να επιβραδυνθεί η δίνη του υπερπληθωρισμού. Παράλληλα άνοιξε δίαυλο διαπραγματεύσεων με την αντιπολίτευση, κερδίζοντας μικρές παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ: μεταξύ αυτών, άδεια στη Chevron να επαναλάβει την εξόρυξη πετρελαίου, εξέλιξη που λειτούργησε ως οικονομική σανίδα σωτηρίας για το καθεστώς. Οι πολιτικές υποχωρήσεις, όμως, περιγράφονται ως προσχηματικές. Το 2023 απαγορεύτηκε στην ισχυρότερη αντίπαλο του καθεστώτος, τη Μαρία Κορίνα Ματσάδο, να θέσει υποψηφιότητα. Στις εκλογές του 2024 τα επίσημα αποτελέσματα δεν συνοδεύτηκαν από αναλυτικά στοιχεία, ενώ η αντιπολίτευση δημοσίευσε πρακτικά που, όπως υποστήριξε, έδειχναν συντριπτική ήττα του Μαδούρο. Οι διαδηλώσεις καταπνίγηκαν και αναφέρονται πάνω από 2.000 συλλήψεις.

Οι αμερικανικές κατηγορίες προς το καθεστώς είχαν ήδη σκληρύνει από την πρώτη προεδρική θητεία Τραμπ. Το 2020, η κυβέρνηση Τραμπ απήγγειλε κατηγορίες περί «ναρκο-τρομοκρατίας». Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης κατηγόρησε τον Μαδούρο και στενούς συνεργάτες του ότι συνεργάστηκαν επί χρόνια με την κολομβιανή οργάνωση FARC για διακίνηση κοκαΐνης προς τις ΗΠΑ. Ο Μαδούρο απάντησε τότε με προσωπική επίθεση, αποκαλώντας τον Τραμπ «ρατσιστή καουμπόι». Οι κατηγορίες περί εκλογικής νοθείας επανήλθαν και στη νεότερη περίοδο, ενώ αναφέρεται ότι ο Μαδούρο ορκίστηκε ξανά τον Ιανουάριο, μέσα σε κλίμα εντεινόμενης πίεσης. Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο το 2025 παρουσιάζεται ως καθοριστική μεταβολή ισορροπιών: ενισχύθηκε η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Καραϊβική και η Ουάσιγκτον μίλησε ανοιχτά για «ναρκο-τρομοκρατία», σε ένα περιβάλλον όπου η έννοια της «αποτροπής» μετατράπηκε σε χειροπιαστή απειλή. Στις 7 Αυγούστου αναφέρεται ότι η υπουργός Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, Πάμελα Μπόντι, ανακοίνωσε αμοιβή 50 εκατ. δολαρίων για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψη του Μαδούρο – ποσό που, όπως σημειώνεται, είχε ήδη διπλασιαστεί από την προηγούμενη χρονιά. Το πλαίσιο ήταν πλέον σαφές: από τις κυρώσεις και τις διπλωματικές πιέσεις, η Ουάσιγκτον είχε μετακινηθεί σε γλώσσα που προϊδέαζε για επιχειρησιακή δράση.

«Absolute Resolve»

Στις 2 Ιανουαρίου 2026, η επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Absolute Resolve» οδήγησε, όπως αναφέρεται, στη σύλληψη του Μαδούρο στο Καράκας. Η επιχείρηση περιγράφεται ως αποτέλεσμα σειράς αεροπορικών χτυπημάτων που πραγματοποιήθηκαν κυρίως σε στρατιωτικούς στόχους στην πρωτεύουσα και σε άλλες περιοχές της χώρας. Στα χέρια των Αμερικανών βρέθηκε επίσης η σύζυγός του, Σίλια Φλόρες – δικηγόρος και βουλευτής της Εθνοσυνέλευσης την τελευταία δεκαετία. Η μεταφορά του προς το δικαστήριο στο Μπρούκλιν παρουσιάστηκε ως κινηματογραφική: αυτοκινητοπομπή από το Μητροπολιτικό Κέντρο Κράτησης, μετακίνηση με ελικόπτερο, προσγείωση σε ελικοδρόμιο κοντά στο δικαστήριο και, στη συνέχεια, θωρακισμένο βαν, υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας. Ο Μαδούρο αναφέρεται ότι φορούσε καφέ φόρμα και πορτοκαλί παπούτσια κατά τη μεταγωγή. Το κρίσιμο, ωστόσο, δεν ήταν η εικόνα – ήταν το πολιτικό μήνυμα: ο άνθρωπος που κυβέρνησε επί 12 χρόνια μεταφερόταν πλέον ως κρατούμενος για να λογοδοτήσει στις ΗΠΑ για κατηγορίες περί διακίνησης ναρκωτικών.

Ο Μαδούρο και η Φλόρες κρατούνται στο Metropolitan Detention Center (MDC) στο Μπρούκλιν. Πρόκειται για ομοσπονδιακή φυλακή που ιδρύθηκε το 1994 και, όπως αναφέρεται, φιλοξενεί περίπου 1.300 άνδρες και γυναίκες, αποτελώντας τη μοναδική φυλακή στην πόλη της Νέας Υόρκης για ομοσπονδιακούς κρατουμένους που αναμένουν δίκη. Από το ίδιο ίδρυμα έχουν περάσει στο παρελθόν πρόσωπα υψηλού προφίλ, όπως η Γκισλέιν Μάξγουελ, αλλά και ο Sean “Diddy” Combs, ενώ αναφέρεται και ο πρώην πρόεδρος της Ονδούρας Χουάν Ορλάντο Ερνάντες, καθώς και ο Λουίτζι Μαντζιόνε που κατηγορείται για δολοφονία στελέχους της UnitedHealth Group.

Το MDC Brooklyn έχει δεχθεί σοβαρή κριτική για συνθήκες κράτησης: στο παρελθόν έχουν υπάρξει καταγγελίες για ανθυγιεινό περιβάλλον, βία μεταξύ κρατουμένων και επεισόδια που ανάγκασαν τις αρχές να εντείνουν ελέγχους. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι το 2019, μετά από πυρκαγιά, κρατούμενοι έμειναν σε παγωμένα κελιά μέσα στον χειμώνα λόγω διακοπής ηλεκτροδότησης και θέρμανσης. Το 2024 καταγράφηκαν δύο δολοφονίες κρατουμένων από συγκρατούμενους με αυτοσχέδια όπλα, οδηγώντας σε επιχείρηση για πάταξη βίας και παράνομου εμπορίου μέσα στη φυλακή. Η Μάξγουελ, πριν την καταδίκη της το 2021, είχε διαμαρτυρηθεί για ακαθαρσίες και κόπρανα τρωκτικών στο κελί της.

Η Υπηρεσία Φυλακών δεν φέρεται να απάντησε σε αίτημα σχολιασμού, ωστόσο είχε αναφέρει σε έκθεση τον Σεπτέμβριο του 2025 ότι οι συνθήκες βελτιώθηκαν, χάρη σε αύξηση προσωπικού και μεταρρυθμίσεις. Ειδικοί που επικαλούνται τα σχετικά στοιχεία υπογραμμίζουν ότι ο κίνδυνος βίας αφορά όλους τους κρατουμένους, αλλά για έναν κρατούμενο υψηλού προφίλ –και δυνητικά «τρόπαιο» για συμμορίες ή μεμονωμένους κρατουμένους– οι κίνδυνοι αυξάνονται. Για αυτό, εκτιμάται ότι η Υπηρεσία Φυλακών πιθανότατα θα τον κρατήσει απομονωμένο, σε ειδικό καθεστώς: σε κελί μόνος του, με περιορισμένη επαφή, με παραμονή έως και 23 ώρες την ημέρα, με γεύματα να παραδίδονται στο κελί, με μία ώρα άσκησης σε μικρή περίκλειστη περιοχή και πιθανή πρόσβαση σε ντους τρεις φορές την εβδομάδα. Η ίδια αντιμετώπιση αναφέρεται ότι ενδέχεται να ισχύσει και για τη σύζυγό του.

Παράλληλα με τις αμερικανικές εξελίξεις, αναφέρεται ότι η Ελβετία προχώρησε σε «πάγωμα» τυχόν περιουσιακών στοιχείων του Μαδούρο και συνεργατών του στη χώρα, με άμεση ισχύ και διάρκεια τεσσάρων ετών, με στόχο να αποτραπεί εκροή πιθανώς παράνομων κεφαλαίων, πέραν των κυρώσεων που εφαρμόζονται από το 2018. Επισημαίνεται ότι το μέτρο δεν αφορά μέλη της παρούσας κυβέρνησης της Βενεζουέλας και ότι η Ελβετία δηλώνει πως θα επιδιώξει επιστροφή τυχόν παράνομα αποκτηθέντων κεφαλαίων προς όφελος του λαού της Βενεζουέλας. Η υπόθεση, συνεπώς, δεν περιορίζεται στη δικαστική αίθουσα του Μπρούκλιν: συνδέεται με ευρωπαϊκές κινήσεις, με το διεθνές καθεστώς κυρώσεων, με μια προσπάθεια αναχαίτισης οικονομικών δικτύων που θεωρούνται «εργαλεία επιβίωσης» αυταρχικών καθεστώτων.

Πανηγυρισμοί

Στη Λατινική Αμερική και στην Ευρώπη, η είδηση της σύλληψης προκάλεσε κύμα αντιδράσεων, που σε πολλές περιπτώσεις έλαβαν χαρακτήρα πανηγυρισμών, ιδίως στη βενεζουελάνικη διασπορά. Στο Μπουένος Άιρες, χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στον Οβελίσκο το Σάββατο, μετά την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για τη σύλληψη και τη μεταφορά του Μαδούρο, με συνθήματα υπέρ της σύλληψης. Στη Λίμα, δεκάδες Βενεζουελάνοι –πολλοί τυλιγμένοι με τη σημαία τους– συγκεντρώθηκαν για να γιορτάσουν, ενώ ο πρόεδρος του Περού, Χοσέ Χέρι, δήλωσε στο X ότι η κυβέρνησή του θα διευκολύνει την άμεση επιστροφή των Βενεζουελάνων ανεξάρτητα από το μεταναστευτικό τους καθεστώς. Στην Ισπανία, χιλιάδες συγκεντρώθηκαν στην Puerta del Sol της Μαδρίτης και χειροκρότησαν παρακολουθώντας τον Τραμπ σε ζωντανή συνέντευξη Τύπου. Το στοιχείο αυτό είναι ενδεικτικό: η διασπορά δεν έβλεπε μόνο μια σύλληψη, αλλά ένα πολιτικό γεγονός που ίσως ανοίγει δρόμο για επιστροφή.

Μαζί με τη χαρά, ωστόσο, εμφανίστηκαν και οι αμφιβολίες: το τέλος του Μαδούρο ως προσώπου δεν απαντά αυτομάτως στο ερώτημα της κρατικής λειτουργίας, των θεσμών, της οικονομικής ανασυγκρότησης, της ασφάλειας. Ο Andres Losada, που ζει στην Ισπανία τα τελευταία τρία χρόνια, εξέφρασε το δίλημμα ανάμεσα σε ανησυχία και χαρά, λέγοντας ότι «υπάρχει ένα φως που θα μας οδηγήσει στην ελευθερία», αλλά ότι δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα να ειπωθεί πως η χώρα είναι «εντελώς ελεύθερη». Η Μαρία Φερνάντα Μονσίλβα, που συμμετείχε σε πορεία στο Κίτο, εξέφρασε ελπίδα ότι ο Εντμούντο Γκονζάλες, βασικός υποψήφιος της αντιπολίτευσης στις προεδρικές εκλογές του 2024, θα μπορέσει να αναλάβει την εξουσία, σημειώνοντας ότι «πολλοί από εμάς που βρισκόμαστε στο εξωτερικό θέλουμε να επιστρέψουμε» και ότι αυτό μπορεί να είναι «το πρώτο βήμα μιας σειράς».

Η αφήγηση του Μαδούρο ξεκίνησε ως «άνθρωπος του λαού» – οδηγός λεωφορείου, συνδικαλιστής, οργανωμένος πολιτικά, με διεθνείς δεσμούς και στήριξη σε ένα σύστημα εξουσίας που οικοδόμησε ο Τσάβες. Κατέληξε, ωστόσο, να ταυτιστεί με θεσμική εκτροπή, καταστολή, οικονομική διάλυση και μαζική έξοδο εκατομμυρίων. Και το τέλος του, όπως αποτυπώνεται στα γεγονότα που περιγράφηκαν, είναι εξίσου πολιτικό όσο και δικαστικό: σύλληψη σε επιχείρηση, μεταφορά στις ΗΠΑ, κράτηση σε ομοσπονδιακή φυλακή υπό αυστηρό καθεστώς, διαδικασία ενώπιον αμερικανικού δικαστηρίου με κατηγορίες περί ναρκωτικών, στο πλαίσιο μιας στρατηγικής πίεσης που κορυφώθηκε στη «δεύτερη εποχή Τραμπ». Το τι θα ακολουθήσει στη Βενεζουέλα, στη Λατινική Αμερική και στη σχέση Ουάσιγκτον–περιφέρειας παραμένει ανοιχτό. Όμως, ως πολιτικό γεγονός, η εικόνα ενός ηγέτη που κάποτε εμφανιζόταν να μιλά για «εμπειρία ζωής» στο Salt Bae, ενώ η χώρα του βυθιζόταν στην πείνα, και που σήμερα αντιμετωπίζει τη σκληρή πραγματικότητα του ομοσπονδιακού συστήματος κράτησης στο Μπρούκλιν, λειτουργεί ήδη ως συμβολικός επίλογος μιας εποχής – και ως προοίμιο για τη δύσκολη, αβέβαιη επόμενη ημέρα.