ΥΠΕΞ Βενεζουέλας για Μητσοτάκη: «Να εμβαθύνει στη μελέτη του διεθνούς δικαίου»

Ως καταλύτης για μια ευρεία διεθνή και εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση λειτούργησε η δημόσια δήλωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα και ειδικότερα η φράση ότι «δεν είναι η στιγμή να σχολιαστεί η νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών». Μια τοποθέτηση που, ενώ είχε χαρακτήρα διπλωματικής αποτίμησης σε μια ιδιαίτερα ρευστή διεθνή συγκυρία, προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις εκτός και εντός Ελλάδας, άνοιξε μέτωπα με τρίτες χώρες και επανέφερε με ένταση το ζήτημα της διεθνούς νομιμότητας στον πυρήνα της πολιτικής αντιπαράθεσης. Η δήλωση του Έλληνα πρωθυπουργού δεν έμεινε χωρίς απάντηση από το Καράκας. Ο υπουργός Εξωτερικών της Βενεζουέλας Ιβάν Γκιλ Πίντο σχολίασε με ιδιαίτερα σκληρό τόνο τη στάση της Αθήνας, χρησιμοποιώντας ιστορικές συγκρίσεις υψηλού συμβολικού και πολιτικού φορτίου.

Ο Πίντο χαρακτήρισε «ανησυχητικό» το γεγονός ότι, κατά την εκτίμησή του, ο νυν πρωθυπουργός της Ελλάδας δεν φαίνεται να έχει αντλήσει διδάγματα από τη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία. Στη συνέχεια, προχώρησε σε ακόμη πιο αιχμηρές αναφορές, υποστηρίζοντας ότι παρόμοια επιχειρήματα με αυτά που σήμερα διατυπώνονται εις βάρος της Βενεζουέλας είχαν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για να δικαιολογηθούν δολοφονίες, εισβολές και κατάφωρες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Ολοκληρώνοντας τη δημόσια τοποθέτησή του, ο Βενεζουελανός ΥΠΕΞ υποστήριξε ότι τέτοιοι συλλογισμοί αντιβαίνουν στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στο διεθνές σύστημα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ –όπως ανέφερε– αναβιώνουν σκοτεινές λογικές που η Ευρώπη είχε δεσμευθεί να αφήσει οριστικά πίσω της. Παράλληλα, κάλεσε τον Έλληνα πρωθυπουργό να απέχει από δημόσιες κρίσεις για τη χώρα του και να εμβαθύνει στη μελέτη του διεθνούς δικαίου και των ιστορικών του βάσεων.

«Οι ναζιστές χρησιμοποίησαν ακριβώς τα ίδια επιχειρήματα που σήμερα επιχειρούνται να προβληθούν κατά της Βενεζουέλας: ότι η απόρριψη μιας κυβέρνησης και της ιδεολογίας της μπορεί να αποτελέσει δικαιολογία για δολοφονίες, εισβολές και κατάφωρες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου», έγραψε αρχικά. «Αυτός ο συλλογισμός όχι μόνο αντιβαίνει στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στο διεθνές σύστημα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά αναβιώνει και τις πιο σκοτεινές λογικές που η Ευρώπη ορκίστηκε να μην επαναλάβει». Κλείνοντας τόνισε ότι «από τη Βενεζουέλα συνιστούμε στον Έλληνα πρωθυπουργό να απέχει από το να εκφέρει άποψη για τη χώρα μας και, αντ’ αυτού, να εμβαθύνει στη μελέτη του διεθνούς δικαίου και των ιστορικών διδαγμάτων που οδήγησαν στη διαμόρφωση της σημερινής διεθνούς έννομης τάξης».

Η υπόθεση απέκτησε γρήγορα και ελληνοτουρκική διάσταση. Ο Τούρκος δημοσιογράφος Ragip Soylu παρενέβη δημόσια, αξιοποιώντας τη δήλωση Μητσοτάκη ως αφορμή για να επαναφέρει το πάγιο τουρκικό αφήγημα περί «επιλεκτικής επίκλησης» του διεθνούς δικαίου από την Ελλάδα. Στην ανάρτησή του, ο Soylu υποστήριξε ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με τη γραμμή της ισραηλινής κυβέρνησης Νετανιάχου, κατηγορώντας την Αθήνα ότι αγνοεί το διεθνές δίκαιο όταν πρόκειται για ενέργειες συμμάχων της. Θέτοντας ευθέως το ερώτημα, διερωτήθηκε γιατί η Ελλάδα διαμαρτύρεται για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου από την Τουρκία, όταν –κατά τον ίδιο– αποφεύγει να το επικαλεστεί σε άλλες διεθνείς περιπτώσεις. Η παρέμβαση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο τουρκικών δημόσιων τοποθετήσεων, όπου διεθνείς κρίσεις αξιοποιούνται για να υποστηριχθεί η θέση ότι η ελληνική διπλωματία εφαρμόζει δύο μέτρα και δύο σταθμά.

Ταυτόχρονα, η δήλωση του πρωθυπουργού προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό. Κόμματα της αντιπολίτευσης και πρώην πρωθυπουργοί κατηγόρησαν την κυβέρνηση για αποδυνάμωση της παραδοσιακής ελληνικής γραμμής υπέρ της διεθνούς νομιμότητας. Ο Αντώνης Σαμαράς επισήμανε ότι το διεθνές δίκαιο δεν μπορεί να εφαρμόζεται επιλεκτικά, υπενθυμίζοντας ότι η Κύπρος, το Αιγαίο και οι απειλές κατά της ελληνικής κυριαρχίας καθιστούν τη συνέπεια απολύτως αναγκαία. Ο Αλέξης Τσίπρας χαρακτήρισε απαράδεκτη τη συγκεκριμένη φράση, προειδοποιώντας για τους κινδύνους που συνεπάγεται η εγκατάλειψη μιας ενεργητικής και πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ–ΚΙΝΑΛ Νίκος Ανδρουλάκης μίλησε για βαθιά προβληματική δήλωση, ενώ ο Σωκράτης Φάμελλος έκανε λόγο για επικίνδυνη τοποθέτηση που δημιουργεί δεδικασμένα. Ο Αλέξης Χαρίτσης και η Ζωή Κωνσταντοπούλου κινήθηκαν ακόμη πιο σκληρά, εστιάζοντας στις νομικές και θεσμικές διαστάσεις των εξελίξεων.