Κραν Μοντανά τραγωδία: Τα βεγγαλικά, η εύφλεκτη οροφή και ο συνωστισμός στο «Le Constellation»

Οι ερευνητές στο ελβετικό Κραν Μοντανά προσπαθούν να ξετυλίξουν, λεπτό προς λεπτό, το νήμα μιας νύχτας που ξεκίνησε ως γιορτή και κατέληξε σε τραγωδία. Η πυρκαγιά που ξέσπασε την Πρωτοχρονιά στο υπόγειο μπαρ Le Constellation άφησε πίσω της περίπου 40 νεκρούς και 119 τραυματίες, πολλούς σε κρίσιμη κατάσταση, με βαριά θερμικά εγκαύματα και σοβαρές βλάβες από εισπνοή καπνού. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι άναψε πρώτο», αλλά γιατί η φωτιά εξαπλώθηκε με τέτοια ταχύτητα ώστε, σύμφωνα με τις περιγραφές επιζώντων, να μην υπάρχει πρακτικά χρόνος αντίδρασης.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται ένα γνώριμο, σχεδόν «αθώο» στοιχείο της νυχτερινής διασκέδασης: τα βεγγαλικά/σπινθηριστές που συχνά προσαρμόζονται σε μπουκάλια σαμπάνιας, δημιουργώντας για λίγα δευτερόλεπτα ένα εντυπωσιακό καταρράκτη από σπίθες. Οι αρχές εξετάζουν ως επικρατέστερο σενάριο ότι τέτοιοι σπινθηριστές, καθώς υψώθηκαν πάνω από τα κεφάλια του πλήθους, βρέθηκαν υπερβολικά κοντά στην οροφή του καταστήματος. Οι σπίθες ή η φλόγα φαίνεται ότι βρήκαν «τροφή» σε υλικά επένδυσης και έτσι η αρχική εστία μετατράπηκε σε ανεξέλεγκτη πυρκαγιά. Τίποτα, ωστόσο, δεν έχει οριστικοποιηθεί: η υπόθεση αυτή παραμένει ισχυρή γραμμή εργασίας, αλλά το τελικό συμπέρασμα θα εξαρτηθεί από πραγματογνωμοσύνες, αναλύσεις υλικών και αναπαράσταση των συνθηκών μέσα στον χώρο.

Η οροφή, άλλωστε, είναι το δεύτερο μεγάλο «κεφάλαιο» της υπόθεσης. Οι ανακριτικές αρχές εξετάζουν αν το ηχομονωτικό ή μονωτικό υλικό που υπήρχε επάνω, συχνά αφρώδες και ιδιαίτερα εύφλεκτο όταν δεν πληροί αυστηρές προδιαγραφές επιβράδυνσης φλόγας, ήταν σύμφωνο με τους κανόνες ασφαλείας και αν είχε τοποθετηθεί με την απαιτούμενη αδειοδότηση. Η τεχνική λεπτομέρεια εδώ είναι καθοριστική: ορισμένα υλικά, όταν πάρουν φωτιά, δεν καίγονται απλώς γρήγορα· παράγουν υπερβολική θερμότητα και πυκνό, τοξικό καπνό, μετατρέποντας σε ελάχιστο χρόνο έναν κλειστό χώρο σε περιβάλλον μη επιβιώσιμο. Αυτό, σύμφωνα με ειδικούς, εξηγεί γιατί οι τραυματισμοί δεν περιορίζονται σε εγκαύματα, αλλά περιλαμβάνουν και βαριά εισπνευστικά τραύματα που επιβαρύνουν δραματικά την πρόγνωση.

Η τρίτη παράμετρος που φαίνεται να «κουμπώνει» με τις πρώτες διαπιστώσεις είναι ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο εξελίχθηκε η φωτιά. Πολλές αναφορές συγκλίνουν στην εικόνα μιας αιφνίδιας γενικευμένης ανάφλεξης, του λεγόμενου flashover: η καύση ξεκινά ψηλά, κοντά στην οροφή, ο καπνός και τα θερμά αέρια απλώνονται γρήγορα κατά μήκος της και προθερμαίνουν τον χώρο, μέχρι να φτάσει η θερμοκρασία σε σημείο όπου αναφλέγονται σχεδόν ταυτόχρονα πολλαπλά εύφλεκτα υλικά. Σε τέτοιες στιγμές, η μετάβαση από ένα «συμβάν» σε κόλαση μπορεί να μετρηθεί σε δευτερόλεπτα. Το σκοτάδι του καπνού, η εκρηκτική αύξηση της θερμοκρασίας και η απώλεια οξυγόνου συνθέτουν μια πραγματικότητα όπου η αναπνοή γίνεται αδύνατη και ο προσανατολισμός χάνεται.

Επιβαρυντικό ρόλο, όπως εκτιμούν όσοι γνωρίζουν τη συμπεριφορά της φωτιάς σε κλειστούς χώρους, μπορεί να έπαιξε και η ροή αέρα. Όταν ανοίγουν πόρτες ή όταν πολλοί άνθρωποι κινούνται μαζικά προς την ίδια κατεύθυνση, το οξυγόνο τροφοδοτεί την καύση και ο καπνός μπορεί να «τραβηχτεί» προς σκάλες και διαδρόμους σαν σε καμινάδα, επιταχύνοντας την εξάπλωση θερμών αερίων και δηλητηριωδών αναθυμιάσεων. Αυτός ο μηχανισμός, σε υπόγειους χώρους, είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος: ο δρόμος της διαφυγής μπορεί να μετατραπεί στο πιο θανατηφόρο σημείο.

Εδώ ακριβώς εμφανίζεται ο παράγοντας του συνωστισμού, που εξετάζεται ως κρίσιμος. Οι μαρτυρίες περιγράφουν ότι, όταν πλέον έγινε αντιληπτό το μέγεθος της απειλής, η φυγή οργανώθηκε ενστικτωδώς και μαζικά προς τις εξόδους. Σε μια σκάλα, σε έναν διάδρομο, σε ένα πέρασμα που στενεύει σε πόρτα, δημιουργούνται τα γνωστά «σημεία λαιμού μπουκαλιού» όπου η κίνηση μπλοκάρει. Σε τέτοιες στιγμές, ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα καθυστέρησης αρκούν για να εγκλωβιστούν άνθρωποι μέσα σε καπνό που καίει τους πνεύμονες και θερμότητα που δεν αφήνει περιθώριο. Η έρευνα θα πρέπει να απαντήσει με ακρίβεια αν τηρήθηκαν οι προβλέψεις χωρητικότητας, αν υπήρξε υπερπληρότητα, αν όλες οι έξοδοι κινδύνου ήταν λειτουργικές και σαφώς προσβάσιμες, καθώς και αν ο χώρος διέθετε επαρκή μέσα πυρανίχνευσης και κατάσβεσης.

Η τραγωδία δεν τελειώνει στην έξοδο του μπαρ. Στα νοσοκομεία της Ελβετίας, αλλά και σε εξειδικευμένα κέντρα εγκαυμάτων στο εξωτερικό όπου διακομίζονται βαριά περιστατικά, γιατροί δίνουν μάχη με τραυματισμούς που απαιτούν μακρά νοσηλεία, πολλαπλές επεμβάσεις και διαχείριση επιπλοκών. Η πίεση στις μονάδες εντατικής και η ανάγκη εξειδικευμένης φροντίδας εξηγούν τις μεταφορές ασθενών πέρα από τα σύνορα, ενώ οι οικογένειες ζουν μια παράλληλη οδύσσεια, ανάμεσα σε λίστες νοσοκομείων και αναμονή για νέα από την κατάσταση των δικών τους.

Την ίδια ώρα, εξελίσσεται μια από τις πιο δύσκολες διαδικασίες: η ταυτοποίηση των θυμάτων. Η ένταση της φωτιάς και οι συνθήκες μέσα στον χώρο έχουν δυσκολέψει το έργο των ειδικών, οδηγώντας σε μεθόδους που κυμαίνονται από γενετικές εξετάσεις έως οδοντιατρικά δεδομένα. Για πολλές οικογένειες, η αγωνία δεν είναι μόνο πένθος, αλλά και αναμονή απάντησης, σε μια τραγωδία που άφησε πίσω της και αγνοούμενους.

Σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, το σοκ αντιμετωπίζεται ως γεγονός εθνικής βαρύτητας. Η ηγεσία της χώρας μίλησε για μια από τις πιο βαριές τραγωδίες της σύγχρονης ελβετικής ιστορίας, ενώ οι αρχές έχουν καταστήσει σαφές ότι η έρευνα θα προχωρήσει χωρίς βιαστικά συμπεράσματα αλλά και χωρίς «λευκές ζώνες». Αν προκύψει αμέλεια ή παραβιάσεις κανόνων ασφαλείας, το ενδεχόμενο ποινικών ευθυνών παραμένει ανοιχτό.

Στο Κραν Μοντανά, έξω από το καμένο κέλυφος του Le Constellation, η καθημερινότητα έχει ανασταλεί. Κεριά, λουλούδια και σιωπηλές συγκεντρώσεις υπογραμμίζουν το βάρος μιας απώλειας που δεν χωρά εύκολα σε αριθμούς. Κι όμως, οι αριθμοί επιμένουν: δεκάδες νεκροί, πάνω από εκατό τραυματίες, μια κοινότητα που παλεύει να καταλάβει πώς ένα στιγμιότυπο γιορτής –μερικές σπίθες πάνω από ένα μπουκάλι– μπορεί, σε έναν χώρο με εύφλεκτα υλικά και συνωστισμό, να μετατραπεί σε λίγα δευτερόλεπτα σε συνθήκη μαζικής καταστροφής. Το επόμενο διάστημα θα κριθεί από τα πορίσματα: από το τι ακριβώς άναψε πρώτο έως το αν η αλυσίδα παραλείψεων, επιλογών και τεχνικών παραγόντων μπορούσε να είχε σπάσει πριν χαθούν τόσες ζωές.