Γροιλανδία – ΗΠΑ: Το σχέδιο Τραμπ σε τέσσερα βήματα και ο ρόλος-κλειδί του Ρούμπιο

Η Γροιλανδία, το μεγαλύτερο νησί του κόσμου με πληθυσμό μόλις 57.000 κατοίκων, βρίσκεται αιφνιδίως στο επίκεντρο μιας από τις σοβαρότερες γεωπολιτικές εντάσεις των τελευταίων ετών. Οι επανειλημμένες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ και στενών συνεργατών του ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «πρέπει» να αποκτήσουν τη Γροιλανδία, ακόμη και με τη χρήση στρατιωτικής ισχύος, έχουν σημάνει συναγερμό στη Δανία, στην Ευρώπη και στο ΝΑΤΟ συνολικά.

Παρότι ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, επιχειρεί να χαμηλώσει τους τόνους διαβεβαιώνοντας ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει αγορά και όχι κατάληψη του νησιού, η αίσθηση που κυριαρχεί στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι πίσω από τη διπλωματική ρητορική εξελίσσεται μια σαφής στρατηγική πίεσης. Το Politico, βασισμένο σε συνομιλίες με Ευρωπαίους αξιωματούχους, διπλωμάτες και ειδικούς στην άμυνα, περιγράφει ένα υποθετικό αλλά ανησυχητικά ρεαλιστικό σχέδιο τεσσάρων βημάτων, το οποίο θυμίζει τις μεθόδους που έχει χρησιμοποιήσει η Ρωσία του Βλαντιμίρ Πούτιν σε άλλες περιοχές.

Βήμα 1: Ενίσχυση του κινήματος ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας

Το πρώτο στάδιο αφορά την υπονόμευση του υφιστάμενου καθεστώτος που συνδέει τη Γροιλανδία με τη Δανία. Η κυβέρνηση Τραμπ άρχισε από νωρίς να μιλά για το δικαίωμα αυτοδιάθεσης των Γροιλανδών, παρουσιάζοντας την ανεξαρτησία ως προϋπόθεση για «πραγματική κυριαρχία». Μια ανεξάρτητη Γροιλανδία θα μπορούσε να συνάψει απευθείας συμφωνίες με τις ΗΠΑ, χωρίς την έγκριση της Κοπεγχάγης. Σύμφωνα με δανικές υπηρεσίες ασφαλείας, Αμερικανοί με δεσμούς με το περιβάλλον Τραμπ φέρονται να έχουν εμπλακεί σε εκστρατείες επιρροής, τόσο στο έδαφος όσο και στο διαδίκτυο. Οι πρακτικές αυτές παραπέμπουν ευθέως στις ρωσικές τακτικές: ενίσχυση φιλοαμερικανικών φωνών, δημιουργία ψηφιακών δικτύων παραπληροφόρησης και καλλιέργεια της εντύπωσης ότι η ανεξαρτησία είναι αναπόφευκτη και μαζικά αποδεκτή. Ο διορισμός ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ στη Γροιλανδία και οι δημόσιες δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων ότι «κανείς δεν θα πολεμήσει τις ΗΠΑ για τη Γροιλανδία» ενισχύουν το κλίμα πίεσης, δημιουργώντας στους κατοίκους του νησιού την αίσθηση ότι η γεωπολιτική τους μοίρα έχει ήδη αποφασιστεί αλλού.

Βήμα 2: Προσφορά μιας «ελκυστικής» συμφωνίας

Αν το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία αποφέρει θετικό αποτέλεσμα, το επόμενο βήμα θα είναι η ένταξη της Γροιλανδίας στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ μέσω μιας συμφωνίας που θα παρουσιαστεί ως επωφελής. Αν και η ιδέα της πλήρους ενσωμάτωσης ως αμερικανικό κράτος απορρίπτεται από τη συντριπτική πλειονότητα των Γροιλανδών, οι ΗΠΑ εξετάζουν τη λύση μιας Συμφωνίας Ελεύθερης Σύνδεσης. Τέτοιες συμφωνίες, όπως αυτές που έχουν υπογραφεί με νησιωτικά κράτη του Ειρηνικού, παρέχουν οικονομική στήριξη και στρατιωτική προστασία, αλλά στην πράξη παραχωρούν στην Ουάσιγκτον εκτεταμένο έλεγχο στην άμυνα και την εξωτερική πολιτική. Ειδικοί προειδοποιούν ότι η διαπραγματευτική ισχύς της Γροιλανδίας απέναντι στον Τραμπ θα είναι εξαιρετικά περιορισμένη και ότι οι υποσχέσεις μπορεί να αποδειχθούν πρόσκαιρες.

Ο Μάρκο Ρούμπιο και η διπλή γραμμή της Ουάσιγκτον

Σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει ο Μάρκο Ρούμπιο, επιχειρώντας να λειτουργήσει ως θεσμικό αντίβαρο. Σε κεκλεισμένων των θυρών ενημέρωση στο Κογκρέσο, τόνισε ότι οι ΗΠΑ δεν σχεδιάζουν στρατιωτική κατάληψη, αλλά επιδιώκουν μια συμφωνία αγοράς ή συνεργασίας. Με αυτή τη δήλωση, ο Ρούμπιο επιχείρησε να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους συμμάχους και να περιορίσει τις αντιδράσεις που θα μπορούσαν να κλιμακωθούν σε διπλωματική κρίση. Ωστόσο, η στάση του αναδεικνύει μια βαθιά αντίφαση. Την ώρα που ο υπουργός Εξωτερικών μιλά για διάλογο, ο Λευκός Οίκος επαναλαμβάνει ότι «η χρήση του στρατού είναι πάντα μια επιλογή». Ο Ρούμπιο δεν αμφισβητεί τον στρατηγικό στόχο — την απόκτηση της Γροιλανδίας — αλλά προσπαθεί να τον επιτύχει με τρόπο που να μην διαλύσει τις συμμαχίες των ΗΠΑ. Για την Ευρώπη, αυτή η διπλή γλώσσα ενισχύει την καχυποψία ότι η διπλωματία λειτουργεί απλώς ως προκάλυμμα για πιο σκληρές επιλογές.

Βήμα 3: Διαπραγμάτευση με την Ευρώπη μέσω γεωπολιτικών ανταλλαγμάτων

Η Δανία και οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν ξεκαθαρίσει ότι δεν αποδέχονται καμία αλλαγή στο καθεστώς της Γροιλανδίας χωρίς τη συναίνεσή τους. Ωστόσο, οι ΗΠΑ διαθέτουν ισχυρά διαπραγματευτικά χαρτιά, με κυριότερο το ζήτημα της Ουκρανίας. Ένα σενάριο που συζητείται είναι μια άτυπη ανταλλαγή: ισχυρότερες εγγυήσεις ασφαλείας προς το Κίεβο σε αντάλλαγμα για έναν αυξημένο ρόλο των ΗΠΑ στη Γροιλανδία. Μια τέτοια συμφωνία θα έφερνε τους Ευρωπαίους ενώπιον σκληρών διλημμάτων, καθώς η εναλλακτική θα μπορούσε να είναι η ρήξη με την Ουάσιγκτον ή ακόμη και η υπονόμευση της δυτικής ενότητας.

Βήμα 4: Η στρατιωτική επιλογή και το φάσμα της ρήξης

Αν όλα τα παραπάνω αποτύχουν, παραμένει η στρατιωτική επιλογή. Ειδικοί εκτιμούν ότι μια αιφνιδιαστική επέμβαση μικρής κλίμακας θα μπορούσε να θέσει υπό αμερικανικό έλεγχο κρίσιμες υποδομές της Γροιλανδίας μέσα σε ελάχιστο χρόνο, δεδομένων των περιορισμένων αμυντικών δυνατοτήτων του νησιού. Όμως το κόστος θα ήταν τεράστιο. Μια επίθεση εναντίον εδάφους κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ θα συνιστούσε ιστορικό προηγούμενο και, σύμφωνα με τη Δανία, θα σήμαινε ουσιαστικά το τέλος της Συμμαχίας. Η απώλεια εμπιστοσύνης προς τις ΗΠΑ θα είχε μακροπρόθεσμες συνέπειες για την παγκόσμια ασφάλεια. Η υπόθεση της Γροιλανδίας αποκαλύπτει πώς η σύγχρονη γεωπολιτική συνδυάζει επιρροή, διπλωματία και ωμή ισχύ. Ο Μάρκο Ρούμπιο προσπαθεί να κρατήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας και να αποτρέψει μια ανεξέλεγκτη κρίση, όμως δεν αναιρεί τον βασικό στόχο της Ουάσιγκτον. Για τη Γροιλανδία, τη Δανία και την Ευρώπη, το διακύβευμα δεν είναι μόνο ένα νησί στην Αρκτική, αλλά η ίδια η αρχιτεκτονική ασφάλειας που οικοδομήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.