Τι ψηφίζουν οι νέοι στην Ευρώπη

Μια νέα πανευρωπαϊκή έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις πέντε μεγαλύτερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σκιαγραφεί την εικόνα μιας νεότερης γενιάς που κινείται ανάμεσα στο πολιτικό κέντρο και τα άκρα, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης πόλωσης. Τα ευρήματα δείχνουν ότι, παρότι σημαντικό τμήμα των νέων εξακολουθεί να τοποθετείται στον μεσαίο χώρο, καταγράφεται παράλληλα ενίσχυση τόσο της αριστερής όσο και της δεξιάς ριζοσπαστικής πολιτικής έκφρασης. Η μελέτη «Next Generation 2026» του Ιδρύματος Allianz, η οποία εξετάζει τις πολιτικές αντιλήψεις πολιτών ηλικίας 16 έως 39 ετών σε Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Πολωνία, αποτυπώνει μια σύνθετη πραγματικότητα. Η πλειονότητα των νέων στις χώρες αυτές εξακολουθεί να αυτοτοποθετείται κοντά στο πολιτικό κέντρο, τάση που εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονη στη Γερμανία και την Ιταλία. Ωστόσο, η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά ανά χώρα. Η Ισπανία εμφανίζεται ως η πιο αριστερόστροφη κοινωνία μεταξύ των νέων, καθώς το 28% δηλώνει ότι ταυτίζεται με την αριστερά ή την άκρα αριστερά. Στον αντίποδα, οι νέοι στην Πολωνία εμφανίζουν τη μεγαλύτερη κλίση προς τη δεξιά και την άκρα δεξιά, ενώ υψηλά ποσοστά προς την ίδια κατεύθυνση καταγράφονται και στη Γαλλία, όπου το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 33%.

Η Γαλλία και η Πολωνία αναδεικνύονται ως οι δύο πιο πολωμένες κοινωνίες στο δείγμα της έρευνας. Και στις δύο χώρες το 17% των νέων δηλώνει ότι ταυτίζεται με την ακροδεξιά. Επιπλέον, τα ευρήματα δείχνουν ότι οι πολιτικές αντιπαραθέσεις είναι ιδιαίτερα έντονες: στη Γαλλία σχεδόν έξι στους δέκα νέους αναφέρουν ότι συγκρούσεις για πολιτικά ζητήματα εμφανίζονται συχνά μεταξύ συνομηλίκων, ενώ στην Πολωνία οι εντάσεις παρατηρούνται κυρίως μεταξύ διαφορετικών γενεών. Παρά τις ιδεολογικές διαφοροποιήσεις, ένα στοιχείο φαίνεται να λειτουργεί ως κοινός παρονομαστής για τη νέα γενιά: η ισχυρή ευρωπαϊκή ταυτότητα. Περίπου το 85% των νέων δηλώνει ότι αισθάνεται Ευρωπαίος, είτε έντονα είτε σε κάποιο βαθμό, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ευρωπαϊκή ιδέα εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τη νεότερη γενιά. Ωστόσο, η ίδια έρευνα καταγράφει και τάσεις ευρωσκεπτικισμού, ιδιαίτερα στην Ιταλία και τη Γαλλία. Στις δύο αυτές χώρες σχεδόν ένας στους πέντε νέους δηλώνει ότι δεν αισθάνεται ιδιαίτερα συνδεδεμένος με την Ευρώπη ή δεν ταυτίζεται καθόλου με την ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο αφορά το όραμα των νέων για το μέλλον της κοινωνίας. Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου το 65% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι επιθυμεί ένα διαφορετικό κοινωνικό μοντέλο, στο οποίο η βιωσιμότητα, η προστασία του περιβάλλοντος και πιο ουσιαστικές μορφές πολιτικής συμμετοχής θα έχουν μεγαλύτερη προτεραιότητα από την οικονομική μεγέθυνση. Η προοπτική αυτή φαίνεται να συγκεντρώνει υποστήριξη από νέους που τοποθετούνται σε όλο το πολιτικό φάσμα, από την αριστερά έως τη δεξιά. Παράλληλα, όμως, η έκθεση αναδεικνύει και ένα ισχυρό αίσθημα απογοήτευσης απέναντι στη λειτουργία της δημοκρατίας, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων ηλικιακών ομάδων. Σχεδόν οι μισοί νέοι Ευρωπαίοι δηλώνουν ότι αισθάνονται πολιτικά αποξενωμένοι ή στερημένοι από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η απογοήτευση αυτή φαίνεται να συνδέεται και με την εμφάνιση πιο ακραίων αντιλήψεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το 28% των νέων εκφράζει υποστήριξη σε κοινωνικές αντιλήψεις που χαρακτηρίζονται ως «οπισθοδρομικές», όπως η επιστροφή σε αυστηρούς παραδοσιακούς ρόλους των φύλων ή η περιθωριοποίηση μειονοτικών ομάδων. Τα ποσοστά αυτά είναι υψηλότερα στην Πολωνία και τη Γαλλία.

Ακόμη πιο ανησυχητικό εύρημα αποτελεί το γεγονός ότι ένα μικρό αλλά υπαρκτό ποσοστό, περίπου 11%, δηλώνει ότι θα μπορούσε να δικαιολογήσει ακραίες μορφές πολιτικής δράσης, ακόμη και τη χρήση βίας απέναντι σε πολιτικούς αντιπάλους. Η τάση αυτή εμφανίζεται εντονότερη στη Γαλλία, όπου το ποσοστό φτάνει το 17%. Παρά τα παραπάνω, η πλειονότητα των νέων φαίνεται να διατηρεί μια πιο αποστασιοποιημένη στάση απέναντι στην ενεργό πολιτική συμμετοχή. Σύμφωνα με τη μελέτη, περίπου το 57% δηλώνει ότι δεν ασχολείται ιδιαίτερα με την πολιτική ζωή. Οι περισσότεροι περιορίζονται στη συμμετοχή στις εκλογές και αποφεύγουν πιο ενεργές μορφές δράσης, όπως η ένταξη σε κόμματα, η συμμετοχή σε διαδηλώσεις ή η δημόσια πολιτική τοποθέτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Για όσους, ωστόσο, επιλέγουν να εκφράσουν πιο ενεργά τις απόψεις τους, ένας από τους πιο συνηθισμένους χώρους πολιτικής έκφρασης φαίνεται να είναι πλέον ο χώρος εργασίας. Εκεί οι νέοι συζητούν πολιτικά ζητήματα, προβάλλουν αιτήματα και επιχειρούν να επηρεάσουν το κοινωνικό περιβάλλον μέσα από καθημερινές πρακτικές. Η συνολική εικόνα που προκύπτει από την έρευνα αποτυπώνει μια γενιά με έντονες ανησυχίες για το μέλλον, ισχυρή ευρωπαϊκή συνείδηση αλλά και σημαντικές αντιφάσεις: πολιτική πόλωση, διάθεση για αλλαγή, αλλά και μια ταυτόχρονη τάση αποστασιοποίησης από την ενεργό πολιτική δράση.