Μπλόκα αγροτών: Η πολιτική εκμετάλλευση της οργής στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

Οι αγροτικές κινητοποιήσεις που σαρώνουν την Ευρώπη τους τελευταίους μήνες δεν αποτελούν μόνο πεδίο κοινωνικής και πολιτικής σύγκρουσης, αλλά και πρόσφορο έδαφος για την εξάπλωση παραπληροφόρησης. Δίπλα στις πραγματικές εικόνες από μπλόκα, πορείες και συγκρούσεις με τις αρχές, κυκλοφορεί πλέον ένας αυξανόμενος όγκος ψεύτικου οπτικοακουστικού υλικού, δημιουργημένου με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, το οποίο επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τη φόρτιση της συγκυρίας.

Τα συγκεκριμένα βίντεο εμφανίζονται κυρίως στα κοινωνικά δίκτυα και παρουσιάζουν «αγρότες» να κλαίνε, να καταγγέλλουν πολιτικές αποφάσεις ή να περιγράφουν δραματικές εμπειρίες, συχνά στο πλαίσιο της αντίθεσης στη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου Mercosur μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και χωρών της Νότιας Αμερικής. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, οι δημιουργοί τους δηλώνουν –έστω και διακριτικά– ότι πρόκειται για υλικό παραγόμενο από τεχνητή νοημοσύνη, είτε μέσω λεζάντας είτε μέσω υδατογραφημάτων από γνωστές πλατφόρμες δημιουργίας εικόνας και βίντεο. Όταν όμως τα κλιπ αναπαράγονται μαζικά από τρίτους λογαριασμούς, αυτές οι ενδείξεις χάνονται, με αποτέλεσμα το περιεχόμενο να εμφανίζεται ως αυθεντικό.

Η προσεκτική παρατήρηση αποκαλύπτει συχνά τεχνικές αστοχίες που «προδίδουν» την τεχνητή του προέλευση: γράμματα σε αστυνομικές ασπίδες με διαφορετικές γραμματοσειρές και μεγέθη στην ίδια λέξη, αντικείμενα που αλλάζουν μορφή στο βάθος της εικόνας, ή ανθρώπινες εκφράσεις που μοιάζουν αφύσικες. Σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, ενώ ένας υποτιθέμενος Γάλλος αγρότης μιλά συγκινημένος μπροστά στην κάμερα, μια αγελάδα στο φόντο μεταμορφώνεται στιγμιαία από σώμα σε κεφάλι, αποκαλύπτοντας τα όρια της ψηφιακής σύνθεσης.

Ιδιαίτερη στόχευση έχουν δεχθεί οι Γάλλοι αγρότες, οι οποίοι βρίσκονται στο επίκεντρο των κινητοποιήσεων τόσο λόγω της Mercosur όσο και λόγω των μέτρων σφαγής κοπαδιών για την αντιμετώπιση ζωονόσων. Σε αυτό το πλαίσιο, βίντεο τεχνητής νοημοσύνης επιχειρούν να «δανειστούν» πραγματικά γεγονότα –όπως επιχειρήσεις σφαγής που όντως προκάλεσαν αντιδράσεις– και να τα ενισχύσουν συναισθηματικά με ψεύτικες μαρτυρίες, μετατρέποντας τον θυμό και τη θλίψη σε εύπεπτο, viral περιεχόμενο.

Το κίνητρο πίσω από αυτή την πρακτική δεν είναι πάντα πολιτικό. Σε πολλές περιπτώσεις, πρόκειται απλώς για την οικονομία των κλικ: όσο πιο σοκαριστικό ή συγκινητικό είναι το βίντεο, τόσο μεγαλύτερες οι πιθανότητες να διαδοθεί μαζικά και να αποφέρει έσοδα στους λογαριασμούς που το διακινούν. Ωστόσο, το φαινόμενο δεν σταματά εκεί. Οι αγροτικές διαμαρτυρίες έχουν αξιοποιηθεί και ως εργαλείο σε οργανωμένες επιχειρήσεις προπαγάνδας, ιδίως στο πλαίσιο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε ένα παραποιημένο βίντεο που μιμούνταν την αισθητική και το λογότυπο γνωστού ευρωπαϊκού μέσου ενημέρωσης και παρουσίαζε δήθεν Γάλλους αγρότες να σκορπούν κοπριά έξω από την ουκρανική πρεσβεία. Το αφήγημα συνόδευε μια υποτιθέμενη επιστολή του Ουκρανού πρέσβη που καλούσε τους αγρότες να σταματήσουν τις κινητοποιήσεις τους. Στην πραγματικότητα, τα πλάνα προέρχονταν από διαφορετική τοποθεσία και το έγγραφο ήταν κατασκευασμένο, όμως το βίντεο έγινε viral προτού διαψευστεί.

Τέτοιου είδους παρεμβάσεις δεν δημιουργούν από το μηδέν τη δυσαρέσκεια. Αντιθέτως, πατούν πάνω σε υπαρκτά προβλήματα και πραγματικές ανησυχίες των αγροτών, επιχειρώντας να τις στρέψουν προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις, να υπονομεύσουν θεσμούς ή να πλήξουν τρίτες χώρες. Η τεχνητή νοημοσύνη λειτουργεί εδώ ως επιταχυντής: μειώνει το κόστος, αυξάνει την ταχύτητα και κάνει πιο πειστική την παραποίηση.

Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον όπου η διάκριση ανάμεσα στο αυθεντικό και στο κατασκευασμένο γίνεται ολοένα και δυσκολότερη.