Τεχνητή Νοημοσύνη στις επιχειρήσεις: Πειραματισμός χωρίς θεμέλια

Οι ελληνικές επιχειρήσεις δείχνουν ότι έχουν μπει στη συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη, αλλά δεν έχουν ακόμη περάσει στο στάδιο της συστηματικής ενσωμάτωσής της. Σχεδόν το 45% δηλώνει ότι έχει ήδη υιοθετήσει ή δοκιμάσει λύσεις AI, ωστόσο μόλις το 9% διαθέτει οργανωμένη δομή διακυβέρνησης και θεσμοθετημένο ρόλο για τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Το χάσμα γίνεται ακόμη πιο εμφανές αν συνυπολογιστεί ότι το 50% θεωρεί βασικό εμπόδιο την έλλειψη γνώσεων και εμπειρίας, ενώ μόνο το 21% έχει συμμετάσχει σε σχετικές εκπαιδευτικές δράσεις. Τα στοιχεία προκύπτουν από τη μελέτη «AI Playbook: Ενίσχυση της Ανταγωνιστικότητας της Ελληνικής Οικονομίας μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης», που εκπόνησε το Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας της Ελλάδας σε συνεργασία με τις BCG, Deloitte, EY-Parthenon και Octane, με τη συμμετοχή περίπου 400 επιχειρήσεων. Στόχος της μελέτης είναι να απαντήσει στο κρίσιμο ερώτημα αν η Ελλάδα μπορεί να μετατρέψει την ΤΝ από εργαλείο πειραματισμού σε μοχλό παραγωγικότητας και ανάπτυξης.

Η έρευνα δείχνει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη αναγνωρίζεται πλέον ως παράγοντας οργανωτικού μετασχηματισμού. Οι περισσότερες εφαρμογές επικεντρώνονται στη βελτίωση της αποδοτικότητας μέσω αυτοματοποίησης, στην ενίσχυση της εμπειρίας πελάτη και στη μείωση λειτουργικού κόστους. Ωστόσο, η υιοθέτηση παραμένει επιφανειακή. Η χρήση εντοπίζεται κυρίως σε λειτουργίες που σχετίζονται με το μάρκετινγκ, την ανάλυση δεδομένων και την εξυπηρέτηση πελατών, με εργαλεία όπως ψηφιακοί βοηθοί, chatbots και εφαρμογές παραγωγικής ΤΝ για δημιουργία περιεχομένου. Αντίθετα, η ενσωμάτωση σε κρίσιμες εσωτερικές λειτουργίες — παραγωγή, οικονομική διεύθυνση, ανθρώπινο δυναμικό — παραμένει περιορισμένη. Το μοτίβο αυτό υποδηλώνει ότι η ΤΝ αξιοποιείται κυρίως σε «ορατές» δραστηριότητες και λιγότερο σε δομικές διαδικασίες που απαιτούν βαθύτερο ανασχεδιασμό, ώριμα δεδομένα και οργανωτική προετοιμασία.

Η σημαντικότερη πρόκληση είναι το ανθρώπινο κεφάλαιο. Το 50% των επιχειρήσεων δηλώνει ότι στερείται γνώσεων και εμπειρίας στην ΤΝ, ενώ το 28% δεν διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό. Η ενημέρωση βασίζεται κυρίως σε μέσα μαζικής ενημέρωσης και στο διαδίκτυο, γεγονός που ενισχύει την αποσπασματικότητα. Παρά το γεγονός ότι σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες θεωρούν ότι η ευθύνη για upskilling και reskilling ανήκει στους εργοδότες, δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμη συστηματικοί μηχανισμοί εκπαίδευσης. Το αποτέλεσμα είναι περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένη γνώση, ιδίως για μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Το 48% των επιχειρήσεων δεν διαθέτει υπεύθυνο για τον ψηφιακό μετασχηματισμό ή την ΤΝ, ενώ το 43% λειτουργεί με άτυπο υπεύθυνο. Μόλις το 9% έχει θεσμοθετημένο ρόλο με σαφή αρμοδιότητα. Η διαφορά μεταξύ μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων είναι εμφανής: στις μικρές μονάδες απουσιάζουν σχεδόν πλήρως μηχανισμοί διοίκησης που να επιτρέπουν την αξιολόγηση και κλιμάκωση έργων ΤΝ, ενώ στις μεγάλες εταιρείες η ύπαρξη εξειδικευμένου υπευθύνου είναι σημαντικά συχνότερη.

Το 71% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν έχει κύκλο εργασιών κάτω του 1 εκατ. ευρώ. Σε αυτό το περιβάλλον, οι επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες γίνονται με προσοχή. Το 26% θεωρεί το κόστος εμπόδιο, ενώ μόλις το 5% εκτιμά ότι τα υφιστάμενα χρηματοδοτικά εργαλεία αποτελούν επαρκές κίνητρο. Ταυτόχρονα, το 37% δηλώνει ότι στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία ή επιδοτήσεις θα επιτάχυναν ουσιαστικά την υιοθέτηση. Παρότι η πλειονότητα αντιλαμβάνεται την ΤΝ ως εργαλείο ενίσχυσης της εργασίας και όχι ως απειλή αντικατάστασης, η εμπιστοσύνη παραμένει εύθραυστη. Πολλοί αμφισβητούν ότι η ΤΝ μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τις ανάγκες πελατών από έναν άνθρωπο, ενώ η πλήρης αυτονομία «ψηφιακών εαυτών» προκαλεί δισταγμό. Τα ζητήματα ηθικής, διαφάνειας και ασφάλειας δεδομένων αναδεικνύονται σε καθοριστικούς παράγοντες για την αποδοχή της τεχνολογίας, με την έννοια του human-in-the-loop να θεωρείται αναγκαία προϋπόθεση.

Παρά την αυξανόμενη πρόθεση επέκτασης της χρήσης ΤΝ, διαπιστώνεται ένα «χάσμα υλοποίησης»: οι πρώτες επιτυχίες δεν μετατρέπονται εύκολα σε κλιμακώσιμη, επαναλαμβανόμενη επιχειρησιακή αξία. Η πρόκληση δεν αφορά την αποτελεσματικότητα της τεχνολογίας, αλλά την απουσία προϋποθέσεων: σαφείς δείκτες απόδοσης, ανασχεδιασμό διαδικασιών, οργανωτική υποστήριξη, επαρκή δεδομένα και κουλτούρα αλλαγής. Η μελέτη καταλήγει στην ανάγκη δημιουργίας ενός εθνικού Playbook για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με ολιστική προσέγγιση που θα συνδυάζει υποδομές και δεδομένα, εκπαίδευση, οργανωτική αναβάθμιση και πλαίσιο υπεύθυνης χρήσης. Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογική πρωτοπορία συνδέεται άμεσα με την οικονομική ισχύ, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί απλώς τεχνολογική επιλογή, αλλά στρατηγική επιλογή ανταγωνιστικότητας και μακροπρόθεσμης ευημερίας.