Μπλακ άουτ στα αεροδρόμια: Εισαγγελική παρέμβαση για το πρωτοφανές χάος στο FIR Αθηνών

Σοβαρούς κραδασμούς στο σύστημα εναέριας κυκλοφορίας της χώρας προκάλεσε το εκτεταμένο μπλακ άουτ που σημειώθηκε στο FIR Αθηνών, οδηγώντας σε καθολικές αναστολές πτήσεων, ακυρώσεις δρομολογίων και μια άνευ προηγουμένου επιχειρησιακή κρίση στα ελληνικά αεροδρόμια. Η υπόθεση λαμβάνει πλέον και ποινικές διαστάσεις, καθώς διατάχθηκε άμεση εισαγγελική παρέμβαση. Με εντολή του προϊσταμένου της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών, Αριστείδη Κορέα, ξεκίνησε κατεπείγουσα προκαταρκτική έρευνα για να διαπιστωθεί εάν τελέστηκε το αδίκημα των επικίνδυνων παρεμβάσεων στη συγκοινωνία αεροσκαφών. Την έρευνα αναλαμβάνει το Τμήμα Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, με αντικείμενο τόσο τη φύση του μπλακ άουτ όσο και την προέλευση των παρεμβολών που επηρέασαν σχεδόν το σύνολο των συχνοτήτων του FIR.

Η κρίση εκδηλώθηκε αιφνιδιαστικά, όταν παρουσιάστηκε ταυτόχρονα εκτεταμένος «θόρυβος» σε πολλαπλές ραδιοσυχνότητες που χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία ελεγκτών και αεροσκαφών. Το αποτέλεσμα ήταν η προσωρινή απώλεια αξιόπιστης επικοινωνίας σε μεγάλο μέρος του εναέριου χώρου, γεγονός που ενεργοποίησε άμεσα τα διεθνή πρωτόκολλα ασφαλείας. Αεροδρόμια σε όλη τη χώρα ανέστειλαν απογειώσεις και προσγειώσεις, ενώ πτήσεις που διέσχιζαν τον ελληνικό εναέριο χώρο σε ύψη άνω των 28.500 ποδιών υποχρεώθηκαν να αναμείνουν ή να τροποποιήσουν πορεία. Συνολικά καταγράφηκαν τουλάχιστον 53 ακυρώσεις αφίξεων και 54 αναχωρήσεων, με το πρόβλημα να διαρκεί περίπου εννέα ώρες.

Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας έκανε λόγο για «πρωτοφανές περιστατικό» και ενεργοποίησε από την πρώτη στιγμή την Ομάδα Αντιμετώπισης Κρίσεων. Παράλληλα, δόθηκε εντολή απογείωσης ειδικά εξοπλισμένου αεροσκάφους, προκειμένου να διερευνηθεί από αέρος η προέλευση των παρεμβολών με εξειδικευμένα όργανα και τεχνικούς. Η διαχείριση της κρίσης πραγματοποιήθηκε σε στενή συνεργασία με το Eurocontrol, ενώ στις τεχνικές διερευνήσεις συμμετείχαν και άλλοι αρμόδιοι φορείς. Σύμφωνα με τις αρχικές ενδείξεις, οι παρεμβολές φαίνεται να σχετίζονται με τηλεπικοινωνιακές υποδομές, χωρίς ωστόσο να έχει αποκλειστεί κανένα σενάριο.

Πολιτικές ευθύνες και ΕΔΕ

Μιλώντας στο ΕΡΤnews, ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Χρίστος Δήμας ξεκαθάρισε ότι διατάσσεται Ένορκη Διοικητική Εξέταση. Όπως δήλωσε, στόχος είναι να αποδοθούν ευθύνες, να διαπιστωθεί τι ακριβώς συνέβη και –κυρίως– να μην επαναληφθεί ένα τέτοιο περιστατικό. Στο ερώτημα αν η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε απομακρύνσεις στελεχών, απάντησε χωρίς περιστροφές ότι αυτό είναι απολύτως πιθανό. Ο ίδιος αναγνώρισε ότι μέρος των συστημάτων είναι παλαιά, υποστήριξε ωστόσο ότι πληρούν τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές και ότι βρίσκεται σε εξέλιξη συμφωνημένο σχέδιο δράσης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με εξαμηνιαίες εκθέσεις προόδου από τον Μάιο του 2025.

Οι συνέπειες έγιναν άμεσα αισθητές και στον αεροπορικό κλάδο. Η Aegean Airlines ανακοίνωσε ότι το σύνολο των πτήσεών της προς και από ελληνικά αεροδρόμια επηρεάστηκε, με καθυστερήσεις ή αναστολές. Για τα αεροσκάφη που βρίσκονταν ήδη εντός του FIR Αθηνών, τονίστηκε ότι τηρήθηκαν αυστηρά όλα τα διεθνή πρωτόκολλα ασφαλείας, με απόλυτη προτεραιότητα την προστασία επιβατών και πληρωμάτων. Την ίδια ώρα, η ΥΠΑ γνωστοποίησε ότι συνεργάζεται με τον ΟΤΕ για την πλήρη τεχνική τεκμηρίωση του συμβάντος, ενώ οι έλεγχοι επεκτείνονται σε όλους τους αναμεταβιβαστικούς σταθμούς, με τη συνδρομή και της ΕΕΤΤ. Ο ΟΤΕ, από την πλευρά του, υπογράμμισε ότι τα κυκλώματα που παρέχει στην ΥΠΑ λειτουργούν κανονικά και δεν συνδέονται με άλλες υποδομές της υπηρεσίας.

Έμπειρα στελέχη της αεροπορίας επισημαίνουν ότι μια απλή τεχνική βλάβη δύσκολα μπορεί να εξηγήσει την ταυτόχρονη κατάρρευση πολλαπλών κρίσιμων λειτουργιών. Τα συστήματα ελέγχου πτήσεων είναι σχεδιασμένα με εφεδρείες, ώστε να αντέχουν μεμονωμένες αστοχίες. Το γεγονός ότι επηρεάστηκαν παράλληλα διαφορετικά κέντρα ελέγχου εγείρει ερωτήματα για κοινό σημείο αστοχίας, ανθρώπινο λάθος ή ακόμη και κακόβουλη ενέργεια. Παράλληλα, αναδεικνύεται για ακόμη μία φορά το ζήτημα της απουσίας σύγχρονων ψηφιακών συστημάτων επικοινωνίας, όπως το CPDLC, που σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες λειτουργεί ως κρίσιμη εφεδρεία όταν οι φωνητικές συχνότητες παρουσιάζουν προβλήματα. Η έλλειψή του καθιστά τον ελληνικό εναέριο χώρο πιο ευάλωτο σε κρίσεις μεγάλης κλίμακας.

Το μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών δεν ανέδειξε μόνο ένα τεχνικό πρόβλημα, αλλά μια συνολικότερη εικόνα ευθραυστότητας. Σε μια χώρα που διαχειρίζεται έναν από τους πιο πυκνούς και σύνθετους εναέριους χώρους της Ευρώπης, ιδίως τους θερινούς μήνες, η ασφάλεια και η αξιοπιστία δεν μπορούν να θεωρούνται δεδομένες. Η ΥΠΑ διαβεβαιώνει ότι καθ’ όλη τη διάρκεια του συμβάντος η ασφάλεια των πτήσεων διασφαλίστηκε πλήρως σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Ωστόσο, οι έρευνες συνεχίζονται και τα ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Το περιστατικό λειτουργεί ήδη ως ηχηρή προειδοποίηση για την ανάγκη επιτάχυνσης του εκσυγχρονισμού, ενίσχυσης των εφεδρειών και θωράκισης κρίσιμων υποδομών εθνικής σημασίας.