Μουσείο Ζυγομαλά – Αυλώνας: Νέα ζωή για τη λαϊκή τέχνη μετά από 2,5 χρόνια ανακαίνισης

Μετά από περισσότερα από δύο χρόνια συνεχούς ανακαίνισης και συντήρησης, το Μουσείο Ζυγομαλά στον Αυλώνα του Δήμου Ωρωπού υποδέχεται ξανά το κοινό, πλήρως ανακαινισμένο και αποκατεστημένο από τα εξειδικευμένα συνεργεία του Υπουργείου Πολιτισμού. Οι επισκέπτες μπορούν πλέον να περιηγηθούν στους ανανεωμένους χώρους και να θαυμάσουν ανεκτίμητους θησαυρούς που αναδεικνύουν την ιστορία και τη λαϊκή τέχνη της περιοχής. Ο Δήμαρχος Ωρωπού, Γιώργος Γιασημάκης, ξεναγήθηκε στους χώρους του μουσείου, το οποίο φιλοξενεί σπάνια αντικείμενα και αποτελεί ζωντανό μνημείο της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς.

Το μουσείο στεγάζεται στην ιστορική έπαυλη της οικογένειας Ζυγομαλά, ένα εντυπωσιακό κτίριο με εμφανή λιθοδομή, στοά στο ισόγειο και λειτουργική κάτοψη, μέσα σε κατάφυτο κτήμα, σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Νικόλαο Ζουμπουλίδη. Το 1935 προστέθηκε ένα νέο τμήμα, που δύο χρόνια αργότερα φιλοξένησε την πρώτη έκθεση. Η Λουκία Ζυγομαλά (1863–1947) εγκαταστάθηκε μόνιμα στον Αυλώνα το 1930, μετά τον θάνατο του συζύγου της, Αντώνη Ζυγομαλά (1854–1930), νομικού, διπλωμάτη και πολιτικού, ο οποίος είχε συνεισφέρει σημαντικά στην επίλυση των αγροτικών ζητημάτων της βόρειας Αττικής τη δεκαετία του 1880. Η οικογένεια Ζυγομαλά υπήρξε ευεργέτης για τους ακτημόνες και τους κτηνοτρόφους της περιοχής.

Κεντρικό πρόσωπο της πολιτιστικής κληρονομιάς του Αυλώνα υπήρξε η Λουκία Ζυγομαλά, που ίδρυσε τη σχολή κεντητικής «Αττική – Ελληνικά Χωρικά Κεντήματα». Η σχολή ανέδειξε τον Αυλώνα διεθνώς, με συμμετοχές σε εκθέσεις και βραβεία ακόμα και στο Παρίσι. Συνολικά, περίπου 1.500 κεντήστρες από τον Αυλώνα και τα αρβανιτοχώρια της Αττικής συμμετείχαν στη σχολή, δημιουργώντας έργα που κοσμούσαν τα σαλόνια αστικών και βασιλικών οικογενειών σε όλη την Ευρώπη. Το 1936 οι σχολές έκλεισαν, και η Λουκία Ζυγομαλά συγκέντρωσε τα εκθέματα στο σπίτι της, τα οποία σήμερα παρουσιάζονται στο μουσείο.

Ο Δήμαρχος Ωρωπού εξέφρασε την συγκίνηση και την περηφάνια του για την ανάδειξη του μουσείου, επισημαίνοντας ότι οι θησαυροί του διασώθηκαν και παραδίδονται σε όλους τους Έλληνες. Τόνισε τη σημασία του μουσείου ως «ζωντανής ιστορίας» για τον Αυλώνα και κάλεσε το κοινό να το επισκεφθεί. Η ξενάγηση έγινε από τη Διευθύντρια Μουσείου Νεότερου Πολιτισμού του Υπουργείου Πολιτισμού, αρχαιολόγο–ιστορικό Έλενα Μελίδη, την επιμελήτρια Νίκη Δάφνη και την Επιμελήτρια Ευγενία Δάφνη. Η κα Μελίδη τόνισε ότι όλα τα αντικείμενα καταγράφηκαν, συντηρήθηκαν και αποκαταστάθηκαν, ενώ κάποια φυλάσσονται για μελλοντική προστασία. Υπογράμμισε τη σημασία του μουσείου για τους κατοίκους του Αυλώνα και για όλους τους Έλληνες. Η Νίκη Δάφνη σημείωσε ότι πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα μουσεία της Ελλάδας και ευχαρίστησε τις γυναίκες του Αυλώνα για τη στήριξή τους στην ανάδειξη της κεντητικής παράδοσης. Μαζί με την Ευγενία Δάφνη, επισήμασαν ότι στόχος είναι η αναβίωση της σχολής κεντητικής, ώστε η πολύτιμη τέχνη να περάσει στις νέες γενιές.

Από τις πρώτες μέρες λειτουργίας, σχολεία και οικογένειες έχουν επισκεφθεί το μουσείο, όπου παρέχεται ενημερωτικό υλικό για την ιστορία και τα εκθέματα, καθώς και για τους κοινόχρηστους χώρους και την επιμελητεία του. Μεταξύ των εκθεμάτων ξεχωρίζουν πρακτικές κεντητικής με σπάνιες τεχνικές (βυζαντινές, σαρακατσάνικες, βλάχικες, ποντιακές και μικρασιατικές), χειροποίητα υφαντά, χαλιά, παραδοσιακές στολές, κουρτίνες, καλύμματα, προσωπικά αντικείμενα της οικογένειας Ζυγομαλά, το γραφείο του Αντώνη Ζυγομαλά, παράσημα, όπλα και στολές του Ανδρέα Ζυγομαλά, καθώς και η κρεβατοκάμαρα της Λουκίας Ζυγομαλά. Ιδιαίτερη θέση κατέχει η τουρκική σημαία που κατέκτησε ο Ανδρέας Ζυγομαλάς στη μάχη του Μπιζανίου, προσδίδοντας έντονη ιστορική και εθνική διάσταση στο μουσείο. Το Μουσείο Ζυγομαλά επιστρέφει πλέον ως σημείο αναφοράς για τον πολιτισμό, την ιστορία και τη λαϊκή τέχνη της Αττικής, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο ζωής και δημιουργίας για τον Αυλώνα και τον Δήμο Ωρωπού.