Κρίσιμη εβδομάδα για την Ευρώπη

Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια εβδομάδα πυκνής και υψηλού ρίσκου διπλωματίας, με τους ηγέτες της να καλούνται να απαντήσουν σε ερωτήματα που αφορούν τον ίδιο τον πυρήνα της γεωπολιτικής και οικονομικής της υπόστασης. Στόχος: να αποδείξει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να λειτουργήσει ως αυτόνομος και αξιόπιστος παγκόσμιος παίκτης σε ένα διεθνές περιβάλλον που γίνεται ολοένα πιο ανταγωνιστικό και σκληρό. Στην ατζέντα συνυπάρχουν τρεις μεγάλες προκλήσεις: η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, η μείωση της εξάρτησης από τις ΗΠΑ και η διατήρηση της στήριξης προς την Ουκρανία, τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή.

Η εβδομάδα ανοίγει στις Βρυξέλλες με τη σύνοδο των υπουργών Άμυνας της ΕΕ. Παρών θα είναι και ο ουκρανός υπουργός Άμυνας Μιχάιλο Φεντόροφ, ο οποίος αναμένεται να παρουσιάσει τις άμεσες επιχειρησιακές ανάγκες του Κιέβου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται επιπλέον συστήματα αεράμυνας, όπως οι πλατφόρμες Patriot και NASAMS, καθώς και ενίσχυση της συνεργασίας σε τεχνολογίες νέας γενιάς, ιδίως στον τομέα των drones. Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς συμπληρώνονται τέσσερα χρόνια από την έναρξη της ρωσικής εισβολής.

Στο παρασκήνιο, ωστόσο, το μεγαλύτερο ζήτημα είναι άλλο: κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να διαμορφώσει ένα αξιόπιστο εναλλακτικό πλαίσιο ασφάλειας, σε μια περίοδο όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να επωμιστούν τον παραδοσιακό ρόλο εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Κάγια Κάλλας, αναμένεται να υπογραμμίσει το μήνυμα της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, αν και οι απόψεις εντός της Ένωσης παραμένουν διαφοροποιημένες.

Την Πέμπτη, οι ηγέτες των 27 θα μεταβούν στο Ρίκχοφεν του Βελγίου, στο κάστρο Αλντεν Μπίζεν, για μια άτυπη σύνοδο αφιερωμένη στην οικονομική ανταγωνιστικότητα. Το ζητούμενο είναι σαφές: πώς η Ευρώπη θα καταστεί πιο αυτάρκης, λιγότερο εξαρτημένη από κρίσιμες πρώτες ύλες και πιο ανθεκτική απέναντι στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Στις συζητήσεις θα συμμετάσχουν η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι και ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Ενρίκο Λέτα. Την πρόσκληση προς τους ηγέτες απέστειλε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη χάραξης νέας στρατηγικής σε έναν κόσμο αυξανόμενου προστατευτισμού και γεωοικονομικών ανταγωνισμών. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει ήδη τονίσει από το Νταβός ότι η ΕΕ οφείλει να προσαρμοστεί σε ένα νέο, άνισο και πιο απαιτητικό διεθνές περιβάλλον, ενισχύοντας την ενιαία αγορά και μειώνοντας στρατηγικές εξαρτήσεις.

Μόναχο: Το τεστ της διατλαντικής σχέσης

Η εβδομάδα κορυφώνεται με τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, όπου θα συναντηθούν κορυφαίοι ηγέτες και αξιωματούχοι. Παρόντες θα είναι η φον ντερ Λάιεν, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μέρτς, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Το κεντρικό ερώτημα, αν και δεν θα διατυπωθεί με αυτούς τους όρους, είναι απλό και σκληρό: μπορεί η Ευρώπη να σταθεί χωρίς την Ουάσιγκτον; Ο Ρούτε εμφανίζεται επιφυλακτικός έως απαισιόδοξος. Σε παρεμβάσεις του έχει προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως τον αμερικανικό ρόλο. «Δεν μπορείτε», φέρεται να είπε, απορρίπτοντας τις φωνές που υποστηρίζουν πλήρη αυτονόμηση από τις ΗΠΑ. Παράλληλα, ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας εκτιμούν ότι η πιθανότητα ρωσικής επιθετικής κίνησης κατά κράτους-μέλους της ΕΕ δεν μπορεί να αποκλειστεί, ιδίως σε ένα σενάριο αμερικανικής αναδίπλωσης.

Η Ευρώπη δύσκολα θα δώσει οριστικές απαντήσεις μέσα σε μία εβδομάδα. Ωστόσο, αυτό που θα κριθεί είναι η κατεύθυνση: αν η ΕΕ θα επιλέξει την επιτάχυνση της αμυντικής ενοποίησης, τη βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση και την ενίσχυση της στρατηγικής της αυτονομίας ή αν θα παραμείνει σε μια μεταβατική, αμφίθυμη φάση. Σε έναν κόσμο όπου η ισχύς επανέρχεται ως βασικό νόμισμα της διεθνούς πολιτικής, η Ευρώπη καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει το οικονομικό της μέγεθος σε γεωπολιτική επιρροή. Η εβδομάδα που ξεκινά δεν θα κρίνει το αποτέλεσμα – αλλά θα δείξει αν υπάρχει η πολιτική βούληση για το άλμα.