Μνημείο μνήμης οι φωτογραφίες της εκτέλεσης των 200 στην Καισαριανή

Μια υπόθεση με βαρύ ιστορικό και ηθικό φορτίο έλαβε θεσμική διάσταση, καθώς το σύνολο της συλλογής φωτογραφιών που αποτυπώνει τη μαζική εκτέλεση των 200 Ελλήνων στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 κηρύχθηκε μνημείο, ύστερα από ομόφωνη γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων και άμεση επικύρωση από την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Η απόφαση δεν αφορά μόνο τις 12 φωτογραφίες της εκτέλεσης που είχαν τεθεί προς δημοπράτηση, αλλά το σύνολο της συλλογής, η οποία αριθμεί περισσότερες από 160 εικόνες και αποδίδεται στον Υπολοχαγό της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ. Οι 12 συγκεκριμένες φωτογραφίες, που αποσύρθηκαν μετά τις αντιδράσεις, απεικονίζουν τους μελλοθάνατους λίγες στιγμές πριν από την εκτέλεσή τους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Φέρουν στο πίσω μέρος τους ημερομηνία, στοιχείο που επιβεβαιώνει την αυθεντικότητά τους. Οι εικόνες δεν αποτελούν απλώς ντοκουμέντα μιας θηριωδίας· «δίνουν πρόσωπο» σε μια ιστορική πράξη αντίστασης και θυσίας, αποτυπώνοντας την αξιοπρέπεια και το φρόνημα των εκτελεσθέντων.

Η ευρύτερη συλλογή περιλαμβάνει φωτογραφικό υλικό από κατεχόμενες περιοχές της Ευρώπης, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, και αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο ο ναζιστικός μηχανισμός αξιοποίησε τη φωτογραφία ως εργαλείο προπαγάνδας. Η εικόνα υπήρξε βασικό «όπλο» του καθεστώτος, με τις Μονάδες Προπαγάνδας να καταγράφουν και να σκηνοθετούν στιγμές που εξυπηρετούσαν το αφήγημα της στρατιωτικής «κανονικότητας» και της επιβολής. Παράλληλα, εικόνες που αποτύπωναν θηριωδίες διατηρούνταν ως εσωτερικά τεκμήρια και όχι για δημόσια προβολή. Η διττή αυτή λειτουργία της φωτογραφίας –ως μέσο χειραγώγησης αλλά και ως ακούσιο τεκμήριο εγκλήματος– προσδίδει στη συλλογή ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα. Η ελληνική Πολιτεία κινήθηκε άμεσα από τη στιγμή που ενημερώθηκε για τη δημοπράτηση των φωτογραφιών. Με την κήρυξή τους ως μνημείου, διασφαλίζεται το νομικό πλαίσιο για τη διεκδίκηση και την απόκτησή τους, ώστε να παραμείνουν στην Ελλάδα ως δημόσιο ιστορικό τεκμήριο. Εμπειρογνώμονες αναλαμβάνουν την εξέταση της συλλογής στο εξωτερικό, διερευνώντας τόσο την αυθεντικότητα όσο και τη διαδρομή της μέχρι τον σημερινό κάτοχό της. Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάθος μέσα από τη μαρτυρία του φωτορεπόρτερ Αριστοτέλη Σαρρηκώστα, ο οποίος αποκάλυψε ότι ως παιδί υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας της εκτέλεσης. Οι εικόνες των γερμανικών πολυβόλων στους δρόμους της Καισαριανής, των καμιόνιων που μετέφεραν τους κρατουμένους προς το Σκοπευτήριο και των τραγουδιών που ακούγονταν από τα φορτηγά πριν από τους πυροβολισμούς, χαράχτηκαν ανεξίτηλα στη μνήμη του. Λίγες ώρες αργότερα, τα ίδια οχήματα επέστρεφαν προς την Αθήνα, με το αίμα να στάζει στην άσφαλτο.