Υπόγειες συγκλίσεις στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο

Η εκδήλωση για τα 15 χρόνια της εφημερίδας «Δημοκρατία» στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο αποτέλεσε αφορμή για μια εικόνα που, αν και όχι πρωτοφανής, έχει βαρύ πολιτικό ενδιαφέρον: ο Κώστας Καραμανλής και ο Ευάγγελος Βενιζέλος, δύο από τις ισχυρότερες φυσιογνωμίες της μεταπολιτευτικής περιόδου, βρέθηκαν διαδοχικά στο ίδιο βήμα και άσκησαν στοχευμένη θεσμική κριτική, με αναφορές που ακούστηκαν ως μήνυμα προς την εκτελεστική εξουσία, το Κοινοβούλιο και τη Δικαιοσύνη. Χωρίς να προκύπτει σύμπλευση, ούτε πολιτικό σχέδιο, η παράλληλη επιχειρηματολογία τους δημιούργησε επικοινωνιακό αντίκτυπο, αναζωπυρώνοντας τις συζητήσεις γύρω από τον ρόλο των «πρώην» στο σύγχρονο πολιτικό πλαίσιο. Το ακροατήριο περιλάμβανε βαρύ πολιτικό δυναμικό: Αντώνης Σαμαράς, Νίκος Δένδιας, Προκόπης Παυλόπουλος, Βασιλική Θάνου, Κώστας Λαλιώτης, Άρης Σπηλιωτόπουλος, Πάνος Καμμένος, Χρήστος Σπίρτζης, Έλενα Κουντουρά, μεταξύ άλλων. Παρόντες επίσης προσωπικότητες του δημόσιου βίου και καλλιτέχνες. Η σύνθεση, από μόνη της, υπενθύμισε ότι το πολιτικό σύστημα δεν διαμορφώνεται μόνο από τους εν ενεργεία, αλλά και από αυτούς που εξακολουθούν να έχουν δημόσια εμβέλεια, ακόμη κι αν δεν κατέχουν θεσμική θέση.

Ο Κώστας Καραμανλής επικεντρώθηκε στην υποχώρηση της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Αναφέρθηκε στην υποβάθμιση της κοινοβουλευτικής λειτουργίας, στις εξεταστικές επιτροπές που συχνά δεν αποδίδουν πειστικό αποτέλεσμα, στη διάχυτη εντύπωση ότι οι διαδικασίες δεν παράγουν επαρκή λογοδοσία. Έκανε ειδική μνεία στην υπόθεση των υποκλοπών, σημειώνοντας ότι έμειναν ερωτήματα αναπάντητα, κάτι που διατηρεί ανοιχτή την αμφισβήτηση. Υπογράμμισε ότι όταν η κοινή γνώμη αισθανθεί πως οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς διαφάνεια, δημιουργείται πολιτικό έλλειμμα αντιπροσώπευσης. Λίγο αργότερα, ο Ευάγγελος Βενιζέλος, προσεγγίζοντας το θέμα από την πλευρά της θεσμικής ισορροπίας και της κοινωνικής συνοχής, επεσήμανε ότι η χώρα δεν μπορεί να συνεχίσει με ένα μοντέλο μονοκομματικής διακυβέρνησης χωρίς επαρκείς δικλείδες εξισορρόπησης. Έθεσε ως προϋπόθεση για σταθερή Δημοκρατία ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα μειώνει τις ασυμμετρίες. Αναφέρθηκε στο ποσοστό πολιτών που δηλώνουν ότι ζουν σε υποκειμενική φτώχεια, παρά τη συμμετοχή τους στην παραγωγική τάξη, και συνέδεσε το ζήτημα αυτό με την κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε υποθέσεις που έχουν απασχολήσει έντονα την κοινωνία, όπως οι υποκλοπές, η Novartis, τα Τέμπη και ο ΟΠΕΚΕΠΕ.

Παρά την εμφανή συνάφεια των θέσεων Καραμανλή και Βενιζέλου ως προς τον προβληματισμό γύρω από τη δημοκρατική λειτουργία, δεν διατυπώθηκε πολιτικό αίτημα συνεργασίας ούτε δόθηκε κατεύθυνση που να προοιωνίζεται νέο πολιτικό σχήμα. Αντιθέτως, και οι δύο κινήθηκαν εντός ενός πλαισίου κριτικού ελέγχου, που αποτελεί δικαίωμα και καθήκον δημόσιων προσώπων με την ιστορική βαρύτητα που φέρουν, αλλά χωρίς ένδειξη ότι επιδιώκουν κοινή πολιτική δράση ή ανταγωνισμό προς την κυβέρνηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο τόνος αφορούσε περισσότερο θεσμική υπενθύμιση παρά πολιτική αντιπαράθεση.

Ενδιαφέρον είχε και η παρέμβαση του Αντώνη Σαμαρά για τις αγροτικές κινητοποιήσεις, ο οποίος σημείωσε ότι «αυτοί που βρίσκονται στα μπλόκα δεν κερδίζουν το τζόκερ κάθε τόσο», αφήνοντας αιχμή για την κοινωνική πίεση και τα εισοδηματικά δεδομένα που οδηγούν σε διαμαρτυρίες. Η δήλωση καταγράφηκε ως έμμεση αναφορά στην ανάγκη διαχείρισης κρίσεων με τρόπο που διασφαλίζει την κοινωνική συνοχή. Η χθεσινή εικόνα ανέδειξε ότι, ενώ πολιτικές προσωπικότητες του παρελθόντος ενδέχεται να συγκλίνουν σε επιμέρους θεματικές –κυρίως σε ό,τι αφορά τη λειτουργία των θεσμών και τις εγγυήσεις διαφάνειας– οι δρόμοι τους παραμένουν ανεξάρτητοι. Η χώρα πορεύεται με συγκεκριμένη κυβερνητική γραμμή, με προτεραιότητα την οικονομική ανάπτυξη, τις επενδύσεις, τη γεωπολιτική σταθερότητα και την ψηφιακή μετάβαση. Το πολιτικό βάρος των «πρώην» λειτουργεί κυρίως ως παράγοντας ελέγχου και υπενθύμισης των θεσμικών ορίων.

Η συζήτηση που άνοιξε δεν οδηγεί σε συμπέρασμα συγκρότησης νέου πόλου. Αντίθετα, αναδεικνύει την ανάγκη διαρκούς θεσμικής εγρήγορσης, την οποία και οι δύο ομιλητές επεσήμαναν, χωρίς ωστόσο να αμφισβητούν την ανάγκη σταθερής κυβερνητικής πορείας. Σε περιόδους διεθνών πιέσεων και κοινωνικών ανισορροπιών, η σταθερότητα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, και αυτό το δεδομένο παραμένει αδιαπραγμάτευτο για την πολιτική πραγματικότητα. Η παρέμβασή τους εντάσσεται σε έναν δημόσιο διάλογο που εξελίσσεται, αλλά η πολιτική καθοδήγηση παραμένει στη σημερινή κυβερνητική ευθύνη. Αν τελικά η χθεσινή συνεύρεση αφήνει ένα συμπέρασμα, αυτό είναι ότι μπορεί να αναδεικνύονται παράλληλες φωνές προβληματισμού, αλλά δεν σχηματίζεται κοινό μέτωπο. Η κυβέρνηση εξακολουθεί να διαχειρίζεται το πλαίσιο μεταρρυθμίσεων και ανάπτυξης, ενώ οι πρώην πρωταγωνιστές παραμένουν μέρος της δημόσιας σφαίρας περισσότερο ως θεσμικοί σχολιαστές παρά ως παράγοντες μεταβολής συσχετισμών. Η σύγκλιση τους αφορά κυρίως τη διάγνωση των προβλημάτων —όχι τον σχεδιασμό εναλλακτικής πορείας.