Συνταγματική Αναθεώρηση: Η ώρα των θεσμών

Με μια κίνηση υψηλού πολιτικού συμβολισμού και καθαρό θεσμικό αποτύπωμα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να ανακοινώσει με τηλεοπτικό μήνυμα προς τους πολίτες την επίσημη εκκίνηση της διαδικασίας για τη Συνταγματική Αναθεώρηση. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να μεταφέρει το πολιτικό επίκεντρο από τη διαχείριση της καθημερινότητας στη συζήτηση για τους κανόνες που θα διαμορφώσουν το κράτος και τη δημοκρατία της επόμενης γενιάς. Το ίδιο βράδυ, σε συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ και τον Αλέξη Παπαχελά, ο πρωθυπουργός θα εξειδικεύσει το πολιτικό και ιδεολογικό στίγμα της πρωτοβουλίας, εξηγώντας γιατί –κατά την κυβερνητική ανάγνωση– η συγκυρία είναι ώριμη για βαθιές θεσμικές τομές. Η παρέμβαση αυτή δεν έρχεται τυχαία: η χώρα εισέρχεται σε προεκλογικό κύκλο, ενώ το Μέγαρο Μαξίμου επιδιώκει να επαναφέρει στο προσκήνιο τη μεταρρυθμιστική του ατζέντα, απαντώντας ταυτόχρονα σε πιέσεις που προκύπτουν από κοινωνικά μέτωπα και πολιτικά σκάνδαλα.

Τις πρώτες συγκεκριμένες λεπτομέρειες για το περιεχόμενο της κυβερνητικής πρότασης και το χρονοδιάγραμμα της διαδικασίας θα παρουσιάσει ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης στο briefing της Δευτέρας. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η παρούσα Βουλή θα λειτουργήσει ως προτείνουσα, όπως προβλέπει το άρθρο 110 του Συντάγματος, ενώ η τελική έγκριση των αναθεωρημένων διατάξεων θα γίνει από την επόμενη εθνική αντιπροσωπεία. Το κυβερνητικό επιτελείο επιδιώκει να κινηθεί με ταχύτητα αλλά και θεσμική πειθαρχία. Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας αναμένεται να οριστικοποιηθεί εντός των επόμενων εβδομάδων, ώστε να συγκροτηθεί εγκαίρως η Προαναθεωρητική Επιτροπή της Βουλής και να ξεκινήσει η ουσιαστική κοινοβουλευτική συζήτηση χωρίς χρονικές παρατάσεις που θα αλλοίωναν τον πολιτικό έλεγχο της διαδικασίας.

Συντονιστικό ρόλο στη σύνταξη και ωρίμανση της πρότασης έχει ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, σε συνεργασία με τον γενικό γραμματέα του πρωθυπουργού Στέλιος Κουτνατζής, καθηγητή Δημοσίου Δικαίου. Για τη θέση του προέδρου ή βασικού εισηγητή της αρμόδιας Επιτροπής της Βουλής, επικρατέστερος θεωρείται ο πρώην υπουργός Ευριπίδης Στυλιανίδης, με ενεργό ρόλο να αναμένεται και από άλλα στελέχη με θεσμική εμπειρία.

Στον πυρήνα της κυβερνητικής πρότασης βρίσκονται διατάξεις που εδώ και χρόνια αποτελούν αντικείμενο έντονης πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης. Κεντρικό ζήτημα είναι το άρθρο 103 και η άρση ή αναμόρφωση της μονιμότητας στο Δημόσιο, με την κυβέρνηση να υποστηρίζει ότι απαιτείται ένα πιο ευέλικτο και αξιοκρατικό σύστημα που θα συνδέει την ασφάλεια της εργασίας με την απόδοση και την αξιολόγηση. Παράλληλα, προωθείται η αναθεώρηση του άρθρου 16 για την Παιδεία, με στόχο τη συνταγματική κατοχύρωση της δυνατότητας ίδρυσης μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων. Στο τραπέζι βρίσκεται και το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών, το οποίο η κυβέρνηση θεωρεί ότι πρέπει να αλλάξει ώστε να ενισχυθεί η λογοδοσία χωρίς να διαρραγεί η συνταγματική ισορροπία μεταξύ εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας.

Στις συζητήσεις περιλαμβάνονται επίσης το άρθρο 24 για την προστασία του περιβάλλοντος, το άρθρο 90 για τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, καθώς και το άρθρο 30 για τη θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επανειλημμένα ταχθεί υπέρ μίας και μοναδικής εξαετούς θητείας, ώστε ο θεσμός να αποσυνδεθεί από κομματικούς κύκλους και επαναλαμβανόμενες πολιτικές εντάσεις. Η αριθμητική του Συντάγματος καθιστά τις συναινέσεις αναγκαίες. Για να προχωρήσουν οι αλλαγές, απαιτούνται πλειοψηφίες 180 βουλευτών είτε στην προτείνουσα είτε στην αναθεωρητική Βουλή. Υπό αυτό το πρίσμα, ο πρωθυπουργός αναμένεται να απευθύνει δημόσιο κάλεσμα στα κόμματα της αντιπολίτευσης, επιδιώκοντας να αναδείξει τη Συνταγματική Αναθεώρηση ως εθνική υπόθεση και όχι ως κομματικό εγχείρημα. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη στάση του ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής και του προέδρου του Νίκος Ανδρουλάκης, ειδικά σε ζητήματα Δικαιοσύνης και θεσμικών εγγυήσεων, όπου θεωρείται ότι υπάρχουν πεδία δυνητικής σύγκλισης.

Με την πρωτοβουλία αυτή, η κυβέρνηση επιχειρεί να μεταφέρει τη δημόσια συζήτηση από το επίπεδο της φθοράς και της συγκυρίας στο πεδίο των θεσμών και της μακράς διάρκειας. Η Συνταγματική Αναθεώρηση λειτουργεί έτσι ως πολιτικό στοίχημα ηγεμονίας: αν θα μπορέσει το πολιτικό σύστημα να υπερβεί τις άμεσες αντιπαραθέσεις και να συμφωνήσει σε κανόνες που θα αντέξουν στον χρόνο. Το αν αυτός ο φιλόδοξος σχεδιασμός θα ευοδωθεί, θα κριθεί τόσο από τη δυνατότητα εξεύρεσης συναινέσεων όσο και από την κοινωνική νομιμοποίηση των προτεινόμενων αλλαγών. Σε κάθε περίπτωση, ο κύκλος που ανοίγει αναμένεται μακρύς, πολιτικά απαιτητικός και καθοριστικός για τη θεσμική φυσιογνωμία της χώρας τις επόμενες δεκαετίες.