Ρωσία – Βενεζουέλα: Ένταση στον Βόρειο Ατλαντικό

Σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη συγκυρία για τις σχέσεις Ουάσιγκτον–Μόσχας, η Ρωσία προχώρησε σε μια κίνηση υψηλού συμβολισμού και ουσιαστικού ρίσκου, αποστέλλοντας πολεμικά πλοία –σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα ακόμη και υποβρύχιο– για να συνοδεύσουν δεξαμενόπλοιο που συνδέεται με τη Βενεζουέλα και βρίσκεται στο στόχαστρο των Ηνωμένων Πολιτειών στον Βόρειο Ατλαντικό. Η εξέλιξη αυτή μετατρέπει μια υπόθεση επιβολής κυρώσεων σε ανοιχτή δοκιμασία ισχύος στα διεθνή ύδατα. Η κλιμάκωση έρχεται λίγες μόλις ημέρες μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις, γεγονός που έχει ήδη επιβαρύνει το γεωπολιτικό περιβάλλον στη Λατινική Αμερική και πέραν αυτής.

Το δεξαμενόπλοιο, γνωστό στο παρελθόν ως Bella 1, είχε τεθεί υπό παρακολούθηση από την αμερικανική Ακτοφυλακή τον προηγούμενο μήνα στην Καραϊβική. Οι αμερικανικές Αρχές διέθεταν ένταλμα κατάσχεσης, επικαλούμενες παραβίαση κυρώσεων εις βάρος της Βενεζουέλας και καταγγελίες ότι το πλοίο είχε συμμετάσχει σε μεταφορές ακόμη και ιρανικού πετρελαίου. Ωστόσο, το τάνκερ άλλαξε αιφνιδίως πορεία, μετονομάστηκε σε Marinera και, σύμφωνα με διαθέσιμες πληροφορίες, τροποποίησε και το νηολόγιό του, εγκαταλείποντας τη σημαία της Γουιάνας και πλέοντας πλέον υπό ρωσική σημαία. Έκτοτε διέσχισε τον Ατλαντικό και εντοπίστηκε να κινείται ανάμεσα στην Ισλανδία και τη Σκωτία, σε μια από τις πιο αφιλόξενες θαλάσσιες περιοχές του κόσμου, όπου οι καιρικές συνθήκες και οι αποστάσεις από την ξηρά καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε επιχείρηση επιβίβασης.

Σύμφωνα με δηλώσεις δύο Αμερικανών αξιωματούχων στο CBS News, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξέταζαν σοβαρά το ενδεχόμενο αποστολής δυνάμεων για επιβίβαση στο Marinera. Όπως ανέφεραν, η Ουάσιγκτον θα προτιμούσε την κατάσχεση του πλοίου αντί μιας επιθετικής ενέργειας, όπως η βύθισή του, ώστε να σταλεί σαφές μήνυμα εφαρμογής των κυρώσεων χωρίς ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση. Η παρουσία, ωστόσο, ρωσικών πολεμικών πλοίων στο πλευρό του δεξαμενόπλοιου άλλαξε δραστικά τα δεδομένα, μετατρέποντας μια επιχείρηση επιβολής κυρώσεων σε δυνητικό επεισόδιο άμεσης αντιπαράθεσης μεταξύ δύο πυρηνικών δυνάμεων.

Ο ρόλος Τραμπ

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ήδη από τον προηγούμενο μήνα ότι έδωσε εντολή για «αποκλεισμό» όλων των δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν πετρέλαιο από και προς τη Βενεζουέλα κατά παράβαση των αμερικανικών κυρώσεων. Το Καράκας χαρακτήρισε την πολιτική αυτή «κλοπή» και πράξη πειρατείας. Παράλληλα, ο Τραμπ έχει κατηγορήσει επανειλημμένως την κυβέρνηση της Βενεζουέλας ότι χρησιμοποιεί εμπορικά πλοία για λαθρεμπόριο ναρκωτικών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, συνδέοντας τον αποκλεισμό με ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Η Ρωσία αντέδρασε έντονα. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι παρακολουθεί «με ανησυχία» την κατάσταση, κατηγορώντας τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ για δυσανάλογη και αδικαιολόγητη εστίαση στο συγκεκριμένο πλοίο.

«Το πλοίο μας πλέει σε διεθνή ύδατα του Βόρειου Ατλαντικού υπό τη σημαία της Ρωσικής Ομοσπονδίας, σε πλήρη συμμόρφωση με το διεθνές ναυτικό δίκαιο», ανέφερε το ρωσικό ΥΠΕΞ, προσθέτοντας ότι η αυξημένη παρουσία αμερικανικών και νατοϊκών δυνάμεων γύρω από ένα πλοίο «ειρηνικού χαρακτήρα» προκαλεί σοβαρά ερωτήματα. Η ανακοίνωση κατέληγε με αιχμή προς τη Δύση, καλώντας τις χώρες που επικαλούνται την ελευθερία της ναυσιπλοΐας να τηρούν οι ίδιες αυτή την αρχή. Την ίδια ώρα, η Νότια Διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ έστειλε μήνυμα επιχειρησιακής ετοιμότητας μέσω κοινωνικών δικτύων, δηλώνοντας ότι παραμένει έτοιμη να στηρίξει κυβερνητικούς εταίρους «στην αντιμετώπιση πλοίων και δρώντων που υπόκεινται σε κυρώσεις». Όπως σημειώθηκε, οι αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις βρίσκονται σε διαρκή εγρήγορση και μπορούν να επέμβουν «όταν δοθεί το σήμα».

Ειδικοί στο διεθνές ναυτικό δίκαιο επισημαίνουν ότι, αν και τα πλοία προστατεύονται τυπικά από το κράτος της σημαίας τους, η αλλαγή ονόματος και νηολογίου δύσκολα αρκεί για να αποτρέψει αμερικανική δράση. Ο Δημήτρης Αμπατζίδης, ανώτερος αναλυτής κινδύνου στην εταιρεία ναυτιλιακών πληροφοριών Kpler, εξηγεί ότι οι αμερικανικές Αρχές καθοδηγούνται από τον αριθμό IMO, τα δίκτυα ιδιοκτησίας και το ιστορικό κυρώσεων ενός πλοίου – όχι από τη σημαία που φέρει ή το όνομα που αναγράφεται στην πρύμνη. Όπως σημειώνει, η ρωσική σημαία μπορεί να προκαλέσει διπλωματικές τριβές, αλλά δεν εγγυάται ασυλία.

Το περιστατικό φέρνει στον νου πρόσφατη επιχείρηση της αμερικανικής Ακτοφυλακής, όταν κομάντος κατέβηκαν με σχοινιά από ελικόπτερα στο δεξαμενόπλοιο The Skipper, το οποίο μετέφερε πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα και το Ιράν. Οι ΗΠΑ είχαν τότε υποστηρίξει ότι το λεγόμενο «σκιώδες» δίκτυο δεξαμενόπλοιων χρηματοδοτεί ξένες τρομοκρατικές οργανώσεις. Έκτοτε, περισσότερα από δώδεκα δεξαμενόπλοια φέρονται να έχουν εγκαταλείψει τη Βενεζουέλα απενεργοποιώντας τα συστήματα εντοπισμού τους, σε μια προσπάθεια να αποφύγουν τον αμερικανικό αποκλεισμό.