Ρήγμα στη Δύση για τον πόλεμο στο Ιράν

Οι αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στη Ρότα και τη Μορόν της Ισπανίας αποτελούν εδώ και δεκαετίες κομβικά σημεία της δυτικής στρατιωτικής παρουσίας στη Μεσόγειο. Από τις εγκαταστάσεις αυτές πραγματοποιούνται επιχειρήσεις ανεφοδιασμού, μεταφοράς προσωπικού και στρατιωτικού υλικού προς τη Μέση Ανατολή, τον Περσικό Κόλπο αλλά και ευρύτερες περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος. Η γεωγραφική τους θέση τις καθιστά κρίσιμες για τη λειτουργία της διατλαντικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Η απόφαση της ισπανικής κυβέρνησης να μην επιτρέψει τη χρήση αυτών των βάσεων για την αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική επιχείρηση εναντίον του Ιράν έφερε τη Μαδρίτη στο επίκεντρο μιας έντονης διεθνούς αντιπαράθεσης. Η στάση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ πυροδότησε μια ευρύτερη συζήτηση για τη νομιμότητα της στρατιωτικής δράσης στη Μέση Ανατολή αλλά και για τον ρόλο της Ευρώπης μέσα σε ένα κλίμα αυξανόμενης γεωπολιτικής πόλωσης.

Ο Ισπανός πρωθυπουργός χαρακτήρισε τις επιθέσεις «μονομερείς», «παράνομες» και «επικίνδυνες», συνοψίζοντας τη θέση της κυβέρνησής του σε μια φράση: «Όχι στον πόλεμο». Στο ίδιο πνεύμα, αρνήθηκε να επιτρέψει στα αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού να επιχειρούν από ισπανικό έδαφος για την υποστήριξη της στρατιωτικής επιχείρησης. Σε πρόσφατο τηλεοπτικό του διάγγελμα επανέλαβε τη θέση αυτή, προειδοποιώντας ότι τέτοιες ενέργειες μπορούν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτες εξελίξεις. «Έτσι ξεκινούν οι μεγάλες καταστροφές της ανθρωπότητας. Δεν μπορεί κανείς να παίζει ρωσική ρουλέτα με το πεπρωμένο εκατομμυρίων ανθρώπων», σημείωσε χαρακτηριστικά. Τη στάση της κυβέρνησης επιβεβαίωσε και ο υπουργός Εξωτερικών της Ισπανίας, Χοσέ Μανουέλ Αλμπαρές, ξεκαθαρίζοντας ότι οι στρατιωτικές βάσεις στη χώρα δεν θα χρησιμοποιηθούν για καμία επιχείρηση που δεν καλύπτεται από τις υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες ή που δεν συμβαδίζει με τις αρχές του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

FLASH | Le Premier ministre espagnol : “La position du gouvernement espagnol est la suivante : non à la guerre”.pic.twitter.com/DYbp5HiUFL

— AlertesInfos (@AlertesInfos) March 4, 2026

Η επιλογή αυτή της τέταρτης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης έχει προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στην Ουάσιγκτον. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αντέδρασε με ιδιαίτερα σκληρή ρητορική, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο διακοπής των εμπορικών σχέσεων με την Ισπανία. Σε δηλώσεις του κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς στον Λευκό Οίκο, κατηγόρησε τη Μαδρίτη για «απαράδεκτη στάση» και δήλωσε ότι έχει ήδη ζητήσει από τον υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ να εξετάσει τη διακοπή συναλλαγών με τη χώρα. Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τις ισπανικές βάσεις ακόμη και χωρίς άδεια, εάν το έκριναν απαραίτητο, υπονοώντας ότι η στρατηγική σημασία τους είναι τόσο μεγάλη που δύσκολα θα μπορούσαν να αντικατασταθούν.

Η ένταση αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη τεταμένη σχέση ανάμεσα στη Μαδρίτη και την Ουάσιγκτον. Ο Σάντσεθ έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους πιο έντονους επικριτές της πολιτικής του Τραμπ εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κυβέρνησή του επέβαλε πλήρες εμπάργκο όπλων στο Ισραήλ, αντιτάχθηκε στις αμερικανικές πιέσεις για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και ενίσχυσε την εποπτεία των δραστηριοτήτων των ΗΠΑ στις στρατιωτικές βάσεις του νότου της χώρας. Η στάση της Ισπανίας ερμηνεύεται από πολλούς αναλυτές ως ένδειξη μιας πιο ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής. Για δεκαετίες η χώρα θεωρούνταν ένας σταθερός, αν και συχνά επιφυλακτικός, πυλώνας της νότιας πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Σήμερα όμως φαίνεται να υιοθετεί μια πιο διακριτή στάση, σε μια περίοδο όπου η συνοχή της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας δοκιμάζεται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Κάποιοι παρατηρητές μάλιστα κάνουν συγκρίσεις με τη στάση που είχε υιοθετήσει το 2003 ο Γάλλος πρόεδρος Ζακ Σιράκ απέναντι στην εισβολή των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράκ. Τότε, η Γαλλία είχε εμφανιστεί ως η πιο ισχυρή ευρωπαϊκή φωνή που αμφισβήτησε τη νομιμότητα της στρατιωτικής επέμβασης, επικαλούμενη το διεθνές δίκαιο και την ανάγκη πολυμερούς διπλωματίας. Ωστόσο, η επιλογή του Σάντσεθ δεν έχει γίνει δεκτή χωρίς αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ισπανίας. Το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα της αντιπολίτευσης τον κατηγορεί ότι οδηγεί τη χώρα σε διπλωματική απομόνωση και ότι υπονομεύει την αξιοπιστία της στους κόλπους του ΝΑΤΟ. Εκπρόσωποι της αντιπολίτευσης υποστηρίζουν ότι η στάση της κυβέρνησης δημιουργεί την εντύπωση πως η Ισπανία απομακρύνεται από τη δυτική συμμαχία σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στιγμή.

Παράλληλα, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η έντονη αντιπαράθεση με τον Τραμπ εξυπηρετεί και εσωτερικούς πολιτικούς στόχους. Η κυβέρνηση Σάντσεθ αντιμετωπίζει πιέσεις λόγω σκανδάλων διαφθοράς αλλά και εκλογικών απωλειών σε περιφερειακές αναμετρήσεις. Σε αυτό το περιβάλλον, η υιοθέτηση μιας πιο δυναμικής διεθνούς στάσης μπορεί να ενισχύσει την εικόνα του πρωθυπουργού ως ηγέτη που αντιστέκεται στις πιέσεις των μεγάλων δυνάμεων. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ισπανική κοινή γνώμη αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη καχυποψία την πολιτική του Αμερικανού προέδρου. Σύμφωνα με έρευνα του κρατικού Κέντρου Κοινωνιολογικών Ερευνών, περίπου τα τρία τέταρτα των Ισπανών έχουν αρνητική εικόνα για τον Τραμπ, ενώ η συντριπτική πλειονότητα θεωρεί ότι οι πολιτικές του αποτελούν απειλή για τη διεθνή ειρήνη.

Η σύγκρουση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τη Μαδρίτη παραμένει ακόμη σε εξέλιξη και είναι πολύ νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Πολλοί ειδικοί εκτιμούν ότι, παρά τη σκληρή ρητορική, είναι απίθανο οι Ηνωμένες Πολιτείες να εγκαταλείψουν τις ισπανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, καθώς η γεωγραφική τους θέση –στην πύλη της Μεσογείου– είναι στρατηγικά αναντικατάστατη. Σε κάθε περίπτωση, το επεισόδιο αυτό αποκαλύπτει τις βαθύτερες εντάσεις που διαμορφώνονται στο εσωτερικό της Δύσης. Η Ευρώπη καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη διατήρηση της διατλαντικής συνεργασίας και στην ανάγκη να διαμορφώσει μια πιο αυτόνομη εξωτερική πολιτική σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ασταθής.