Οι «ενδιάμεσοι» διανομείς του Shenzhen

Στους ουρανοξύστες του Shenzhen έχει αναδυθεί μια νέα, σχεδόν αόρατη κατηγορία εργαζομένων. Πρόκειται για τους λεγόμενους «ενδιάμεσους» διανομείς: ανθρώπους που δεν ανήκουν επίσημα στις πλατφόρμες delivery, αλλά εξυπηρετούν τους ίδιους τους διανομείς, αναλαμβάνοντας το πιο χρονοβόρο και λιγότερο αποδοτικό κομμάτι της διαδρομής. Το φαινόμενο, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, αποτελεί καθρέφτη της ακραίας αστικοποίησης και της όλο και πιο επισφαλούς εργασίας στις σύγχρονες ασιατικές μητροπόλεις. Ο ρόλος τους είναι απλός και απολύτως λειτουργικός. Ο επίσημος διανομέας φτάνει με το σκούτερ στο ισόγειο ενός γιγαντιαίου κτιρίου, παραδίδει την παραγγελία, σαρώνεται ένας QR κωδικός που καταγράφει την «παράδοση» στο σύστημα και αποχωρεί. Από εκεί και πέρα, ένας άλλος άνθρωπος αναλαμβάνει να μεταφέρει το φαγητό στους πάνω ορόφους, διασχίζοντας ατελείωτους διαδρόμους και περιμένοντας σε ουρές ανελκυστήρων. Για κάθε τέτοια διαδρομή, εισπράττει ένα ελάχιστο ποσό.

Η ανάγκη για αυτή τη λύση γεννήθηκε στους πρόποδες των ουρανοξυστών. Σε μια πόλη 18 εκατομμυρίων κατοίκων, με κτίρια που υψώνονται δεκάδες ορόφους πάνω από το έδαφος, ακόμη και η απλή παράδοση ενός γεύματος μπορεί να μετατραπεί σε αγώνα αντοχής. Στις ώρες αιχμής, η αναμονή για ανελκυστήρα ξεπερνά συχνά τα 30 λεπτά, χρόνος που μεταφράζεται άμεσα σε χαμένο εισόδημα για τους διανομείς, οι οποίοι αμείβονται με βάση τον αριθμό και την ταχύτητα των παραδόσεων. Σε αυτό το κενό μπήκαν οι ενδιάμεσοι διανομείς, συνήθως άνθρωποι από τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Έφηβοι, χαμηλοσυνταξιούχοι, άνεργοι ή εργαζόμενοι σε γκρίζες ζώνες της οικονομίας βρίσκουν σε αυτή τη δραστηριότητα έναν τρόπο να εξασφαλίσουν μικρά, αλλά κρίσιμα, ημερήσια έσοδα. Ο 16χρονος Li Linxing, για παράδειγμα, κερδίζει περίπου 28 λεπτά του ευρώ ανά διαδρομή. Σε μια ολόκληρη ημέρα συνεχούς κίνησης πάνω-κάτω στους ορόφους, το ποσό φτάνει περίπου τα 13 ευρώ — χρήματα που για τον ίδιο αποτελούν βασική οικονομική ανάσα.

Για κάποιους, η ανάγκη εξελίχθηκε σε κάτι περισσότερο οργανωμένο. Ο Shao Ziyou, ένας από τους πρώτους που εγκαταστάθηκαν έξω από τον ουρανοξύστη SEG Plaza, δημιούργησε ένα άτυπο δίκτυο συνεργατών. Στις ώρες αιχμής συντονίζει εκατοντάδες παραδόσεις ημερησίως, κρατώντας ένα μικρό ποσοστό από κάθε συναλλαγή. Η δραστηριότητα απέκτησε δομή, ρόλους και ρυθμούς που θυμίζουν μικροεπιχείρηση, χωρίς όμως κανένα από τα θεσμικά χαρακτηριστικά μιας κανονικής εργασίας. Η επαγγελματοποίηση αυτού του άτυπου ρόλου αναδεικνύει την κλίμακα του φαινομένου. Για αρκετούς ανθρώπους, τα περίπου 100 γιουάν ημερησίως λειτουργούν ως οικονομική σανίδα σωτηρίας. Την ίδια στιγμή, όμως, η πλήρης απουσία θεσμικής προστασίας δημιουργεί εντάσεις και κινδύνους. Λανθασμένες παραδόσεις οδηγούν συχνά σε καβγάδες, καθώς οι πλατφόρμες επιβάλλουν πρόστιμα για καθυστερήσεις και λάθη, μετακυλίοντας την πίεση προς τα χαμηλότερα και πιο αδύναμα στρώματα της αλυσίδας.

Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι, για ένα διάστημα, στη δραστηριότητα συμμετείχαν και παιδιά, παρακινημένα από viral βίντεο που παρουσίαζαν την εργασία ως εύκολο χαρτζιλίκι. Οι τοπικές αρχές αναγκάστηκαν να θέσουν όριο ηλικίας τα 16 έτη, χωρίς ωστόσο να αγγίξουν την ουσία του προβλήματος: μια αγορά εργασίας που βασίζεται στην ευελιξία, την αορατότητα και τη διαρκή μετακύλιση του ρίσκου στους πιο αδύναμους. Το φαινόμενο έξω από τους ουρανοξύστες του Shenzhen συνοψίζει τις αντιφάσεις της σύγχρονης κινεζικής αστικοποίησης. Από τη μία πλευρά, εντυπωσιακή αρχιτεκτονική ανάπτυξη, ψηφιακές πλατφόρμες και εικόνες τεχνολογικής υπεροχής. Από την άλλη, άνθρωποι που κινούνται αδιάκοπα ανάμεσα σε ορόφους, χωρίς σύμβαση, χωρίς ασφάλιση, χωρίς φωνή. Είναι οι εργαζόμενοι που κρατούν όρθιο το σύστημα, παραμένοντας όμως αόρατοι μέσα στη σκιά των ίδιων των ουρανοξυστών.