Ιράν διαδηλώσεις: Δεκάδες νεκροί, η χώρα σε κατάσταση πολιορκίας

Οι μαζικές διαδηλώσεις που συγκλονίζουν το Ιράν για περισσότερες από δέκα ημέρες δεν εκλαμβάνονται από την ηγεσία της Ισλαμικής Δημοκρατίας ως ένα ακόμη κύμα κοινωνικής δυσαρέσκειας. Αντιθέτως, στο επιτελείο του καθεστώτος θεωρούνται η πιο επικίνδυνη εσωτερική κρίση των τελευταίων ετών, καθώς συμπίπτουν με μια διεθνή εξέλιξη που λειτούργησε ως πραγματικός εφιάλτης για την Τεχεράνη: την αιφνιδιαστική αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα και τη σύλληψη του συμμάχου της, Νικολάς Μαδούρο. Ο συνδυασμός εσωτερικής αποσταθεροποίησης και αυξημένης εξωτερικής πίεσης έχει σημάνει συναγερμό στο καθεστώς του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, με πληροφορίες να αναφέρουν ότι εξετάζονται ακόμη και σχέδια έκτακτης διαφυγής σε περίπτωση ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Η αφετηρία των κινητοποιήσεων ήταν καθαρά οικονομική. Στις 28 Δεκεμβρίου, καταστηματάρχες στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης βγήκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για τη νέα κατάρρευση του ριάλ, το οποίο βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ ο πληθωρισμός αγγίζει το 40%. Οι διεθνείς κυρώσεις, η κακοδιαχείριση και η χρόνια διαφθορά έχουν διαβρώσει την καθημερινότητα εκατομμυρίων Ιρανών. Μέσα σε λίγες ημέρες, φοιτητές και εργαζόμενοι προστέθηκαν στις διαμαρτυρίες, οι οποίες εξαπλώθηκαν σε 27 από τις 31 επαρχίες της χώρας. Τα αρχικά οικονομικά αιτήματα μετατράπηκαν σε ανοιχτή πολιτική αμφισβήτηση, με συνθήματα όπως «Θάνατος στον δικτάτορα» να ακούγονται ακόμη και σε παραδοσιακά προπύργια του καθεστώτος.

Η απάντηση των Αρχών υπήρξε άμεση και σκληρή. Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τουλάχιστον 36 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ πάνω από 2.000 έχουν συλληφθεί. Οι δυνάμεις ασφαλείας, συμπεριλαμβανομένων των Basij και των Φρουρών της Επανάστασης, χρησιμοποίησαν δακρυγόνα, πλαστικές σφαίρες αλλά και πραγματικά πυρά. Ιδιαίτερη διεθνή κατακραυγή προκάλεσαν καταγγελίες για εισβολή δυνάμεων ασφαλείας σε νοσοκομείο στην επαρχία Ιλάμ, με στόχο τη σύλληψη τραυματισμένων διαδηλωτών – πρακτική που, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, συνιστά κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου. Το καθεστώς απορρίπτει τις καταγγελίες, μιλώντας για «ταραχοποιούς» και «ξένους υποκινητές».

Αυτό που διαφοροποιεί την παρούσα κρίση, όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το CNN, είναι το διεθνές περιβάλλον. Η αμερικανική επιχείρηση στο Καράκας και η σύλληψη του Μαδούρο λειτούργησαν ως ισχυρό σοκ για την Τεχεράνη. Η Βενεζουέλα δεν ήταν απλώς ένας ιδεολογικός σύμμαχος, αλλά ο στενότερος εταίρος του Ιράν στο δυτικό ημισφαίριο. Οι εικόνες Αμερικανών στρατιωτών να συλλαμβάνουν έναν ηγέτη που μέχρι πρότινος φαινόταν ακλόνητος αναζωπύρωσαν τους φόβους περί «αλλαγής καθεστώτος». Οι δημόσιες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ είναι «οπλισμένες και έτοιμες να δράσουν» αν σκοτωθούν διαδηλωτές στο Ιράν ενίσχυσαν το αίσθημα πολιορκίας στην ιρανική ηγεσία.

Σε αυτό το ήδη εκρηκτικό πλαίσιο προστίθεται ένα ακόμη σενάριο που, σύμφωνα με ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, προκαλεί έντονη ανησυχία στην Τεχεράνη. Η Jerusalem Post αναφέρει ότι υπάρχουν ενδείξεις πως οι ΗΠΑ εξετάζουν «κάποια μορφή παρέμβασης» στο Ιράν, αξιοποιώντας τη δυναμική των διαδηλώσεων κατά της ακρίβειας. Παράλληλα, στο Τελ Αβίβ φέρεται να αναλύεται αν η ανατροπή του Μαδούρο μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για μια ευρύτερη στρατηγική απέναντι στην ιρανική πολιτική και θρησκευτική ηγεσία. Σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα, το Ισραήλ αιφνιδιάστηκε από την αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα, γεγονός που «ανακάτεψε τους υπολογισμούς» για το τι θα μπορούσε να θεωρηθεί εφικτό στην Ισλαμική Δημοκρατία.

Η ιρανική αντίδραση ήταν οξύτατη. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί χαρακτήρισε τις δηλώσεις Τραμπ «επικίνδυνες και απερίσκεπτες», τονίζοντας ότι οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται σε πλήρη επιφυλακή και «γνωρίζουν ακριβώς πού να στοχεύσουν» σε περίπτωση επίθεσης. Το μήνυμα ήταν σαφές: οποιαδήποτε εξωτερική παρέμβαση θα αντιμετωπιστεί ως πράξη πολέμου. Αναλυτές περιγράφουν την κατάσταση στο Ιράν ως «τριπλή κρίση»: οικονομική κατάρρευση, πολιτική νομιμοποίηση σε ελεύθερη πτώση και αυξανόμενη εξωτερική πίεση από ΗΠΑ και Ισραήλ. Παρά τις ομοιότητες με τη Βενεζουέλα, το Ιράν διαθέτει ισχυρότερο κρατικό μηχανισμό, εκτεταμένο δίκτυο περιφερειακών συμμάχων και σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες.