Athens Alitheia Forum – Μητσοτάκης: Έχω πέσει θύμα fake news, δεν έχω κάνει αγωγή ποτέ

Η εκρηκτική εξάπλωση των ψευδών ειδήσεων στο ψηφιακό περιβάλλον και οι νέες προκλήσεις που δημιουργεί η κυριαρχία των κοινωνικών δικτύων στη δημόσια σφαίρα βρέθηκαν στο επίκεντρο συζήτησης που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Athens Alitheia Forum. Στην εκδήλωση συμμετείχε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος ανέπτυξε τις θέσεις της κυβέρνησης για τον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονες κοινωνίες μπορούν να προστατευθούν από τη μαζική διάδοση παραπλανητικού περιεχομένου και από τα φαινόμενα εθισμού που συνδέονται με τη χρήση των κοινωνικών πλατφορμών. Στη συζήτηση έλαβαν μέρος επίσης ο καθηγητής Ψηφιακής Διακυβέρνησης στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου, Γιάννης Θεοχάρης, καθώς και ο δημοσιογράφος Γιάννης Πρετεντέρης, με την κουβέντα να επικεντρώνεται στις επιπτώσεις που έχει η νέα ψηφιακή πραγματικότητα στη δημοκρατία, την ενημέρωση και την πολιτική συμμετοχή. Ο πρωθυπουργός ξεκίνησε την τοποθέτησή του αναγνωρίζοντας τη σημασία της πρωτοβουλίας που ανέλαβε η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, τονίζοντας ότι η συζήτηση για την ποιότητα της πληροφορίας και για τον τρόπο λειτουργίας των κοινωνικών δικτύων δεν αποτελεί πλέον ακαδημαϊκή άσκηση, αλλά ένα ζήτημα που αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας των σύγχρονων κοινωνιών.

Όπως σημείωσε, η σημερινή πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από μια πρωτοφανή υπερπληθώρα πληροφορίας, μέσα στην οποία οι πολίτες –και κυρίως οι νεότερες γενιές– καλούνται να ξεχωρίσουν την αξιόπιστη ενημέρωση από τη χειραγώγηση. Εάν, όπως υπογράμμισε, οι κοινωνίες δεν επενδύσουν συστηματικά στην εκπαίδευση των πολιτών ώστε να κινούνται με κριτική σκέψη μέσα σε αυτό το σύνθετο ψηφιακό περιβάλλον, τότε θα έχουν αποτύχει σε μια βασική υποχρέωση απέναντι στη νέα γενιά. Στο πλαίσιο αυτό, ο πρωθυπουργός προανήγγειλε ότι μέσα στον μήνα η κυβέρνηση θα παρουσιάσει μέτρα που αφορούν τον περιορισμό της πρόσβασης ανηλίκων κάτω των 15 ετών σε ορισμένες ψηφιακές υπηρεσίες και πλατφόρμες. Όπως εξήγησε, η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή συζήτηση για την προστασία των παιδιών και των εφήβων από τις αρνητικές επιπτώσεις της υπερβολικής χρήσης των κοινωνικών δικτύων. Η αναφορά αυτή συνδέθηκε και με το ζήτημα του λεγόμενου «ψηφιακού εθισμού», ένα φαινόμενο που –σύμφωνα με τον πρωθυπουργό– δεν προκύπτει τυχαία. Αντίθετα, σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα επιχειρηματικά μοντέλα των μεγάλων τεχνολογικών πλατφορμών, οι οποίες βασίζονται στην παραμονή των χρηστών όσο το δυνατόν περισσότερη ώρα στην οθόνη τους.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε ότι η διάδοση των ψευδών ειδήσεων δεν είναι ένα νέο φαινόμενο. Η παραπληροφόρηση, όπως είπε, υπήρχε πάντοτε στην ιστορία των κοινωνιών. Εκείνο που έχει αλλάξει δραματικά είναι η ταχύτητα και η κλίμακα με την οποία μπορεί να διαδοθεί μια ψευδής πληροφορία μέσα από τα ψηφιακά δίκτυα. Σήμερα, η τεχνολογία επιτρέπει σε μια ανακριβή ή κατασκευασμένη είδηση να διαδοθεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο σε εκατομμύρια χρήστες, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η διάκριση μεταξύ πραγματικότητας και ψεύδους γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη με την ανάπτυξη των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες μπορούν να δημιουργούν πειστικό αλλά κατασκευασμένο περιεχόμενο. Σε αυτό το σημείο ο πρωθυπουργός προχώρησε σε μια διάκριση που χαρακτήρισε θεμελιώδη για τη λειτουργία των δημοκρατικών κοινωνιών: την απόσταση ανάμεσα στην ψευδή είδηση και στην προσωπική άποψη. Όπως σημείωσε, η άποψη –ακόμη και όταν είναι έντονα διαφωνητική– αποτελεί στοιχείο της δημοκρατικής ελευθερίας και δεν μπορεί να ποινικοποιηθεί. Αντίθετα, η συνειδητή διασπορά ψευδών πληροφοριών αποτελεί ένα διαφορετικό ζήτημα που συνδέεται με τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε επίσης στον κίνδυνο εξωτερικών παρεμβάσεων στις δημοκρατικές διαδικασίες μέσω της παραπληροφόρησης. Υπενθύμισε ότι τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιπτώσεις κατά τις οποίες κράτη ή οργανωμένα δίκτυα επιχείρησαν να επηρεάσουν εκλογικές διαδικασίες άλλων χωρών αξιοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το θέμα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη, καθώς τα επόμενα χρόνια η ήπειρος θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν μεγάλο αριθμό εκλογικών αναμετρήσεων. Όπως τόνισε, το 2027 αναμένεται να είναι χρονιά πολλαπλών εκλογικών διαδικασιών σε αρκετά ευρωπαϊκά κράτη, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στις προσπάθειες ψηφιακής χειραγώγησης. Ο πρωθυπουργός επισήμανε ότι η αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου δεν πρέπει να εκληφθεί ως μορφή λογοκρισίας. Αντίθετα, πρόκειται –όπως είπε– για ζήτημα θεσμικής αυτοπροστασίας των δημοκρατικών κοινωνιών, οι οποίες οφείλουν να διασφαλίσουν ότι οι πολίτες λαμβάνουν αποφάσεις στη βάση αξιόπιστης πληροφόρησης.