Άρειος Πάγος Νόμος Κατσέλη: Οι επιπτώσεις για πολίτες

Σημαντικές αναταράξεις στο χρηματοπιστωτικό και οικονομικό πεδίο ενδέχεται να προκαλέσει η πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου σχετικά με τον τρόπο εκτοκισμού των στεγαστικών δανείων που υπάγονται στον λεγόμενο «νόμο Κατσέλη». Η ετυμηγορία, η οποία διαφοροποιεί τον τρόπο υπολογισμού των τόκων, έχει ήδη σημάνει συναγερμό σε κυβερνητικούς και τραπεζικούς κύκλους, ενώ αναμένεται η πλήρης αποσαφήνιση του σκεπτικού της. Σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και παράγοντες της Τράπεζα της Ελλάδος, η απόφαση μπορεί να επηρεάσει τη στεγαστική πίστη, να αυξήσει τους πλειστηριασμούς και να επιδράσει στην κουλτούρα πληρωμών, σε μια περίοδο όπου το τραπεζικό σύστημα είχε επιτύχει ουσιαστική εξυγίανση.

Πριν αποτιμηθεί πλήρως το εύρος των συνεπειών, πρέπει να διευκρινιστούν βασικές παράμετροι:

Εάν η απόφαση θα έχει εφαρμογή μόνο για το μέλλον ή και αναδρομικά.

Ποιες κατηγορίες δανείων και ποιο στάδιο ρυθμίσεων αφορά.

Αν επηρεάζει ήδη εκτελούμενες δικαστικές ρυθμίσεις ή μόνο εκκρεμείς υποθέσεις.

Η οριοθέτηση αυτή θα καθορίσει και τις επόμενες κινήσεις της κυβέρνησης, καθώς το οικονομικό αποτύπωμα μπορεί να αποδειχθεί σημαντικό. Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για τις επιπτώσεις στο πρόγραμμα τιτλοποιήσεων «Ηρακλής», μέσω του οποίου μεταφέρθηκαν μεγάλα χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων εκτός ισολογισμών τραπεζών. Πηγές εκτιμούν ότι ενδεχόμενη μείωση ανακτήσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει χρηματοδοτικό κενό έως και 1 δισ. ευρώ, με πιθανή ενεργοποίηση κρατικών εγγυήσεων. Η επιδείνωση των ταμειακών ροών στις τιτλοποιήσεις δεν περιορίζεται στο τραπεζικό επίπεδο. Επηρεάζει και τους ίδιους τους δανειολήπτες, καθώς αυξάνει την αβεβαιότητα γύρω από τη βιωσιμότητα των ρυθμίσεων και ενδέχεται να επιταχύνει διαδικασίες ρευστοποίησης.

Οι πέντε βασικές επιπτώσεις

1. Περιορισμός της νέας στεγαστικής πίστης

Οι τράπεζες αναμένεται να υιοθετήσουν πιο αυστηρή στάση στη χορήγηση νέων δανείων, δίνοντας έμφαση σε δανειολήπτες με υψηλότερη πιστοληπτική ικανότητα. Αυτό μπορεί να μειώσει τη ροή νέων στεγαστικών, ιδίως προς νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα.

2. Πιθανή αύξηση επιτοκίων

Για την κάλυψη πιθανών απωλειών, δεν αποκλείεται αναπροσαρμογή στο κόστος δανεισμού.

3. Εντατικοποίηση πλειστηριασμών

Η ανάγκη κάλυψης χρηματοδοτικών κενών μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερες ρευστοποιήσεις, αυξάνοντας τις κοινωνικές πιέσεις.

4. Επενδυτικός κίνδυνος και νομική αβεβαιότητα

Επενδυτές σε τιτλοποιήσεις και χαρτοφυλάκια μη εξυπηρετούμενων δανείων ενδέχεται να αξιολογήσουν την απόφαση ως ένδειξη απρόβλεπτης μεταβολής κανόνων, γεγονός που αυξάνει το ρίσκο. Ο οίκος Moody’s ήδη επισημαίνει ότι η απόφαση εισάγει πρόσθετη νομική αβεβαιότητα για το τραπεζικό σύστημα.

5. Επίδραση στην κουλτούρα πληρωμών

Υπάρχει ο φόβος ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη μπορεί να δημιουργήσει προσδοκίες ευνοϊκής μεταχείρισης και σε άλλες κατηγορίες οφειλετών, αποδυναμώνοντας την κουλτούρα συνέπειας που είχε ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια. Η απόφαση του Αρείου Πάγου καθιερώνει εκτοκισμό επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού ανεξόφλητου κεφαλαίου – πρακτική που αποκλίνει από τη συνήθη διεθνή τραπεζική πρακτική. Δεν καταγράφεται αντίστοιχη γενικευμένη εφαρμογή τέτοιου μοντέλου σε άλλη χώρα. Ο «νόμος Κατσέλη» (ν. 3869/2010) θεσπίστηκε στην κορύφωση της οικονομικής κρίσης για την προστασία της πρώτης κατοικίας. Μέχρι το τέλος του 2024, περίπου 195.000 δανειολήπτες είχαν ενταχθεί, με συνολικά δάνεια ύψους 6,1 δισ. ευρώ. Από αυτά, 5,4 δισ. ευρώ έχουν ενταχθεί σε τιτλοποιήσεις του «Ηρακλή». Η υπόθεση πλέον εισέρχεται σε κρίσιμη φάση, καθώς η καθαρογραφή της απόφασης θα αποσαφηνίσει το εύρος εφαρμογής της. Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο τεχνικές τραπεζικές παραμέτρους, αλλά την ισορροπία ανάμεσα στη δικαστική προστασία των δανειοληπτών, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την αξιοπιστία της ελληνικής οικονομίας στις αγορές.