Τραμπ πυρηνικά: Παγκόσμιος συναγερμός για νέα κούρσα εξοπλισμών

Μετά από 33 χρόνια σιωπής στους υπόγειους θαλάμους δοκιμών, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέφουν στην πιο σκοτεινή σελίδα της πυρηνικής ιστορίας. Ο Ντόναλντ Τραμπ, με αιφνιδιαστική εντολή προς το Πεντάγωνο, διέταξε την άμεση επανέναρξη των πυρηνικών δοκιμών, προκαλώντας παγκόσμια ανησυχία και επαναφέροντας στο προσκήνιο την απειλή μιας νέας πυρηνικής κούρσας εξοπλισμών. Η απόφαση του Αμερικανού προέδρου σηματοδοτεί το τέλος μιας 33ετούς αποχής που τηρήθηκε από τη δεκαετία του ’90 και θεωρούνταν σύμβολο της παγκόσμιας συναίνεσης για περιορισμό των πυρηνικών όπλων. Ο ίδιος δικαιολόγησε το βήμα αυτό λέγοντας ότι «όταν οι άλλοι δοκιμάζουν, δεν μπορούμε να μένουμε πίσω» — αναφερόμενος ευθέως στη Ρωσία και την Κίνα.

Η δήλωση του Τραμπ προκάλεσε άμεση και σκληρή απάντηση από το Κρεμλίνο. Ο εκπρόσωπος της ρωσικής προεδρίας προειδοποίησε ότι, εάν οι ΗΠΑ προχωρήσουν σε δοκιμές, «η Ρωσία θα απαντήσει με τον ίδιο τρόπο». Η Μόσχα είχε ήδη το 2023 αποσύρει την επικύρωσή της από τη Συνθήκη για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT), επαναφέροντας τη ρητορική του Ψυχρού Πολέμου και ενισχύοντας την εικόνα ενός πλανήτη που επιστρέφει στα σενάρια αποτροπής και ισχύος. Η διεθνής κοινότητα βλέπει με ανησυχία αυτήν τη νέα αντιπαράθεση. Διπλωματικοί αναλυτές προειδοποιούν πως η κίνηση του Τραμπ διαλύει μία από τις τελευταίες γραμμές σταθερότητας του μεταψυχροπολεμικού κόσμου, τη συμφωνία σιωπής γύρω από τις πυρηνικές δοκιμές.

Από το Αλαμογκόρντο στην εποχή της «ισχύος»

Η ιστορία των πυρηνικών όπλων ξεκινά τον Ιούλιο του 1945, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποίησαν την πρώτη δοκιμή στο Νέο Μεξικό. Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι βίωσαν τη φρίκη που έμελλε να καθορίσει τη γεωπολιτική του 20ού αιώνα. Μέχρι το 1996, οπότε υπεγράφη η Συνθήκη CTBT, είχαν πραγματοποιηθεί πάνω από 2.000 πυρηνικές δοκιμές σε όλο τον κόσμο: περισσότερες από τις μισές από τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ένωση. Η συμφωνία για την παύση των δοκιμών υπήρξε αποτέλεσμα δεκαετιών διεθνούς πίεσης, κυρίως λόγω των καταστροφικών επιπτώσεων που προκάλεσαν στο περιβάλλον και στην υγεία πληθυσμών, από τα νησιά του Ειρηνικού μέχρι το Καζακστάν. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον δεν επικύρωσε ποτέ τη συνθήκη, κρατώντας ένα «παράθυρο» ανοιχτό για μελλοντική επαναξιολόγηση — ένα παράθυρο που τώρα φαίνεται να μετατρέπεται σε πύλη επιστροφής στον πυρηνικό ανταγωνισμό.

Επισήμως, η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι οι δοκιμές κρίνονται αναγκαίες για να διασφαλιστεί η αξιοπιστία των αποθεμάτων πυρηνικών κεφαλών, καθώς μεγάλο μέρος του οπλοστασίου έχει κατασκευαστεί πριν από δεκαετίες. Ωστόσο, διπλωματικές πηγές εκτιμούν πως η απόφαση έχει περισσότερο συμβολικό χαρακτήρα επίδειξης ισχύος απέναντι στους στρατηγικούς αντιπάλους των ΗΠΑ. Ήδη από το 2020, πληροφορίες ήθελαν την Ουάσιγκτον να εξετάζει «δοκιμαστικές εκρήξεις χαμηλής ισχύος» με στόχο να στείλει μήνυμα σε Μόσχα και Πεκίνο. Η εντολή Τραμπ έρχεται τώρα να επιβεβαιώσει αυτή τη γραμμή, μετατρέποντας το μήνυμα σε πράξη πυρηνικής επιβολής.

Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις της Ομοσπονδίας Αμερικανών Επιστημόνων, η παγκόσμια ισορροπία διαμορφώνεται ως εξής:

• Ρωσία: περίπου 5.500 πυρηνικές κεφαλές

• ΗΠΑ: 5.200

• Κίνα: 600

• Γαλλία: 290

• Ηνωμένο Βασίλειο: 225

• Ινδία – Πακιστάν: περίπου 180 και 170 αντίστοιχα

• Ισραήλ: 90

• Βόρεια Κορέα: περίπου 50

Παρότι οι αριθμοί αυτοί απέχουν από τα 70.000 πυρηνικά του Ψυχρού Πολέμου, οι μεγάλες δυνάμεις έχουν μπει σε νέα φάση εκσυγχρονισμού, επενδύοντας σε υποβρύχια νέας γενιάς, υπερηχητικούς πυραύλους και συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για τον έλεγχο των πυρηνικών πυραύλων. Από τις Βρυξέλλες, η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, Ανίτα Χίπερ, τόνισε ότι η Ε.Ε. παρακολουθεί με «έντονη ανησυχία» τις εξελίξεις, καλώντας «όλα τα κράτη να τηρήσουν τις διεθνείς τους δεσμεύσεις και τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων». «Δεν βάζουμε τις ΗΠΑ και τη Ρωσία στο ίδιο καλάθι», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι η Μόσχα συνεχίζει «έναν παράνομο πόλεμο επιθετικότητας» και κλιμακώνει τη ρητορική της με δοκιμές πυραύλων πιθανής πυρηνικής ισχύος. Η ίδια προειδοποίησε ότι «οποιαδήποτε δοκιμή θα μπορούσε να απελευθερώσει ραδιενεργά υλικά και να προκαλέσει ανεπανόρθωτες συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια».

Η παύση των πυρηνικών δοκιμών υπήρξε, για περισσότερο από τρεις δεκαετίες, ένα από τα ελάχιστα σταθερά σημεία της διεθνούς ειρήνης. Η απόφαση Τραμπ δεν επαναφέρει απλώς μια επικίνδυνη πρακτική· ξυπνά τη συλλογική μνήμη ενός κόσμου που είχε μάθει να ζει υπό τη σκιά του μανιταριού. Καθώς Μόσχα, Πεκίνο και Ουάσιγκτον μετρούν πάλι ισχύ και επιρροή, η διεθνής κοινότητα βλέπει να καταρρέει ένας ακόμη πυλώνας ασφάλειας. Η νέα εποχή δεν είναι πια εποχή αποτροπής – είναι εποχή επίδειξης, όπου κάθε πυρηνική λάμψη μπορεί να αποδειχθεί η τελευταία.