Χίος Λιμενικό: Τουρκική πρόκληση με αφορμή το ναυάγιο

Για ακόμη μία φορά, μια ανθρώπινη τραγωδία στο Αιγαίο μετατράπηκε από την Άγκυρα σε εργαλείο πολιτικής και επιχειρησιακής αμφισβήτησης, με την Τουρκία να επιχειρεί να εκμεταλλευτεί το ναυάγιο ανοιχτά της Χίου προκειμένου να επαναφέρει τις πάγιες διεκδικήσεις της στο πεδίο της Έρευνας και Διάσωσης (SAR), δημιουργώντας σύγχυση ακόμη και στα μέσα που συμμετείχαν στην επιχείρηση διάσωσης μεταναστών. Μετά τη βύθιση του σκάφους των διακινητών και την άμεση κινητοποίηση των ελληνικών Αρχών, εκδόθηκαν εγκαίρως τόσο NAVTEX όσο και αεροναυτική αναγγελία (NOTAM), ώστε να ξεκινήσει συντεταγμένα η επιχείρηση SAR. Η ελληνική NOTAM A0266/26, που εκδόθηκε το βράδυ της 3ης Φεβρουαρίου, καθόριζε με απόλυτη ακρίβεια την περιοχή έρευνας, εντός του FIR Αθηνών, καλώντας όλα τα εμπλεκόμενα μέσα να συντονιστούν αποκλειστικά με το JRCC Πειραιά, τη μόνη αρμόδια αρχή για τον συντονισμό επιχειρήσεων Έρευνας και Διάσωσης στην ελληνική περιοχή ευθύνης.

Ωστόσο, αρκετές ώρες αργότερα και ενώ η επιχείρηση βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη, η Τουρκία προχώρησε –για ακόμη μία φορά– στην έκδοση δικής της NOTAM, αμφισβητώντας ευθέως την ελληνική αρμοδιότητα. Με την τουρκική NOTAM A0422/26, η Άγκυρα ισχυρίστηκε ότι δεν αποδέχεται τον ορισμό της περιοχής SAR με βάση το FIR Αθηνών, υποστηρίζοντας ότι το σημείο του ναυαγίου δήθεν παραβιάζει τουρκικά χωρικά ύδατα και εμπίπτει στην τουρκική θαλάσσια περιοχή Έρευνας και Διάσωσης, όπως –κατά τον τουρκικό ισχυρισμό– έχει δηλωθεί στον IMO. Πρόκειται για μια γνωστή και επαναλαμβανόμενη τακτική της Τουρκίας, η οποία επιχειρεί συστηματικά να «επεκτείνει» το πεδίο άσκησης αρμοδιοτήτων SAR μέχρι το μέσο του Αιγαίου, εγκλωβίζοντας τα ελληνικά νησιά σε μια ζώνη τουρκικής ευθύνης. Η πρακτική αυτή δεν έχει μόνο πολιτική διάσταση, αλλά δημιουργεί και πραγματικούς κινδύνους, καθώς σε κρίσιμες στιγμές προκαλεί σύγχυση στα παραπλέοντα πλοία και στα εναέρια μέσα ως προς το ποιος έχει τον επιχειρησιακό συντονισμό μιας επιχείρησης διάσωσης ανθρώπινων ζωών.

Η αντίδραση της ελληνικής πλευράς υπήρξε άμεση. Η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας προχώρησε στην έκδοση νέας NOTAM (A0267/26), με την οποία απέρριψε κατηγορηματικά τους τουρκικούς ισχυρισμούς, κηρύσσοντας την τουρκική αναγγελία άκυρη και ανυπόστατη. Στο κείμενο υπογραμμίζεται ότι, σύμφωνα με τις προβλέψεις του ICAO, η μοναδική αρμόδια αρχή για την έκδοση NOTAM εντός του FIR Αθηνών είναι η Ελληνική Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας μέσω της αρμόδιας μονάδας AIS. Παράλληλα, η ελληνική NOTAM υπενθυμίζει ότι η Περιοχή Έρευνας και Διάσωσης υπό ελληνική ευθύνη ταυτίζεται πλήρως με το FIR Αθηνών, όπως αυτό έχει καθοριστεί ήδη από τις Περιφερειακές Συναντήσεις Αεροναυτιλίας της Κωνσταντινούπολης (1950), των Παρισίων (1952) και της Γενεύης (1958). Οι αποφάσεις αυτές έγιναν αποδεκτές από όλα τα συμμετέχοντα κράτη, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, και επικυρώθηκαν με ομόφωνες αποφάσεις του Συμβουλίου του ICAO, ενώ έχουν καταχωριστεί και στον ΙΜΟ, σύμφωνα με το Παγκόσμιο Σχέδιο SAR.

Η ελληνική πλευρά απάντησε επίσης ευθέως και στον ισχυρισμό περί τουρκικών χωρικών υδάτων, επισημαίνοντας ότι η περιοχή που περιγράφεται στην αρχική ελληνική NOTAM βρίσκεται εντός ελληνικής επικράτειας, ελληνικών χωρικών υδάτων και ελληνικού εθνικού εναέριου χώρου, όπου η Ελλάδα ασκεί πλήρη κυριαρχία σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Σε αυστηρό τόνο, η ΥΠΑ προειδοποίησε ότι οι επαναλαμβανόμενες εσφαλμένες ερμηνείες και η διαστρέβλωση των διεθνών κειμένων από τις τουρκικές αρχές, σε ό,τι αφορά τις αρμοδιότητες Έρευνας και Διάσωσης, δεν γίνονται αποδεκτές, καθώς μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές θεσμικές και πρακτικές επιπλοκές κατά τη διεξαγωγή επιχειρήσεων SAR, με άμεσο κίνδυνο για ανθρώπινες ζωές. Τελικώς, παρά την τουρκική παρέμβαση και την προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων, η επιχείρηση Έρευνας και Διάσωσης ολοκληρώθηκε από τις ελληνικές Αρχές, υπό τον συντονισμό του Κέντρου Πειραιά, με εκτεταμένη κινητοποίηση πλωτών και εναέριων μέσων. Το επεισόδιο αυτό προστίθεται σε μια μακρά αλυσίδα παρόμοιων ενεργειών, επιβεβαιώνοντας ότι η Τουρκία εξακολουθεί να εργαλειοποιεί ακόμη και τραγικά γεγονότα, επιχειρώντας να μεταφέρει τις γεωπολιτικές της επιδιώξεις στο πιο ευαίσθητο πεδίο: αυτό της διάσωσης ανθρώπων στη θάλασσα.