Τραμπ – Γροιλανδία: Έκτακτη σύσκεψη της ΕΕ, σκέψεις για αντίποινα

Η ανοιχτή απειλή του Ντόναλντ Τραμπ προς την Ευρώπη, ότι θα επιβάλει νέους δασμούς αν οι Βρυξέλλες σταθούν εμπόδιο στο σχέδιό του για την προσάρτηση της Γροιλανδία, έχει προκαλέσει σοβαρό διπλωματικό σοκ. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι μιλούν για πρωτοφανή μορφή πίεσης απέναντι σε συμμάχους, ενώ στις Βρυξέλλες καταγράφεται έντονος εκνευρισμός και αμηχανία. Το κλίμα επιβαρύνθηκε περαιτέρω όταν ο επικεφαλής της γερμανικής αντιπολίτευσης Φρίντριχ Μερτς δήλωσε δημόσια ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται αξιόπιστος σύμμαχος, υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να κινηθεί με μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία. Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη μετατόπιση σκέψης στο ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα.

Παρότι το περασμένο καλοκαίρι ο Τραμπ και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχαν καταλήξει σε συμφωνία για το εμπορικό πλαίσιο και τους δασμούς, η οποία τότε είχε δεχθεί έντονη κριτική ως δυσμενής για την ΕΕ, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται πλέον έτοιμος να την αγνοήσει πλήρως. Διπλωματικές πηγές περιγράφουν αιφνιδιασμό και αβεβαιότητα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς κανείς δεν μπορεί να προβλέψει αν και πότε οι απειλές θα γίνουν πράξη. Στο παρασκήνιο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αμφισβητούν αν ο Τραμπ διαθέτει την απαιτούμενη στήριξη στο Κογκρέσο ή ακόμη και εντός της ίδιας του της κυβέρνησης για μια τόσο επιθετική κίνηση. Ωστόσο, η ίδια η ρητορική του θεωρείται ήδη καταστροφική για τις διατλαντικές σχέσεις, τη στιγμή που άλλες χώρες, όπως ο Καναδάς, φαίνεται να επαναπροσδιορίζουν τη στάση τους απέναντι στην Ουάσινγκτον.

Έκτακτες διαβουλεύσεις

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Κύπρο να ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία, συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη πρέσβεων των 27 κρατών-μελών, με αποκλειστικό θέμα τις εξελίξεις γύρω από τη Γροιλανδία και τις απειλές για δασμούς. Στο τραπέζι επανέρχεται πλέον σοβαρά το Μέσο Καταστολής Καταναγκασμού (Anti-Coercion Instrument – ACI), γνωστό ως «ευρωπαϊκό μπαζούκα». Πρόκειται για μηχανισμό που επιτρέπει στην ΕΕ να απαντήσει όχι μόνο με δασμούς, αλλά και με περιορισμούς στις επενδύσεις, στην πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις, ακόμη και στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η ενεργοποίησή του δεν απαιτεί ομοφωνία, αλλά ειδική πλειοψηφία, γεγονός που τον καθιστά πολιτικά και θεσμικά πιο εύχρηστο σε περιόδους κρίσης. Η προοπτική αυτή χαρακτηρίζεται ακραία, όμως η ίδια η συζήτηση αποκαλύπτει το μέγεθος της δυσαρέσκειας στις Βρυξέλλες. Παράλληλα, η αντίδραση ευρωπαίων ηγετών είναι έντονη: ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ έκανε λόγο για «εντελώς λανθασμένη» επιλογή, ενώ ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τη χαρακτήρισε «απαράδεκτη».

Την ίδια στιγμή, χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους της Γροιλανδίας και της Δανίας, διαδηλώνοντας ενάντια στο ενδεχόμενο αμερικανικής εξαγοράς. Παρότι η Γροιλανδία διαθέτει μικρό πληθυσμό, θεωρείται στρατηγικό «κλειδί» λόγω των πλούσιων φυσικών πόρων της και της γεωγραφικής της θέσης ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Αρκτική. Η περιοχή παίζει κρίσιμο ρόλο σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και στον έλεγχο θαλάσσιων οδών. Ο Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τη Γροιλανδία «με τον εύκολο ή τον δύσκολο τρόπο». Στην Ευρώπη, όμως, η φράση αυτή ερμηνεύεται πλέον όχι ως ρητορική υπερβολή, αλλά ως σαφής ένδειξη μιας νέας, πιο συγκρουσιακής εποχής στις διατλαντικές σχέσεις, με την ΕΕ να καλείται να αποφασίσει αν θα απαντήσει με διάλογο ή με σκληρή ισχύ.