Μητσοτάκης – Ερντογάν συνάντηση: Το δύσκολο ραντεβού στην Άγκυρα

Με χαμηλές προσδοκίες και με πλήρη επίγνωση των περιορισμών της συγκυρίας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναχωρεί την Τετάρτη για την Άγκυρα, προκειμένου να συμμετάσχει στο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας και να συναντηθεί, ύστερα από σχεδόν ενάμιση χρόνο, κατ’ ιδίαν με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η συνάντηση δεν περιβάλλεται από τον ενθουσιασμό προηγούμενων περιόδων ούτε συνοδεύεται από προσδοκίες θεαματικών ανακοινώσεων. Αντιθέτως, η βασική της στόχευση είναι σαφώς πιο προσγειωμένη: να επιβεβαιωθεί ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ενεργοί και ότι, παρά τις βαθιές και δομικές διαφορές, καμία πλευρά δεν επιθυμεί επιστροφή σε ένα σκηνικό ανοιχτής έντασης. Το μομέντουμ του 2023, όταν οι δύο κυβερνήσεις είχαν μόλις λάβει νέα λαϊκή εντολή και οι φονικοί σεισμοί στη νότια Τουρκία είχαν δημιουργήσει ένα παράθυρο διπλωματικής αποκλιμάκωσης, έχει πλέον χαθεί. Τρία χρόνια μετά, το κλίμα είναι πιο σύνθετο και σαφώς πιο επιφυλακτικό. Οι διερευνητικές επαφές και ο πολιτικός διάλογος δεν οδήγησαν σε ουσιαστική μετατόπιση, ενώ και στις δύο πρωτεύουσες κυριαρχεί η λογική του πολιτικού κόστους ενόψει των επόμενων εκλογικών κύκλων – το 2027 στην Ελλάδα και το 2028 στην Τουρκία. Καμία ηγεσία δεν δείχνει διατεθειμένη να αναλάβει το ρίσκο μιας τολμηρής πρωτοβουλίας που θα μπορούσε να παρερμηνευθεί εσωτερικά ως υποχώρηση.

Το προηγούμενο διάστημα καταγράφηκαν τριγμοί που υπενθύμισαν πόσο εύθραυστη παραμένει η ισορροπία. Οι NAVTEX που εξέδωσαν οι τουρκικές αρχές, με αναφορές σε δικαιοδοσία ανατολικά του 25ου μεσημβρινού και σε ζητήματα αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, αναζωπύρωσαν τη γνωστή στρατηγική της Άγκυρας περί αναθεώρησης του στάτους κβο στο Αιγαίο. Η επιλογή να διατυπωθούν οι αιχμές κυρίως μέσω πηγών του τουρκικού υπουργείου Άμυνας και όχι με επίσημες πολιτικές δηλώσεις υψηλού επιπέδου αποτυπώνει μια διπλή στόχευση: αφενός να σταλεί μήνυμα στο εσωτερικό ακροατήριο ότι η Τουρκία δεν χαλαρώνει τη στάση της έναντι της Ελλάδας, αφετέρου να αποφευχθεί μια κλιμάκωση που θα έθετε εν αμφιβόλω τη συνάντηση κορυφής. Η Άγκυρα, παράλληλα, επέλεξε να μεταθέσει χρονικά την ετήσια αεροναυτική άσκηση «Γαλάζια Πατρίδα», η οποία ήταν προγραμματισμένη για το ίδιο διάστημα με την επίσκεψη Μητσοτάκη. Η κίνηση αυτή δεν αναιρεί το δόγμα που συμβολίζει η άσκηση, αλλά αποτελεί ένδειξη ότι τουλάχιστον σε αυτή τη φάση η τουρκική ηγεσία επιθυμεί να διατηρηθεί ένα πλαίσιο ελεγχόμενης σταθερότητας. Το μήνυμα που επιδιώκεται να εκπέμψουν και οι δύο πλευρές είναι ότι, παρά τις διαφωνίες, η απευθείας επικοινωνία παραμένει εφικτή και αναγκαία.

Στην Αθήνα το βασικό ζητούμενο είναι η αποφυγή έντασης στο πεδίο. Οι ανοιχτοί δίαυλοι έχουν συγκεκριμένη πρακτική σημασία: περιορίζουν τον κίνδυνο ατυχήματος στον αέρα και στη θάλασσα, συμβάλλουν στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και διατηρούν ένα ελάχιστο επίπεδο συνεννόησης σε τεχνικά ζητήματα. Η επανεκκίνηση των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης σε επίπεδο υπουργείων Άμυνας, ύστερα από τρίμηνη διακοπή, εντάσσεται σε αυτήν ακριβώς τη λογική. Σε επίπεδο ουσίας, ωστόσο, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι βασικές διαφορές βρίσκονται πιο κοντά σε επίλυση. Η τουρκική πλευρά επιμένει σε μια ευρύτερη ατζέντα που περιλαμβάνει θαλάσσιες ζώνες, χωρικά ύδατα και ζητήματα αποστρατιωτικοποίησης, ενώ η ελληνική θέση παραμένει σταθερή: μοναδική διαφορά προς οριοθέτηση είναι η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ. Οι αναφορές του Χακάν Φιντάν σε ετοιμότητα διαλόγου για τις θαλάσσιες ζώνες επαναφέρουν το κλίμα των διερευνητικών επαφών, αλλά δεν συνοδεύονται από ενδείξεις πραγματικής ευελιξίας.

Παράλληλα, το ενεργειακό πεδίο προσθέτει μια νέα διάσταση. Η κινητικότητα διεθνών ενεργειακών ομίλων στην Ανατολική Μεσόγειο, με παρουσία τόσο σε ελληνικά όσο και σε τουρκικά projects, δημιουργεί ένα πλέγμα συμφερόντων που ενδέχεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά ως προς την ένταση. Ωστόσο, η εμπλοκή τρίτων δυνάμεων δεν προϋποθέτει αυτομάτως και επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών· αντίθετα, φαίνεται να διαμορφώνει ένα παράλληλο πλαίσιο όπου οι έρευνες και οι επενδύσεις θα επιχειρούν να προχωρούν χωρίς να αγγίζουν το σκληρό πυρήνα των διαφορών. Το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας θα δώσει έμφαση σε ζητήματα «χαμηλής πολιτικής» – οικονομία, τουρισμός, μεταφορές, πολιτισμός – με στόχο την παραγωγή συμφωνιών που ενισχύουν την καθημερινή διασύνδεση. Ωστόσο, ακόμη και εκεί, η πραγματικότητα δείχνει ότι η εμπορική δυναμική δεν έχει αξιοποιηθεί πλήρως, καθώς το πολιτικό ρίσκο λειτουργεί ως διαρκής ανασταλτικός παράγοντας. Η συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν δεν αναμένεται να αλλάξει δραματικά το τοπίο. Αναμένεται, όμως, να επιβεβαιώσει μια συνθήκη: ότι Ελλάδα και Τουρκία, σε μια περιοχή όπου κυριαρχούν οι συγκρούσεις και οι γεωπολιτικές αναταράξεις, επιλέγουν –τουλάχιστον προς το παρόν– να διαχειρίζονται τις διαφωνίες τους χωρίς να οδηγούνται σε ανοιχτή σύγκρουση. Σε αυτή τη φάση, το ζητούμενο δεν είναι η επίλυση αλλά η σταθερότητα. Και αυτό, για τα ελληνοτουρκικά δεδομένα, δεν είναι αμελητέο.