“Κούφιοι Βαλεντίνοι”

Γράφει η Ευτυχία Παπούλια

Κοινωνιολόγος

Αν έχεις γοητεία, δεν έχει σημασία αν δεν έχεις τίποτε άλλο. Αν δεν έχεις, ό,τι και να έχεις δεν έχει σημασία.James Barrie

Άγγλος συγγραφέας

Ο σύγχρονος άνθρωπος αναζητά τον έρωτα διαρκώς, σχεδόν εμμονικά. Δεν πρόκειται για μια ρομαντική επιθυμία που εμφανίζεται πού και πού, είναι μια υπόγεια σκέψη που διατρέχει την καθημερινότητα. Από το πρωινό ξύπνημα μέχρι το τελευταίο σκρολάρισμα πριν τον ύπνο, κάτι μέσα του αναρωτιέται πότε θα εμφανιστεί εκείνος ή εκείνη που θα τον συνεπάρει. Πού θα συμβεί. Πώς θα τον κοιτάξει. Πώς θα τον επιλέξει, μα κυρίως, τι θα του προσφέρει.  Οι σκέψεις περιστρέφονται γύρω από αυτή τη στιγμή και μέσα στην αναμονή, οργανώνεται ολόκληρη στρατηγική.  Το σώμα γυμνάζεται όχι μόνο για υγεία, αλλά για να πλησιάσει ένα πρότυπο που έχει ήδη οριστεί ως επιθυμητό. Η διατροφή ρυθμίζεται με ακρίβεια ώστε να «γράφει» καλύτερα στον καθρέφτη και στη φωτογραφία. Τα ρούχα επιλέγονται με γνώμονα το βλέμμα του άλλου. Το πρόσωπο διορθώνεται, τα χείλη γεμίζουν, τα ζυγωματικά τονίζονται, τα δόντια λευκαίνονται, οι ρυτίδες λειαίνονται, τα μαλλιά ανανεώνονται με εμμονική φροντίδα. Οι αισθητικές παρεμβάσεις και οι πλαστικές επεμβάσεις παρουσιάζονται ως φυσική εξέλιξη της «αυτοβελτίωσης». Μια ολόκληρη βιομηχανία ευεξίας, ομορφιάς και αναδιαμόρφωσης του σώματος στηρίζεται σε μια κοινή αγωνία: να είμαστε αρκετοί, ελκυστικοί, ακαταμάχητοι στα μάτια εκείνου που ακόμη δεν γνωρίζουμε.

Ακόμη και η μόρφωση εντάσσεται στην ίδια λογική αναβάθμισης. Πτυχία, μεταπτυχιακά, ξένες γλώσσες, πιστοποιήσεις, σεμινάρια, διαρκής κατάρτιση. Η γνώση, που κάποτε θεωρούνταν εσωτερικός πλούτος και προσωπική διεύρυνση οριζόντων, συχνά λειτουργεί πλέον και ως ένδειξη κοινωνικής στάθμης. Δεν αρκεί να γνωρίζει κανείς· χρειάζεται να αποδεικνύει τι γνωρίζει, να επιδεικνύει τα διαπιστευτήριά του, να τοποθετείται σε μια συγκεκριμένη βαθμίδα αξιολόγησης. Η εκπαίδευση μετατρέπεται έτσι σε σύμβολο κύρους, σε στοιχείο που αυξάνει τη «διαπραγματευτική» του θέση μέσα στις σχέσεις. Και μέσα σε όλη αυτή την επένδυση, γεννιέται μια βεβαιότητα: Αφού έκανα τόσα, αφού βελτιώθηκα, αφού εξελίχθηκα, ο έρωτας μου αναλογεί. Σχεδόν ως ανταμοιβή.

Εδώ όμως εμφανίζεται το ρήγμα. Η γοητεία δεν προκύπτει μηχανικά από την εξωτερική τελειότητα. Το να είσαι αδύνατος, επιτυχημένος, καλοντυμένος ή «άλλης κλάσης» δεν σημαίνει ότι εμπνέεις. Μπορεί να προκαλείς ενδιαφέρον, μπορεί να κερδίζεις βλέμματα, που γρήγορα όμως στρέφονται αλλού. Η γοητεία γεννιέται από τον τρόπο που κινείσαι στον χώρο, από τη φυσικότητα, από την άνεση με τις ατέλειές σου. Από το πώς μιλάς στους άλλους. Από το αν έχεις χιούμορ ή αν επιδεικνύεις ευφυΐα σαν τρόπαιο. Από το αν η παρουσία σου χαλαρώνει ή αγχώνει.

Στην πράξη, πολλές από τις συμπεριφορές που θεωρούνται «δυναμικές» λειτουργούν αποτρεπτικά. Το κακό λεξιλόγιο, η ειρωνεία που βαφτίζεται εξυπνάδα, η μόνιμη κριτική διάθεση. Η νευρικότητα και το άγχος που διαχέονται στο περιβάλλον, η επιθετική αυτοπεποίθηση, η έλλειψη χιούμορ.  Ακόμη και η υπερβολική, μόνιμη χαρά χωρίς βάθος δημιουργεί καχυποψία. Οι άνθρωποι διαισθάνονται την αστάθεια πίσω από την επιφανειακή θετικότητα. Αντίστοιχα, η σωματική γλώσσα — κλειστοί ώμοι, σταυρωμένα χέρια, μάτια διαρκώς στο κινητό — εκπέμπει απουσία. Και εδώ μπαίνει ένας ακόμη παράγοντας: η διαρκής διαθεσιμότητα. Στη σημερινή εποχή όλοι είναι προσβάσιμοι ανά πάσα στιγμή. Τα μηνύματα φτάνουν άμεσα, οι ειδοποιήσεις δεν σταματούν. Η αναμονή έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Μαζί της όμως χάνεται και η απόσταση που τροφοδοτεί την επιθυμία. Η πίεση για το «επόμενο βήμα», η ανάγκη για διαρκή επιβεβαίωση, η παρέμβαση στον προσωπικό χρόνο του άλλου δημιουργούν ασφυξία. Η έλξη χρειάζεται χώρο. Όταν όλα είναι διαθέσιμα αμέσως, ο έρωτας δυσκολεύεται να ωριμάσει.

Το ζήτημα τελικά, δεν είναι πότε θα βρεθεί ο κατάλληλος άνθρωπος, αλλά αν εμπνέεται πράγματι ο άλλος να μείνει. Αν υπάρχει εκείνη η ποιότητα που γεννά θαυμασμό όταν περάσει ο ενθουσιασμός της πρώτης εικόνας. Γιατί μετά την αρχική έλξη δεν μένει η εντύπωση, αλλά η καθημερινότητα, ο τρόπος που απαντάς όταν διαφωνείς. Ο τόνος της φωνής σου όταν είσαι κουρασμένος. Η ικανότητά σου να συγκρατείς τον εγωισμό σου αντί να τον επιβάλλεις. Μένει το αν δημιουργείς χώρο ή αν τον καταλαμβάνεις. Ο έρωτας δεν είναι ανταμοιβή για την προσπάθεια που καταβάλαμε ώστε να γίνουμε επιθυμητοί. Είναι αποτέλεσμα της ποιότητας με την οποία υπάρχουμε όταν κανείς δεν μας αξιολογεί. Και αυτή η ποιότητα δεν φαίνεται στην επιμέλεια της εικόνας, αλλά στη συνέπεια της παρουσίας.  Αν η παρουσία αυτή έχει βάθος, ο έρωτας ριζώνει. Αν όχι, φθείρεται, όσο κι αν ξεκίνησε με ένταση. Γιατί στο τέλος δεν μετριέται η αρχική έλξη, αλλά η ποιότητα της συνύπαρξης. Το αν μπορεί κάποιος να μείνει χωρίς να χρειάζεται διαρκώς να εντυπωσιάζει. Το αν μπορεί να σταθεί χωρίς να απαιτεί. Και εκεί αποκαλύπτεται το απλό: Δεν αρκεί να θέλουμε να μας αγαπήσουν. Χρειάζεται να υπάρχουμε με τρόπο που να αξίζει να αγαπηθεί.