Η αλλαγή που δεν μοιάζει με ρήξη

Στην Ελλάδα έχουν γίνει πράγματα τα τελευταία χρόνια. Έχουν προχωρήσει υποδομές, έχουν βελτιωθεί διαδικασίες, έχουν αλλάξει τομείς που για δεκαετίες έμεναν στάσιμοι. Το να το αρνείται κανείς αυτό δεν είναι κριτική· είναι άρνηση της πραγματικότητας.  Κι όμως, η αίσθηση που κυριαρχεί στην κοινωνία δεν είναι ικανοποίηση. Είναι μια ήσυχη ανησυχία. Όχι για όσα έγιναν, αλλά για όσα δεν αλλάζουν στον τρόπο που γίνονται. Για τον τρόπο που λαμβάνονται οι αποφάσεις, που εξηγούνται, που εφαρμόζονται. Για την απόσταση ανάμεσα σε αυτόν που σχεδιάζει και σε αυτόν που ζει το αποτέλεσμα.

Η αλλαγή που χρειάζεται η χώρα δεν είναι απαραίτητα θεαματική. Δεν απαιτεί μηδενισμό, ούτε ρήξεις για τις ρήξεις. Απαιτεί κάτι πιο δύσκολο: αλλαγή νοοτροπίας. Μια μετάβαση από τη λογική της διαχείρισης στη λογική της συμμετοχής. Από το «εμείς ξέρουμε» στο «εξηγούμε και ακούμε». Το κράτος οφείλει να λειτουργεί με σχέδιο και συνέχεια. Αλλά οφείλει και να αναγνωρίζει ότι η κοινωνία δεν είναι απλός αποδέκτης πολιτικών. Είναι συνομιλητής. Όταν οι αποφάσεις παρουσιάζονται ως τεχνικά μονόδρομα, η κοινωνία δεν αντιδρά — αποσύρεται. Και αυτή η απόσυρση δεν είναι σταθερότητα. Είναι ρήγμα εμπιστοσύνης.

Την ίδια στιγμή, όμως, και η κοινωνία έχει ρόλο. Μια ώριμη κοινωνία δεν περιορίζεται στην κριτική εκ των υστέρων. Διεκδικεί εξηγήσεις, ζητά λόγο, συμμετέχει. Όχι με θυμό, αλλά με απαίτηση. Όχι με απόρριψη, αλλά με παρουσία. Η αλλαγή νοοτροπίας δεν είναι μονόπλευρη υπόθεση. Υπάρχει λόγος για αισιοδοξία. Όχι γιατί όλα πάνε καλά, αλλά γιατί υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να πάνε καλύτερα. Υπάρχει γνώση, υπάρχει εμπειρία, υπάρχει μια κοινωνία που έχει περάσει πολλά και ξέρει πλέον να ξεχωρίζει την ουσία από τον θόρυβο. Αυτό που λείπει είναι ο κοινός τόπος συνάντησης: ένας δημόσιος λόγος που δεν φοβάται την εξήγηση και μια κοινωνία που δεν παραιτείται από τη συμμετοχή. Η επόμενη αλλαγή δεν θα έρθει με συνθήματα. Θα έρθει με μικρές, επίμονες μετατοπίσεις: περισσότερη ακρόαση, λιγότερη βεβαιότητα· περισσότερη εμπιστοσύνη, λιγότερη αυθεντία. Αυτός είναι ο δύσκολος δρόμος. Αλλά είναι ο μόνος που αντέχει στον χρόνο.

ΝΚ