Αργία

Γράφει η Ευτυχία Παπούλια

Κοινωνιολόγος

Αν δεν θέλετε να αντικατασταθείτε από μηχανές, να μη δουλεύετε σαν μηχανές.

Arno Allan Penzias, Αμερικανός φυσικός

Όσα χρόνια εργαζόμουν μόνη, η δουλειά ήταν ένας τόπος ευθύνης και πειθαρχίας, ένας ρυθμός που άκουγα μόνο εγώ, χωρίς διασταυρώσεις στους διαδρόμους, χωρίς κοινά διαλείμματα, χωρίς εκείνη τη μικρή καθημερινή τριβή που γεννά σχέσεις πριν καν το καταλάβεις. Κι όταν έμαθα πως θα μετακομίσουμε όλοι μαζί σε νέα έδρα, πως οι ξεχωριστές διαδρομές μας θα ενωθούν κάτω από την ίδια στέγη, το πρώτο που σκέφτηκα δεν ήταν η αναστάτωση της αλλαγής, αλλά ότι πλησίαζαν τα γενέθλιά μου και ότι, για πρώτη φορά μετά από χρόνια, θα είχα ανθρώπους γύρω μου για να τα γιορτάσω. Φαντάστηκα τον εαυτό μου να αγοράζει τα πιο όμορφα γλυκά, να τα πληρώνει χωρίς δεύτερη σκέψη, με εκείνη τη χαρά που συνοδεύει την αίσθηση ότι ανήκεις κάπου και ότι η καθημερινότητά σου έχει πρόσωπα.

Η συγκίνηση εκείνης της στιγμής δεν είχε τίποτα το επιφανειακό. Ήταν η συνειδητοποίηση ότι τη μισή μου ζωή, αν τη μετρήσω σε ώρες εγρήγορσης, την έχω περάσει δίπλα σε ανθρώπους που γνώρισα εργένηδες και σήμερα αγωνιούν για την εφηβεία των παιδιών τους — ακόμη κι αν για κάποια χρόνια βρέθηκα σε ξεχωριστό γραφείο, δουλεύοντας μόνη — σε ανθρώπους που είδα να ασπρίζουν τα μαλλιά τους, να αλλάζουν ρόλους, να ωριμάζουν μαζί μου μέσα στον ίδιο επαγγελματικό χρόνο. Με αυτούς γελάσαμε μέχρι δακρύων, συγκρουστήκαμε σκληρά, σιωπήσαμε όταν έπρεπε, στηρίξαμε ο ένας τον άλλον σε περιόδους που καμία εταιρική ανακοίνωση δεν κατέγραψε. Περπατήσαμε παράλληλα σε διαφορετικά μονοπάτια ζωής και παρ’ όλα αυτά συναντιόμαστε κάθε πρωί στο ίδιο σημείο του χάρτη.

Κάθε φορά που μοιράζομαι αυτή την εμπειρία με ανθρώπους που γνωρίζω για πρώτη φορά, βλέπω συχνά ένα βλέμμα να σκληραίνει ελαφρά. Ένα χαμόγελο να στραβώνει. Μια φράση να πέφτει σαν σκιά πάνω στη χαρά μου. Μου λένε πως μπερδεύω τη δουλειά με την οικογένεια, πως κάποτε θα καταλάβω, πως οι εταιρείες δεν αγαπούν και πως οι άνθρωποι αλλάζουν όταν μπαίνουν στη μέση συμφέροντα. Άλλοι το λένε με ειρωνεία, άλλοι με ένα ύφος προστατευτικής σοφίας, σαν να κρατούν στα χέρια τους ένα μυστικό που εγώ αγνοώ.

Και τότε καταλαβαίνω κάτι βαθύτερο: η χαρά δεν προκαλεί ενόχληση επειδή είναι ψεύτικη, αλλά επειδή λειτουργεί σαν καθρέφτης. Σε μια κοινωνία που έχει μάθει να αποδίδει αξία στη θυσία και κύρος στην αντοχή, η ικανοποίηση από την εργασία μοιάζει ύποπτη. Όταν κάποιος δηλώνει ότι πηγαίνει στη δουλειά του με ευχαρίστηση, αμφισβητεί μια παλιά βεβαιότητα που θέλει την εργασία να είναι αναγκαστικά βάρος και την προσωπική ευτυχία να αναζητείται αποκλειστικά εκτός αυτής.

Η δυσαρέσκεια των άλλων γύρω από την εργασιακή χαρά δεν φωνάζει, δεν εκδηλώνεται πάντα με σκληρότητα· συχνά μεταμφιέζεται σε χιούμορ, σε προειδοποίηση, σε κυνισμό που παρουσιάζεται ως ωριμότητα, ενώ δεν λείπουν και οι κατηγορίες ότι πίσω από τη χαρά κρύβεται μια άδεια προσωπική ζωή ή η ανάγκη να υποδυθείς τον «χαρούμενο υπάλληλο». Κι όμως, οι άνθρωποι στη δουλειά δεν είναι ρόλοι ούτε οργανόγραμμα· είναι πρόσωπα που μεγαλώνουν μπροστά σου, που μοιράζονται χρόνο, που διαφωνούν, που συμφιλιώνονται. Δεν ταιριάζεις με όλους, όπως δεν ταιριάζεις με όλα τα μέλη της οικογένειάς σου, όμως ο κοινός χρόνος δημιουργεί δεσμό. Και ίσως δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευλογία από το να νιώθεις ότι είτε φεύγεις το πρωί από το σπίτι σου είτε επιστρέφεις το βράδυ, ο τόπος που σε περιμένει φέρει, κατά κάποιον τρόπο, την ίδια ζεστή ετικέτα.