6 ν.μ. θάλασσας και 10 ν.μ. αέρος στο Αιγαίο: Πώς επηρεάζουν τις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Η διαφορά μεταξύ των 6 ναυτικών μιλίων χωρικών υδάτων και των 10 ναυτικών μιλίων εθνικού εναέριου χώρου στο Αιγαίο αποτελεί μια μοναδική στα παγκόσμια χρονικά ασυνέπεια του ελληνικού δικαίου. Πρακτικά, ενώ η ελληνική επικράτεια στη θάλασσα εκτείνεται 6 ν.μ. από τις ακτές, η Ελλάδα διεκδικεί εθνικό εναέριο χώρο έως τα 10 ν.μ. — μια πρακτική που δεν αναγνωρίζεται διεθνώς και ειδικά από την Τουρκία και άλλους διεθνείς φορείς.

Αυτή η διάσταση έχει μετατραπεί σε ένα διαρκές σημείο τριβής ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα, με συνέπειες που εκτείνονται από αεροπορικές εντάσεις στο Αιγαίο μέχρι θέματα εποπτείας και ελέγχου στον FIR Αθηνών — την περιοχή ευθύνης για τον έλεγχο της πολιτικής και στρατιωτικής αεροπλοΐας.

Η ασυνέπεια των Αθηνών: 6 ν.μ. στο Αιγαίο, 10 ν.μ. στον αέρα

Η Ελλάδα καθόρισε νομικά την έκταση των χωρικών της υδάτων στα 6 ναυτικά μίλια με εθνικούς νόμους από το 1936, ενώ ο εθνικός εναέριος χώρος είχε οριστεί σε 10 ναυτικά μίλια από την Ελλάδα ήδη από το 1931. Παρά το γεγονός ότι η Διεθνής Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) επιτρέπει στα κράτη να καθορίζουν χωρικά ύδατα έως τα 12 ν.μ., η Ελλάδα διατήρησε 6 ν.μ. στο Αιγαίο εξαιτίας των επίμονων τουρκικών αντιρρήσεων και απειλών ακόμη και για casus belli σε περίπτωση μονομερούς επέκτασης στα 12 ν.μ. στην περιοχή.

Επιπτώσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Η Τουρκία αμφισβητεί την ελληνική διεύρυνση του εθνικού εναέριου χώρου πέραν των 6 ν.μ., επικαλούμενη ότι σύμφωνα με τη Σύμβαση της ICAO και την πρακτική άλλων κρατών, ο εναέριος χώρος πρέπει να ταυτίζεται με τα χωρικά ύδατα — κάτι που, κατά την τουρκική άποψη, δεν συμβαίνει στο Αιγαίο.  Η διαφορά αυτή έχει ως αποτέλεσμα τακτικές παραβιάσεις εθνικού εναέριου χώρου και εντάσεις στον αέρα, επειδή η Τουρκία δεν αναγνωρίζει τα επιπλέον 4 ν.μ. εναέριου χώρου πέραν των 6 ν.μ. και θεωρεί αυτά τα ύψη ως διεθνή.

Ο ρόλος του FIR Αθηνών

Το FIR Αθηνών είναι μια τεχνική ευθύνη που έχει ανατεθεί στην Ελλάδα από την ICAO για τον έλεγχο της εναέριας κυκλοφορίας στην περιοχή, όμως η Τουρκία υποστηρίζει ότι η ελληνική χρήση του FIR έχει μετατραπεί σε επιχειρήσεις de facto ελέγχου εναέριου χώρου και όχι απλά σε τεχνική ευθύνη για την πλοήγηση.  Η διαφωνία για το FIR δημιουργεί πρόσθετη δυσκολία στις διμερείς σχέσεις, καθώς αφορά τόσο διαχείριση πτήσεων όσο και στρατιωτικές πτήσεις, προκαλώντας καθημερινές εντάσεις και επικίνδυνες αερομαχίες.

Το Ιόνιο και νότια της Κρήτης

Σε αντίθεση με το Αιγαίο, η Ελλάδα έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ν.μ. στο Ιόνιο σύμφωνα με εθνική νομοθεσία που τέθηκε σε εφαρμογή το 2020.  Αυτό σημαίνει ότι στο Ιόνιο, τα χωρικά ύδατα και τυπικά ο εθνικός εναέριος χώρος μπορούν να συμπέσουν στα 12 ν.μ., κάτι που δεν έχει προκαλέσει ουσιαστικές αμφισβητήσεις, επειδή δεν τίθεται θέμα άμεσης επαφής με τουρκική επικράτεια.

Όσον αφορά νότια της Κρήτης, δεν υπάρχει η ίδια ιστορική αντιπαράθεση όπως στο Αιγαίο, και τυπικά η Ελλάδα μπορεί να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα και τον εναέριο χώρο μέχρι 12 ν.μ., υπό τις γενικές προβλέψεις του διεθνούς δικαίου της θάλασσας, χωρίς τη συνεχή δηλωμένη τουρκική αντίθεση που παρατηρείται στο Αιγαίο.