Πόλεμος στη Μέση Ανατολή και οικονομία: Στο τραπέζι μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις

Με ιδιαίτερη προσοχή παρακολουθεί το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, καθώς η παρατεταμένη ένταση στην περιοχή δημιουργεί αυξημένη ανησυχία για πιθανές επιπτώσεις στην οικονομία. Όπως επισημαίνουν αρμόδιοι παράγοντες, το κρίσιμο στοιχείο για την πορεία των εξελίξεων είναι η διάρκεια της κρίσης, καθώς όσο περισσότερο παρατείνεται η σύγκρουση τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος σοβαρών επιπτώσεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους έχει δημιουργηθεί ουσιαστικά ένα κέντρο παρακολούθησης των εξελίξεων, όπου αναλύονται σε πραγματικό χρόνο τα δεδομένα που προκύπτουν από τις διεθνείς αγορές και αξιολογούνται οι πιθανές επιπτώσεις στα βασικά μεγέθη της ελληνικής οικονομίας. Στελέχη του οικονομικού επιτελείου τονίζουν ότι προς το παρόν επικρατεί ψυχραιμία, ωστόσο η κυβέρνηση δηλώνει έτοιμη να παρέμβει εφόσον οι εξελίξεις καταστήσουν αναγκαία την ενεργοποίηση μέτρων στήριξης.

Το βασικό ζήτημα αφορά την πορεία των τιμών της ενέργειας. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι το θέμα αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των συζητήσεων στο επόμενο Eurogroup, όπου συμμετέχει και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Παράλληλα, εκτιμάται ότι η συζήτηση θα αναβαθμιστεί ακόμη περισσότερο στη σύνοδο κορυφής της ευρωζώνης στις 19 Μαρτίου, όπου ενδέχεται να εξεταστούν ακόμη και έκτακτα μέτρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την αντιμετώπιση των πιθανών αυξήσεων στις τιμές καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας. Η ανησυχία των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με τη στρατηγική σημασία των Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% έως 30% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα ή στις εξαγωγές ενέργειας από την περιοχή μπορεί να προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.

Για την Ελλάδα, ένα πιθανό ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να έχει πολλαπλές επιπτώσεις. Η αύξηση των τιμών της ενέργειας θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναζωπύρωση του πληθωρισμού, να περιορίσει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και να αυξήσει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων. Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι θεωρούνται κλάδοι όπως η βιομηχανία, η αγροτική παραγωγή και οι μεταφορές, οι οποίοι επηρεάζονται άμεσα από το κόστος των καυσίμων. Σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο που περιλαμβάνεται στον κρατικό προϋπολογισμό, εάν η διεθνής τιμή του πετρελαίου ξεπεράσει για μεγάλο χρονικό διάστημα τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, οι επιπτώσεις στην οικονομία θα είναι αισθητές. Η ιδιωτική κατανάλωση θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 0,7% σε σχέση με το βασικό σενάριο, ενώ οι επενδύσεις εκτιμάται ότι θα υποχωρήσουν κατά 0,9%.

Παράλληλα, σε πραγματικούς όρους οι εισαγωγές ενδέχεται να μειωθούν λόγω της πτώσης της ζήτησης στο εσωτερικό, όμως σε ονομαστικούς όρους θα αυξηθούν σημαντικά, περίπου κατά 7,4%, εξαιτίας του αυξημένου κόστους ενέργειας. Αυτό θα οδηγήσει σε επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες. Οι πληθωριστικές πιέσεις θα μπορούσαν επίσης να ενισχυθούν αισθητά. Στο δυσμενές σενάριο, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να φθάσει στο 4,7%, έναντι 2,2% που προβλέπει το βασικό σενάριο. Η οικονομική ανάπτυξη θα επιβραδυνόταν, με το πραγματικό ΑΕΠ να διαμορφώνεται κοντά στο 1,9%, αντί για 2,4% που προβλέπεται σήμερα.

Πέρα από την ενέργεια, μια παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επηρεάσει και άλλους κρίσιμους τομείς της οικονομίας. Ο τουρισμός, παρότι η Ελλάδα θεωρείται ασφαλής προορισμός, ενδέχεται να επηρεαστεί από τη γενικότερη αβεβαιότητα στις διεθνείς μετακινήσεις. Παράλληλα, ήδη παρατηρείται αύξηση των ασφαλίστρων κινδύνου στη ναυτιλία, ενώ ανατιμήσεις καταγράφονται και σε βασικές πρώτες ύλες, όπως τα λιπάσματα, γεγονός που αυξάνει το κόστος παραγωγής για τον αγροτικό τομέα. Η κυβέρνηση δηλώνει ότι βρίσκεται σε ετοιμότητα για την ενεργοποίηση μέτρων προληπτικού χαρακτήρα, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν. Όπως ανέφερε και ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, τα αρμόδια υπουργεία έχουν ήδη καταρτίσει σχέδιο δράσης που περιλαμβάνει ελέγχους στην αγορά καυσίμων από τις αρμόδιες αρχές, καθώς και εντατική παρακολούθηση των αποθεμάτων τόσο ενεργειακών προϊόντων όσο και βασικών αγαθών.

Εφόσον οι τιμές του πετρελαίου παραμείνουν κοντά στα 100 δολάρια ανά βαρέλι για περίπου έναν μήνα, εξετάζεται η ενεργοποίηση μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, όπως επιδοτήσεις μέσω ειδικών προγραμμάτων ενίσχυσης. Παρά τις ανησυχίες, κυβερνητικά στελέχη επισημαίνουν ότι ο βασικός σχεδιασμός των φοροελαφρύνσεων που προγραμματίζονται για το 2027, ύψους 800 έως 900 εκατομμυρίων ευρώ, δεν τίθεται προς το παρόν υπό αμφισβήτηση. Ωστόσο, τονίζουν ότι σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης ίσως χρειαστεί να εξεταστούν πρόσθετες παρεμβάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ιδίως αν οι εξελίξεις επηρεάσουν σημαντικά τα δημόσια έσοδα και τη συνολική οικονομική δραστηριότητα.