Βοήθεια στην Ουκρανία: Η Ρωσία προειδοποιεί τη Δύση

Παρά τις δημόσιες διακηρύξεις περί αναζήτησης ειρήνης, η αντιπαράθεση γύρω από την Ουκρανία εισέρχεται σε μια νέα, πιο σύνθετη φάση, με τη Μόσχα να ανεβάζει κατακόρυφα τους τόνους και τη Δύση να προχωρά σε κινήσεις που, από ρωσικής πλευράς, εκλαμβάνονται ως ευθεία πρόκληση. Η Ρωσία διαμήνυσε με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο ότι οποιαδήποτε μόνιμη ή ημιμόνιμη εγκατάσταση δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων ή υποδομών στο ουκρανικό έδαφος θα θεωρηθεί πράξη ξένης στρατιωτικής επέμβασης. Η τοποθέτηση αυτή δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: για τη Μόσχα, βάσεις, αποθήκες οπλισμού, κέντρα εκπαίδευσης ή διοίκησης δεν συνιστούν «εγγυήσεις ασφάλειας», αλλά απειλή πρώτης γραμμής.

Η εκπρόσωπος του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, ξεκαθάρισε ότι τέτοιου είδους εγκαταστάσεις θα αντιμετωπίζονται ως νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι, επαναφέροντας στο προσκήνιο το ενδεχόμενο άμεσης κλιμάκωσης σε περίπτωση που η Δύση επιχειρήσει να «κλειδώσει» στρατιωτική παρουσία στην Ουκρανία μετά από ενδεχόμενη εκεχειρία. Στο επίκεντρο των ρωσικών αντιδράσεων βρίσκεται το σχέδιο που προωθούν το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία, με τη σύμφωνη γνώμη του Κιέβου, για την ανάπτυξη πολυεθνικής δύναμης στην Ουκρανία αμέσως μετά την παύση των εχθροπραξιών. Η τριμερής συνεννόηση που υπέγραψαν ο Κιρ Στάρμερ, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι παρουσιάζεται από το Παρίσι και το Λονδίνο ως μηχανισμός «διαβεβαίωσης» και σταθερότητας. Από τη ρωσική πλευρά, όμως, ερμηνεύεται ως θεσμοποίηση της στρατιωτικοποίησης της Ουκρανίας.

Η Μόσχα θεωρεί ότι πίσω από τη ρητορική περί ειρηνευτικής επιτήρησης κρύβεται ένα σχέδιο μακροχρόνιας δυτικής παρουσίας, που θα επιτρέπει στο ΝΑΤΟ και στους Ευρωπαίους συμμάχους να επηρεάζουν άμεσα τις ισορροπίες ασφαλείας στα ρωσικά σύνορα. Η αναφορά σε «πολυεθνικές δυνάμεις» με ρόλο την ανασυγκρότηση και εκπαίδευση του ουκρανικού στρατού ενισχύει, κατά το Κρεμλίνο, την εικόνα ότι η σύγκρουση απλώς αλλάζει μορφή, χωρίς να τερματίζεται ουσιαστικά. Την ίδια στιγμή, στο Παρίσι, η λεγόμενη «Συμμαχία των Προθύμων» –με τη συμμετοχή 35 χωρών– εμφανίστηκε ενωμένη γύρω από την ιδέα ότι η Ουκρανία χρειάζεται ισχυρές εγγυήσεις ασφάλειας για να αποτραπεί μια νέα ρωσική επίθεση. Ο Γάλλος πρόεδρος μίλησε για ένα αποφασιστικό βήμα προς μια «σταθερή και διαρκή ειρήνη», ανακοινώνοντας τη δημιουργία επιχειρησιακού κέντρου συντονισμού και τη συνέχιση των προετοιμασιών για ανάπτυξη δυνάμεων στον αέρα, στη θάλασσα και στο έδαφος – πάντοτε, όπως τόνισε, μακριά από τη γραμμή επαφής.

Παρά τη διπλωματική αισιοδοξία, τα αγκάθια παραμένουν. Το εδαφικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο σκόπελο για οποιαδήποτε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, ενώ η ρητή απόρριψη από τη Ρωσία της παρουσίας ξένων στρατευμάτων περιορίζει δραστικά τα περιθώρια εφαρμογής των δυτικών σχεδίων. Ακόμη και οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της πολυεθνικής δύναμης παραδέχονται ότι χωρίς πολιτική λύση, καμία στρατιωτική αποστολή δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών προβάλλεται ως καθοριστικός. Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται έτοιμη να αναλάβει την ηγεσία των μηχανισμών παρακολούθησης μιας εκεχειρίας, χωρίς όμως να δεσμεύεται –τουλάχιστον επισήμως– για μαζική παρουσία επί του πεδίου. Η ευρωπαϊκή διάσταση της αποστολής ενισχύεται, με τη Γαλλία και τη Βρετανία να δηλώνουν έτοιμες να αναπτύξουν στρατεύματα, ενώ άλλες χώρες, όπως η Πολωνία και η Ιταλία, κρατούν αποστάσεις. Η Ελλάδα έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να στείλει στρατιωτικές δυνάμεις, δηλώνοντας ωστόσο διαθεσιμότητα για υποστήριξη με εναλλακτικά μέσα.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας εύθραυστης ισορροπίας: από τη μία, μια Δύση που αναζητά τρόπο να «κλειδώσει» την ασφάλεια της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο· από την άλλη, μια Ρωσία που βλέπει σε κάθε τέτοια κίνηση μια απειλή που νομιμοποιεί περαιτέρω σύγκρουση. Το μήνυμα της Μόσχας είναι σαφές και πολιτικά φορτισμένο: χωρίς ουδετερότητα, αποστρατικοποίηση και αναθεώρηση του πλαισίου ασφάλειας, καμία ειρηνευτική φόρμουλα δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Και όσο οι δύο πλευρές μιλούν διαφορετικές «γλώσσες» για την ειρήνη, ο δρόμος προς αυτήν παραμένει μακρύς και αβέβαιος.