Πακιστάν – Αφγανιστάν πόλεμος: Πώς φτάσαμε στην “ανοιχτή” σύγκρουση

Η ένταση που σιγόβραζε εδώ και μήνες στα σύνορα Πακιστάν και Αφγανιστάν εξελίχθηκε αιφνιδιαστικά σε ανοιχτή στρατιωτική αντιπαράθεση, επιβεβαιώνοντας πόσο εύθραυστη παραμένει η ισορροπία σε μια από τις πιο ασταθείς γεωπολιτικές ζώνες του πλανήτη. Μέσα σε λίγες ημέρες, οι αλληλοκατηγορίες μετατράπηκαν σε πραγματικά πυρά, αεροπορικούς βομβαρδισμούς και σκληρή πολεμική ρητορική, με τις δύο πλευρές να μιλούν πλέον χωρίς περιστροφές για κατάσταση πολέμου. Η κρίση κορυφώθηκε όταν πακιστανικές δυνάμεις εξαπέλυσαν εκτεταμένες αεροπορικές επιδρομές σε στόχους εντός αφγανικού εδάφους, πλήττοντας στρατιωτικές εγκαταστάσεις και θέσεις που, σύμφωνα με το Ισλαμαμπάντ, χρησιμοποιούνταν από ένοπλες οργανώσεις. Οι επιθέσεις παρουσιάστηκαν ως απάντηση σε προηγούμενη αφγανική επιχείρηση κατά πακιστανικών συνοριακών δυνάμεων, η οποία θεωρήθηκε από την πακιστανική ηγεσία ευθεία πρόκληση. Εκρήξεις ακούστηκαν στην Καμπούλ και σε άλλες μεγάλες πόλεις, ενώ μαχητικά αεροσκάφη πραγματοποίησαν διαδοχικές υπερπτήσεις, σηματοδοτώντας μια από τις πιο σοβαρές στρατιωτικές κλιμακώσεις μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία το 2021.

Η αντίδραση της πακιστανικής κυβέρνησης ήταν άμεση και ιδιαίτερα επιθετική σε επίπεδο δηλώσεων. Ανώτατοι αξιωματούχοι τόνισαν ότι η περίοδος αυτοσυγκράτησης έχει τελειώσει, υπογραμμίζοντας πως η χώρα δεν πρόκειται να ανεχθεί επιθέσεις που, όπως υποστηρίζει, οργανώνονται από το αφγανικό έδαφος. Από την πλευρά τους, οι Ταλιμπάν απάντησαν με επιθέσεις σε συνοριακές θέσεις, επιμένοντας ότι ενεργούν αμυντικά απέναντι σε πακιστανικούς βομβαρδισμούς και κατηγορώντας το Ισλαμαμπάντ για παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας του Αφγανιστάν. Η σημερινή σύγκρουση δεν αποτελεί μεμονωμένο επεισόδιο αλλά το αποτέλεσμα μιας σταδιακής επιδείνωσης των σχέσεων. Παρά το γεγονός ότι το Πακιστάν είχε αρχικά υποδεχθεί θετικά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, οι προσδοκίες για στενή συνεργασία διαψεύστηκαν γρήγορα. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η δράση των Πακιστανών Ταλιμπάν, μιας οργάνωσης που το Ισλαμαμπάντ κατηγορεί ότι βρίσκει καταφύγιο στο Αφγανιστάν και εξαπολύει επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών και πολιτικών στόχων εντός της πακιστανικής επικράτειας. Η Καμπούλ απορρίπτει συστηματικά τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι δεν επιτρέπει τη χρήση του εδάφους της για επιθέσεις σε γειτονικά κράτη.

Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση των επιθέσεων και των βομβιστικών ενεργειών στο Πακιστάν ενίσχυσε την καχυποψία και οδήγησε σε διαδοχικά κλεισίματα των συνοριακών περασμάτων, πλήττοντας το εμπόριο και την καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων που ζουν από τη διασυνοριακή δραστηριότητα. Κάθε επεισόδιο ενίσχυε τον φαύλο κύκλο αντιποίνων, μέχρι που η εύθραυστη ισορροπία κατέρρευσε πλήρως. Στρατιωτικά, η σύγκριση των δύο πλευρών είναι άνιση. Το Πακιστάν διαθέτει έναν πολυάριθμο στρατό, ανεπτυγμένη αεροπορία και σημαντικό οπλοστάσιο, ενώ αποτελεί και πυρηνική δύναμη. Αντίθετα, οι δυνάμεις των Ταλιμπάν βασίζονται κυρίως σε χερσαίες μονάδες και περιορισμένα μέσα, γεγονός που καθιστά απίθανη μια συμβατική σύγκρουση μεγάλης διάρκειας με όρους ισορροπημένου πολέμου. Ωστόσο, η ασύμμετρη φύση των συγκρούσεων στα σύνορα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο παρατεταμένων επιθέσεων χαμηλής έντασης, που μπορούν να διατηρούν την κρίση ενεργή χωρίς σαφή νικητή.

Η μεγαλύτερη ανησυχία της διεθνούς κοινότητας αφορά τις ευρύτερες συνέπειες μιας παρατεταμένης σύγκρουσης. Η αποσταθεροποίηση της περιοχής θα μπορούσε να προκαλέσει νέο κύμα προσφυγικών ροών, να ενισχύσει εξτρεμιστικές οργανώσεις και να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια ήδη εύθραυστη οικονομική και ανθρωπιστική κατάσταση στο Αφγανιστάν. Παράλληλα, η εμπλοκή μιας πυρηνικής δύναμης προσδίδει στη σύγκρουση βαρύτητα που ξεπερνά τα τοπικά όρια. Προς το παρόν, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις αποκλιμάκωσης. Αντίθετα, οι στρατιωτικές κινήσεις και η πολιτική ρητορική δείχνουν ότι οι δύο πλευρές έχουν εισέλθει σε έναν επικίνδυνο κύκλο αμοιβαίων αντιποίνων. Σε μια περιοχή όπου τα σύνορα υπήρξαν διαχρονικά γραμμές έντασης και όχι συνεργασίας, κάθε νέο πλήγμα αυξάνει τον κίνδυνο η κρίση να μετατραπεί σε μακροχρόνια σύρραξη με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη τη Νότια Ασία.