Βιασμοί εντός γάμου: Διακομματική πρόταση νόμου στη Γαλλία βάζει τέλος στο «συζυγικό καθήκον»

Σε μια τομή με έντονο νομικό, κοινωνικό και συμβολικό βάρος προχωρά η Γαλλία, καθώς διακομματική πρόταση νόμου που εξετάστηκε αυτή την εβδομάδα στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση στοχεύει να αποσαφηνίσει οριστικά μια παλαιά νομική ασάφεια γύρω από τον γάμο και τις σεξουαλικές σχέσεις, με σαφή στόχο την πρόληψη των βιασμών εντός γάμου.Το νομοσχέδιο διευκρινίζει ρητά ότι στο γαλλικό δίκαιο δεν υφίσταται κανενός είδους «συζυγικό καθήκον» ως προς τις σεξουαλικές σχέσεις. Σύμφωνα με το κείμενο, το οποίο υποστηρίζεται από περισσότερους από 120 βουλευτές από διαφορετικά πολιτικά κόμματα, προστίθεται διάταξη στον Αστικό Κώδικα που ορίζει ξεκάθαρα ότι «η συμβίωση δεν δημιουργεί καμία υποχρέωση για τους συζύγους να έχουν σεξουαλικές σχέσεις». Παράλληλα, η πρόταση αποκλείει ρητά τη δυνατότητα θεμελίωσης διαζυγίου λόγω υπαιτιότητας με βάση την απουσία ή την άρνηση σεξουαλικών σχέσεων, ένα επιχείρημα που –αν και δεν προβλέπεται από τον νόμο– εξακολουθούσε να προβάλλεται σε ορισμένες δικαστικές διαδικασίες.

Οι εισηγητές της πρότασης υπογραμμίζουν ότι ο στόχος είναι διττός. Από τη μία πλευρά, επιδιώκεται η αποσαφήνιση του νομικού πλαισίου στις υποθέσεις διαζυγίου, όπου παλαιότερες ερμηνείες είχαν αφήσει περιθώρια για την επίκληση ενός άτυπου «συζυγικού καθήκοντος». Από την άλλη, το νομοσχέδιο εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική πρόληψης της σεξουαλικής βίας, ιδίως εντός των ζευγαριών. Σύμφωνα με μελέτες που επικαλούνται οι συντάκτες του κειμένου, περίπου οι μισοί βιασμοί ενηλίκων θυμάτων λαμβάνουν χώρα στο πλαίσιο σχέσεων ή γάμου, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη σαφή νομική αποσύνδεση της συμβίωσης από οποιαδήποτε μορφή σεξουαλικής υποχρέωσης.

Ο γαλλικός Αστικός Κώδικας προβλέπει τέσσερις βασικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τον γάμο: πίστη, αλληλοβοήθεια, υποστήριξη και κοινότητα ζωής. Πουθενά, ωστόσο, δεν αναφέρεται ρητά υποχρέωση σεξουαλικών σχέσεων. Παρ’ όλα αυτά, παλαιότερη νομολογία είχε κατά καιρούς εξισώσει την έννοια της «κοινότητας ζωής» με την ύπαρξη σεξουαλικών σχέσεων, διατηρώντας στην πράξη την αντίληψη περί «συζυγικού καθήκοντος». Χαρακτηριστική είναι υπόθεση του 2019, όταν άνδρας έλαβε διαζύγιο με αποκλειστική ευθύνη της συζύγου του, με το σκεπτικό ότι εκείνη είχε σταματήσει να έχει σεξουαλικές σχέσεις μαζί του επί σειρά ετών. Το 2020, η γυναίκα προσέφυγε χωρίς επιτυχία στον Άρειος Πάγος Γαλλίας και στη συνέχεια στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Τον Ιανουάριο του 2025, το Δικαστήριο καταδίκασε τη Γαλλία, κρίνοντας ότι η επίκληση του «συζυγικού καθήκοντος» παραβίαζε θεμελιώδη δικαιώματα.

«De facto νομιμοποίηση εξαναγκασμού»

Οι συντάκτες της πρότασης νόμου επισημαίνουν ότι η αναγνώριση –έστω και έμμεση– του συζυγικού καθήκοντος είχε ως αποτέλεσμα το γαλλικό δίκαιο να «νομιμοποιεί de facto τη σεξουαλική πράξη υπό εξαναγκασμό, με την απειλή διαζυγίου λόγω υπαιτιότητας», συμβάλλοντας έτσι στη διαιώνιση μιας «κουλτούρας βιασμού». Η νέα διάταξη επιχειρεί να κόψει οριστικά αυτόν τον δεσμό ανάμεσα στον γάμο και την υποχρεωτικότητα της σεξουαλικής πράξης. Η γαλλική κυβέρνηση έχει ενεργοποιήσει τη διαδικασία του κατεπείγοντος για το νομοσχέδιο, το οποίο εγκρίθηκε ήδη ομόφωνα στην Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων. Η υπερψήφισή του από την Εθνοσυνέλευση θεωρείται σχεδόν βέβαιη, ενώ οι εισηγητές εκφράζουν την ελπίδα ότι θα εισαχθεί σύντομα στη Γερουσία και θα έχει τεθεί σε ισχύ πριν από το καλοκαίρι του 2026. Εφόσον ολοκληρωθεί η κοινοβουλευτική του διαδρομή, το νομοσχέδιο αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς όχι μόνο για το γαλλικό δίκαιο, αλλά και για τη διεθνή συζήτηση γύρω από τα όρια της συναίνεσης, την έμφυλη βία και τα δικαιώματα εντός του γάμου.