Βενεζουέλα – Τραμπ: Ο Ντιοσδάδο Καμπέγιο προαναγγέλλει σύγκρουση με τις ΗΠΑ

Σε μια Βενεζουέλα που αναζητά διέξοδο από τη βαθιά πολιτική και οικονομική κρίση, το πρόσωπο που προκαλεί σήμερα τον μεγαλύτερο φόβο –εντός και εκτός συνόρων– δεν είναι τυπικά ο αρχηγός του κράτους, αλλά ο υπουργός Εσωτερικών Ντιοσδάδο Καμπέγιο. Ο άνθρωπος που θεωρείται ο σκληρότερος πυλώνας του καθεστώτος βγήκε ανοιχτά μπροστά, υψώνοντας το γάντι απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, με αφορμή τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο. Με δημόσιες τοποθετήσεις υψηλής έντασης, ο Καμπέγιο απαίτησε την επιστροφή του Μαδούρο στη χώρα, χαρακτηρίζοντας τη σύλληψή του «απαγωγή» και μιλώντας για «αιχμάλωτο πολέμου» που κρατείται σε κελί στη Νέα Υόρκη. Προειδοποίησε μάλιστα ότι η Ουάσιγκτον θα πληρώσει πολιτικό κόστος αν επιμείνει, σε μια ρητορική που παραπέμπει ευθέως σε λογική σύγκρουσης και όχι διαπραγμάτευσης.

Η βαρύτητα των δηλώσεών του δεν οφείλεται μόνο στο ύφος, αλλά κυρίως στη θέση που κατέχει. Ο Καμπέγιο δεν είναι ένας απλός υπουργός. Ελέγχει κρίσιμους μηχανισμούς καταστολής, έχει επιρροή σε τμήματα των ενόπλων δυνάμεων και συνδέεται με παρακρατικές ομάδες που δρουν στους δρόμους ως δύναμη άμεσης πίεσης. Για τον λόγο αυτό, κάθε του παρέμβαση διαβάζεται ταυτόχρονα ως μήνυμα προς το εξωτερικό και ως σήμα προς το εσωτερικό του καθεστώτος. Η τηλεοπτική του εμφάνιση μέσα στην εβδομάδα ήταν αποκαλυπτική και σε συμβολικό επίπεδο. Από το γραφείο του, με άγαλμα του Ούγκο Τσάβες στο φόντο και ένα μεγάλο ξύλινο ρόπαλο δίπλα του, μίλησε για «μάχη» και «αντοχή», διαμηνύοντας ότι «η Βενεζουέλα δεν παραδίνεται». Η εικόνα αυτή δεν απευθυνόταν μόνο στην Ουάσιγκτον, αλλά και σε όσους εντός της χώρας αναζητούν σημάδια αλλαγής πορείας.

Δύο γραμμές εξουσίας στο Καράκας

Η στάση του Καμπέγιο έρχεται σε εμφανή αντίθεση με τη γραμμή που επιχειρεί να χαράξει η μεταβατική πρόεδρος Ντέλσι Ροντρίγκες. Η Ροντρίγκες έχει αφήσει να εννοηθεί ότι επιδιώκει μια πιο πραγματιστική προσέγγιση προς τις ΗΠΑ, με έμφαση σε συμφωνίες γύρω από το πετρέλαιο και την οικονομική ανάσα της χώρας. Αυτή η διπλή εικόνα –σύγκρουση από τη μία, διαπραγμάτευση από την άλλη– συνιστά, όπως επισημαίνουν διεθνείς αναλυτές, το πρώτο μεγάλο τεστ συνοχής για το καθεστώς. Για τη Ροντρίγκες, η αντιπαράθεση με τον Καμπέγιο δεν είναι απλώς πολιτικό ζήτημα. Αγγίζει την ίδια την κοινωνική σταθερότητα. Στο Καράκας κυκλοφορεί έντονα η εκτίμηση ότι οι παρακρατικές δομές που συνδέονται με τον υπουργό Εσωτερικών μπορούν να προκαλέσουν αναταραχή σε ελάχιστο χρόνο, αν θεωρήσουν ότι παραβιάζονται «κόκκινες γραμμές». Και όσο η κυβέρνηση κινείται προς επαφές με την Ουάσιγκτον, μένει ανοιχτό πόσο θα ανεχτεί ο Καμπέγιο μια τέτοια στροφή.

Η αντιπαράθεσή του με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει πλέον και προσωπικά χαρακτηριστικά. Ο Καμπέγιο τον στοχοποιεί δημοσίως, ενώ ο Ρούμπιο τον έχει περιγράψει ως κεντρικό κρίκο ενός συστήματος που, κατά τις ΗΠΑ, βασίζεται στη διαφθορά και στο οργανωμένο έγκλημα. Στο παρελθόν είχαν κυκλοφορήσει πληροφορίες ακόμη και για απειλές κατά της ζωής του Ρούμπιο, χωρίς ωστόσο να υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση. Το αντι-αμερικανικό αφήγημα του Καμπέγιο δεν είναι συγκυριακό. Ανήκει στη γενιά των στρατιωτικών που συμπορεύτηκαν με τον Τσάβες από τα πρώτα χρόνια και βλέπουν την Ουάσιγκτον ως μόνιμο αντίπαλο. Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 1992 και την προσωρινή ανατροπή του Τσάβες το 2002, η πεποίθηση ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν αλλαγή καθεστώτος ρίζωσε ακόμη βαθύτερα στον πυρήνα του τσαβισμού.

Σήμερα, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν η κυβέρνηση μπορεί να αντέξει την πίεση των ΗΠΑ, αλλά αν μπορεί να κρατήσει εσωτερική συνοχή. Για τον ίδιο τον Καμπέγιο, το διακύβευμα είναι και προσωπικό. Στις Ηνωμένες Πολιτείες εκκρεμούν εδώ και χρόνια βαριές κατηγορίες εις βάρος του, που αφορούν διακίνηση ναρκωτικών, ξέπλυμα χρήματος και συνεργασία με ένοπλες οργανώσεις στην Κολομβία – κατηγορίες που ο ίδιος απορρίπτει κατηγορηματικά. Το γεγονός όμως ότι βρίσκεται στο στόχαστρο της αμερικανικής Δικαιοσύνης περιορίζει δραστικά κάθε περιθώριο συμβιβασμού. Γι’ αυτό και, ακόμη κι αν το καθεστώς επιχειρεί να εμφανιστεί πιο πραγματιστικό προς τα έξω, ο υπουργός Εσωτερικών συνεχίζει να μιλά με όρους σύγκρουσης. Τα συνθήματα πίστης, οι δημόσιες εμφανίσεις με ένοπλους και η ρητορική της πολιορκίας λειτουργούν και ως εσωτερική προειδοποίηση: οποιαδήποτε κίνηση που θα εκληφθεί ως πολιτική υποχώρηση ή άνοιγμα προς την αντιπολίτευση θεωρείται απαράδεκτη. Για τη Ροντρίγκες, το στοίχημα είναι διπλό: να κερδίσει χρόνο και οικονομικό χώρο μέσω επαφών με τις ΗΠΑ και, ταυτόχρονα, να αποτρέψει ρήγματα που θα μπορούσαν να τινάξουν στον αέρα την εύθραυστη ισορροπία. Όσο όμως ο Καμπέγιο επιλέγει τη γραμμή της ανοιχτής αντιπαράθεσης και όσο ο Μαδούρο παραμένει στα χέρια της Ουάσιγκτον, ο άνθρωπος που ελέγχει τους μηχανισμούς καταστολής θα παραμένει ο πιο καθοριστικός παίκτης στο πολιτικό σκηνικό της Βενεζουέλας.