Mareterra: Η νέα συνοικία του Μονακό που γεννήθηκε από τη θάλασσα και επαναπροσδιορίζει τα όρια της πόλης

Στο ανατολικό άκρο του Μονακό, εκεί όπου μέχρι πριν από λίγα χρόνια απλωνόταν μόνο νερό, σήμερα διαμορφώνεται μια νέα κανονικότητα. Η Mareterra δεν θυμίζει εργοτάξιο που μόλις αποσύρθηκε· μοιάζει με γειτονιά που υπήρχε ανέκαθεν. Στον παραλιακό περίπατο Promenade Prince Jacques, μήκους 800 μέτρων, οικογένειες, δρομείς και εργαζόμενοι κινούνται καθημερινά, ενώ στα σκαλιά δίπλα στο νερό μικρές παρέες κάνουν διάλειμμα με φόντο το ανοιχτό γαλάζιο. Λίγο πιο πάνω, στο Marlow – το πρώτο βρετανικό fine dining εστιατόριο του πριγκιπάτου – τα τραπέζια γεμίζουν από νωρίς. Η εικόνα της ομαλής καθημερινότητας έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την πραγματικότητα πριν από οκτώ χρόνια, όταν στο ίδιο σημείο υπήρχε αποκλειστικά θάλασσα.

Η Mareterra, επένδυση ύψους 2 δισ. ευρώ που εγκαινιάστηκε τον Δεκέμβριο του 2024, αποτελεί τη νεότερη φάση μιας στρατηγικής που το Μονακό εφαρμόζει εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα: την επέκταση προς τη θάλασσα. Με πληθυσμό περίπου 38.000 κατοίκους σε μόλις 2,2 τετραγωνικά χιλιόμετρα, είναι η πιο πυκνοκατοικημένη χώρα στον κόσμο. Η γεωγραφία της δεν επιτρέπει καμία οριζόντια εξάπλωση – η μοναδική κατεύθυνση ανάπτυξης είναι το νερό. Από τις αρχές του 20ού αιώνα, σχεδόν το 25% της σημερινής του έκτασης έχει προκύψει από ανακτήσεις γης: από την περιοχή Larvotto έως το λιμάνι Hercules και τη Fontvieille. Ο Ρενιέ Γ΄ έμεινε στην ιστορία ως «πρίγκιπας-οικοδόμος». Ο διάδοχός του, Αλβέρτος Β΄, συνέχισε στην ίδια κατεύθυνση, ανακοινώνοντας το 2013 το σχέδιο που αργότερα πήρε το όνομα Mareterra.

Η νέα συνοικία αύξησε την επιφάνεια του πριγκιπάτου κατά 3%. Περιλαμβάνει δύο μεγάλα συγκροτήματα κατοικιών – το ένα φέρει την υπογραφή του Renzo Piano – δέκα βίλες, τέσσερις μεζονέτες, μικρή μαρίνα, δεκατέσσερα καταστήματα και περίπου 30.000 τετραγωνικά μέτρα δημόσιου χώρου.

Το μυστικό κάτω από την επιφάνεια

Η πραγματική καινοτομία της Mareterra δεν βρίσκεται μόνο στην αρχιτεκτονική, αλλά κυρίως στα θεμέλιά της. Η συνοικία στηρίζεται σε 18 γιγαντιαία caissons – τεχνητούς θαλάμους ύψους 26 μέτρων και βάρους 10.000 τόνων ο καθένας – που τοποθετήθηκαν στον βυθό σαν τεράστια δομικά στοιχεία. Πάνω σε αυτά «κλείδωσε» η νέα γη. Στο εσωτερικό ενός από αυτούς τους θαλάμους βρίσκεται η La Grotte Bleue, ένας υπόγειος χώρος όπου το φως της ημέρας δημιουργεί μια διάχυτη γαλάζια αντανάκλαση. Το ανώτερο τμήμα κάθε caisson, ο θάλαμος Jarlan, επιτρέπει στο νερό να εισέρχεται και να εξέρχεται από στενά ανοίγματα, λειτουργώντας ως φυσικός κυματοθραύστης. Σύμφωνα με τους υπεύθυνους του έργου, ακόμη και ακραία καιρικά φαινόμενα με περίοδο επαναφοράς εκατό ετών δεν απειλούν την περιοχή με πλημμύρα.

Η Mareterra παρουσιάζεται ως η πιο περιβαλλοντικά φιλόδοξη συνοικία του Μονακό. Διαθέτει 9.000 τετραγωνικά μέτρα φωτοβολταϊκών πάνελ, 200 σημεία φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και περισσότερα από 800 νέα δέντρα. Σχεδιάστηκε στο πλαίσιο της δέσμευσης του πριγκιπάτου για ουδετερότητα άνθρακα έως το 2050. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην προστασία της θαλάσσιας ζωής. Οι εξωτερικές επιφάνειες των caissons διαμορφώθηκαν με ειδικές αυλακώσεις που ευνοούν την ανάπτυξη οργανισμών, ενώ 384 τετραγωνικά μέτρα Posidonia oceanica μεταφυτεύτηκαν με τεχνική που διατήρησε ανέπαφο το ριζικό τους σύστημα.

Η Mareterra δεν έχει τη λάμψη του Μόντε Κάρλο. Είναι σχεδιασμένη κυρίως για όσους ζουν μόνιμα στο πριγκιπάτο. Ωστόσο, οι τιμές πώλησης φέρονται να ξεκινούν από περίπου 100.000 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, καθιστώντας τη μία από τις ακριβότερες οικιστικές επεκτάσεις στον κόσμο. Καθώς περπατά κανείς ανάμεσα στο κτίριο Le Renzo, το γλυπτό «Quatre Lances» του Alexander Calder και τη διαδρομή La Pinède με τα πεύκα και τη μεσογειακή βλάστηση, γίνεται σαφές ότι η περιοχή έχει ήδη ενσωματωθεί στο αστικό τοπίο. Για το Μονακό, η Mareterra δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη κατασκευαστικό επίτευγμα. Είναι η σύγχρονη εκδοχή μιας διαρκούς αναζήτησης: πώς ένα μικροσκοπικό κράτος επιμηκύνει το μέλλον του, όταν το έδαφος κάτω από τα πόδια του έχει προ πολλού εξαντληθεί.