Έλον Μασκ: «Σε 10 έως 20 χρόνια, η εργασία θα είναι προαιρετική και τα χρήματα άχρηστα»

Σε μια ακόμη δήλωση που άναψε φωτιές στη διεθνή συζήτηση για το μέλλον της εργασίας, ο διευθύνων σύμβουλος της Tesla, Έλον Μασκ, υποστήριξε ότι μέσα στα επόμενα 10 έως 20 χρόνια η εργασία θα καταστεί προαιρετική για τον άνθρωπο. Μιλώντας στο Φόρουμ Επενδύσεων ΗΠΑ–Σαουδικής Αραβίας στην Ουάσινγκτον, ο Μασκ παρομοίασε την απόφαση να εργάζεται κανείς με τη συνειδητή επιλογή να καλλιεργεί λαχανικά στον κήπο του, αντί να τα αγοράζει έτοιμα. Κατά τον ίδιο, στο μέλλον η εργασία δεν θα αποτελεί ανάγκη επιβίωσης αλλά δραστηριότητα ελεύθερης επιλογής, όπως ο αθλητισμός ή τα βιντεοπαιχνίδια. «Αν θέλεις να δουλέψεις, θα το κάνεις επειδή σου αρέσει», είπε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας έναν κόσμο όπου η παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών θα έχει σε μεγάλο βαθμό ανατεθεί σε μηχανές.

Στον πυρήνα αυτού του οράματος βρίσκεται η μαζική είσοδος ρομπότ στο εργατικό δυναμικό. Ο Μασκ θεωρεί ότι εκατομμύρια ανθρωποειδή ρομπότ, εξοπλισμένα με προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη, θα εκτοξεύσουν την παραγωγικότητα σε τέτοιο βαθμό ώστε η ανθρώπινη εργασία να πάψει να είναι απαραίτητη για τη λειτουργία της οικονομίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η Tesla επιχειρεί να μετασχηματιστεί από κατασκευαστή ηλεκτρικών οχημάτων σε εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης και ρομποτικής. Ενδεικτικό του μεγέθους των φιλοδοξιών του είναι ο στόχος το 80% της αξίας της Tesla να προέρχεται μελλοντικά από τα ανθρωποειδή ρομπότ Optimus, παρά τις συνεχείς καθυστερήσεις στην παραγωγή τους και τα ερωτήματα για το πότε –και αν– μπορούν να λειτουργήσουν σε μεγάλη κλίμακα.

Το όραμα του Μασκ δεν περιορίζεται στην εργασία. Σε πρόσφατη εμφάνισή του στο podcast Moonshots με τον Peter Diamandis, προχώρησε ακόμη πιο μακριά, προβλέποντας ότι μέσα στη δεκαετία τα αυτόνομα ρομποτικά χειρουργεία θα ξεπεράσουν αριθμητικά τους ανθρώπινους χειρουργούς. Σε έναν τέτοιο κόσμο, όπως υποστήριξε, η ιατρική φροντίδα θα είναι τόσο προηγμένη ώστε να παρατείνει σημαντικά τη διάρκεια ζωής. Ο Μασκ μάλιστα άγγιξε και το πιο ακραίο όριο της τεχνολογικής αισιοδοξίας του, δηλώνοντας ότι ο θάνατος είναι «ζήτημα προγραμματισμού». Κατά την άποψή του, αν ο ανθρώπινος οργανισμός επαναπρογραμματιστεί μέσω της τεχνητής νοημοσύνης, η δραστική επιμήκυνση της ζωής –ακόμη και κάτι που προσεγγίζει την αθανασία– δεν αποτελεί επιστημονική φαντασία, αλλά τεχνικό πρόβλημα προς επίλυση.

Ωστόσο, οι οικονομολόγοι εμφανίζονται πολύ πιο επιφυλακτικοί. Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν η τεχνολογία μπορεί θεωρητικά να αυτοματοποιήσει τις περισσότερες εργασίες, αλλά αν μπορεί να το κάνει γρήγορα, φθηνά και σε παγκόσμια κλίμακα. Η Brookings Institution έχει επισημάνει ότι, παρότι το κόστος της τεχνητής νοημοσύνης μειώνεται, η ρομποτική παραμένει ακριβή και δύσκολη στην ευρεία εφαρμογή.

Η οικονομολόγος Ioana Marinescu από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια εξηγεί ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα μπορούν ήδη να επηρεάσουν μαζικά θέσεις γραφείου, όμως οι «φυσικές μηχανές» –τα ρομπότ που αντικαθιστούν χειρωνακτική εργασία– είναι ακριβές, εξειδικευμένες και απαιτούν σύνθετες υποδομές. Αυτό καθυστερεί σημαντικά την καθολική τους υιοθέτηση. Την ίδια στιγμή, έρευνα του Yale Budget Lab διαπιστώνει ότι, από τη δημόσια εμφάνιση του ChatGPT το 2022 έως σήμερα, η αγορά εργασίας δεν έχει υποστεί τη ριζική αναστάτωση που πολλοί προέβλεπαν. Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον τρόπο εργασίας, αλλά δεν έχει ακόμη καταργήσει μαζικά θέσεις. Το όραμα του Έλον Μασκ για έναν κόσμο όπου η εργασία είναι επιλογή και όχι ανάγκη παραμένει, προς το παρόν, ένα μείγμα τεχνολογικής αισιοδοξίας και φιλοσοφικής πρόκλησης. Αν θα αποτελέσει το επόμενο στάδιο της ανθρώπινης εξέλιξης ή μια ακόμη μεγαλεπήβολη υπόσχεση που σκοντάφτει στην κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα, είναι ένα ερώτημα που μόνο ο χρόνος –και όχι οι αλγόριθμοι– θα απαντήσει.