Δολοφονήθηκε στη Βαγδάτη η Γιανάρ Μοχάμεντ

Η ιρακινή φεμινίστρια και ακτιβίστρια ανθρωπίνων δικαιωμάτων Yanar Mohammed δολοφονήθηκε στις 2 Μαρτίου 2026 σε ένοπλη επίθεση έξω από το σπίτι της στη βόρεια Baghdad, προκαλώντας σοκ στον διεθνή χώρο των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σύμφωνα με ανακοίνωση της οργάνωσης Organization of Women’s Freedom in Iraq (OWFI), δύο άγνωστοι ένοπλοι που επέβαιναν σε μοτοσικλέτα άνοιξαν πυρ εναντίον της στις 09:00 το πρωί, την ώρα που βρισκόταν έξω από την κατοικία της. Η Μοχάμεντ μεταφέρθηκε εσπευσμένα σε νοσοκομείο της πόλης, ωστόσο υπέκυψε λίγο αργότερα στα τραύματά της. Η δολοφονία σημειώθηκε λίγες ημέρες αφότου είχε επιστρέψει στο Ιράκ από τον Canada, όπου ζούσε τα τελευταία χρόνια για λόγους ασφάλειας.

Η Γιανάρ Μοχάμεντ υπήρξε μία από τις πιο γνωστές φωνές υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών στο Iraq. Από το 2003 ίδρυσε και διηύθυνε την Οργάνωση για την Ελευθερία των Γυναικών στο Ιράκ, η οποία δημιούργησε δίκτυο καταφυγίων για γυναίκες που κινδύνευαν από ενδοοικογενειακή βία, «εγκλήματα τιμής» ή σεξουαλική εκμετάλλευση. Η δράση της επικεντρώθηκε στην προστασία γυναικών που διέφευγαν από κυκλώματα εμπορίας ανθρώπων, καθώς και στην ενίσχυση της πολιτικής και κοινωνικής συμμετοχής των γυναικών σε μια χώρα όπου η βία κατά των γυναικών παραμένει διαδεδομένη. Σε παλαιότερη συνέντευξή της είχε περιγράψει τη δραματική κατάσταση που αντιμετωπίζουν πολλές γυναίκες στο Ιράκ: «Συναντάμε νεαρές γυναίκες που έχουν δραπετεύσει από τα σπίτια τους, γυναίκες που έχουν παγιδευτεί σε κυκλώματα εμπορίας ανθρώπων και άλλες που δεν μπορούν να επιστρέψουν στις οικογένειές τους γιατί κινδυνεύουν να δολοφονηθούν».

Η οργάνωσή της δημιούργησε καταφύγια σε τέσσερις πόλεις του Ιράκ, παρέχοντας προστασία και υποστήριξη σε εκατοντάδες γυναίκες. Μεταξύ 2003 και 2019 περισσότεροι από 870 άνθρωποι βρήκαν καταφύγιο στις δομές που ίδρυσε η OWFI. Παράλληλα, η Μοχάμεντ συμμετείχε σε εκστρατείες κατά της εμπορίας ανθρώπων και διοργάνωνε εκπαιδευτικά προγράμματα για γυναίκες ακτιβίστριες, ενισχύοντας τη συμμετοχή τους στην κοινωνική και πολιτική ζωή. Για τη δράση της τιμήθηκε με το Βραβείο Δικαιωμάτων των Γυναικών του Ιδρύματος Gruber το 2008 και το Βραβείο Rafto στη Νορβηγία το 2016, ενώ το 2018 συμπεριλήφθηκε στη λίστα 100 Women του BBC.

Η Γιανάρ Μοχάμεντ γεννήθηκε το 1960 στη Βαγδάτη και σπούδασε αρχιτεκτονική στο University of Baghdad. Από νωρίς ανέπτυξε έντονη πολιτική και κοινωνική δράση, ενώ για χρόνια αποτέλεσε στόχο απειλών από εξτρεμιστικές οργανώσεις και ένοπλες ομάδες. Οι απειλές εναντίον της είχαν ξεκινήσει ήδη από το 2004, καθώς οι παρεμβάσεις της για την ισότητα των φύλων και η αμφισβήτηση ακραίων θρησκευτικών ερμηνειών προκάλεσαν την έντονη αντίδραση εξτρεμιστικών κύκλων. Παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις για τη ζωή της, η ίδια επέλεξε να συνεχίσει τη δράση της στο Ιράκ, επιμένοντας ότι η ισότητα των γυναικών μπορούσε να επιτευχθεί μόνο μέσα από ένα κοσμικό και δημοκρατικό πολιτικό σύστημα.

Η δολοφονία της προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στον διεθνή χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η οργάνωση Front Line Defenders, που εδρεύει στο Dublin και δραστηριοποιείται στην προστασία ακτιβιστών σε όλο τον κόσμο, κάλεσε τις ιρακινές αρχές να διερευνήσουν άμεσα την υπόθεση και να οδηγήσουν τους υπεύθυνους στη δικαιοσύνη. Ο θάνατος της Γιανάρ Μοχάμεντ θεωρείται από πολλούς ένα βαρύ πλήγμα για το κίνημα υπεράσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών στη Μέση Ανατολή, καθώς για περισσότερες από δύο δεκαετίες αποτέλεσε μία από τις πιο δυνατές φωνές αντίστασης απέναντι στη βία, την εκμετάλλευση και τις διακρίσεις.