Αποταμίευση Ελλήνων: Σύνταξη χωρίς «μαξιλάρι»

Παρά το γεγονός ότι η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα των συντάξεων έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια, ένα μεγάλο μέρος των Ευρωπαίων πολιτών εξακολουθεί να φτάνει κοντά στη συνταξιοδότηση χωρίς καμία ουσιαστική οικονομική προετοιμασία. Νέα πανευρωπαϊκή έρευνα της Insurance Europe καταγράφει ένα επίμονο και ανησυχητικό έλλειμμα στη συνταξιοδοτική αποταμίευση, με την Ελλάδα να βρίσκεται σε ακόμη δυσμενέστερη θέση σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, περίπου τέσσερις στους δέκα Ευρωπαίους δεν αποταμιεύουν καθόλου για τα χρόνια μετά την αποχώρησή τους από την εργασία. Στην Ελλάδα, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται, καθώς σχεδόν έξι στους δέκα πολίτες δηλώνουν ότι δεν διαθέτουν κανένα αποταμιευτικό πλάνο για τη σύνταξή τους. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει όχι μόνο οικονομικές δυσκολίες, αλλά και βαθύτερα ζητήματα ενημέρωσης, εμπιστοσύνης και πρόσβασης σε κατάλληλα εργαλεία αποταμίευσης.

Η έρευνα δείχνει ότι, θεωρητικά, η ανάγκη αποταμίευσης αναγνωρίζεται ευρέως. Στην Ελλάδα, πάνω από τα τρία τέταρτα των πολιτών δηλώνουν ότι βλέπουν θετικά την ιδέα της συμπληρωματικής αποταμίευσης για τη σύνταξη. Ωστόσο, η πρόθεση αυτή συχνά σκοντάφτει στην πραγματικότητα. Σχεδόν οι μισοί από όσους δεν αποταμιεύουν αναφέρουν ότι απλώς δεν διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό παραδέχεται ότι θα ήθελε να ξεκινήσει αλλά δεν έχει επαρκή πληροφόρηση ή καθοδήγηση. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο όσοι τελικά αποταμιεύουν οδηγούνται στην απόφαση αυτή. Στην Ελλάδα, η προσωπική επαφή φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο: πολλοί ξεκίνησαν μετά από συζήτηση με διαμεσολαβητή, φίλους ή ακόμη και μέσω πληροφοριών που έλαβαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε ποσοστά υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Παράλληλα, τα ομαδικά συνταξιοδοτικά προγράμματα μέσω εργοδοτών αποτελούν για αρκετούς την πρώτη επαφή με τη μακροχρόνια αποταμίευση.

Όταν πρόκειται για τα χαρακτηριστικά ενός αποταμιευτικού προϊόντος, τόσο οι Έλληνες όσο και οι Ευρωπαίοι δείχνουν ξεκάθαρες προτεραιότητες. Η ασφάλεια του κεφαλαίου και η αξιοπιστία του παρόχου αναδεικνύονται ως καθοριστικοί παράγοντες, με τη συντριπτική πλειονότητα να αποφεύγει λύσεις υψηλού ρίσκου. Παρότι σε επίπεδο θεωρίας πολλοί δηλώνουν ότι προτιμούν τη σταδιακή καταβολή σύνταξης, στην πράξη, όταν τίθεται το δίλημμα ανάμεσα σε εφάπαξ ποσό και ετήσια καταβολή, η εφάπαξ λύση εμφανίζεται σαφώς πιο ελκυστική, ιδίως στην Ελλάδα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εικόνα συμπληρώνεται από έντονες ανισότητες. Οι γυναίκες εμφανίζονται σημαντικά λιγότερο καλυμμένες σε σχέση με τους άνδρες, ενώ οι διαφορές από χώρα σε χώρα είναι μεγάλες, γεγονός που υποδηλώνει την καθοριστική σημασία των εθνικών πολιτικών και θεσμικών πλαισίων. Την ίδια στιγμή, η συμβουλευτική υποστήριξη αποδεικνύεται κρίσιμη: ένα μεγάλο ποσοστό Ευρωπαίων ξεκίνησε να αποταμιεύει μόνο αφού έλαβε επαγγελματική καθοδήγηση ή εντάχθηκε σε πρόγραμμα που προσέφερε ο εργοδότης του. Το συμπέρασμα της έρευνας είναι σαφές: χωρίς στοχευμένες πολιτικές, καλύτερη ενημέρωση και ενίσχυση της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και τα προϊόντα αποταμίευσης, το κενό στη συνταξιοδοτική ασφάλεια θα διευρύνεται. Η ιδιωτική ασφάλιση και τα συμπληρωματικά συνταξιοδοτικά σχήματα μπορούν να λειτουργήσουν ως κρίσιμος πυλώνας, μόνο όμως εφόσον συνοδεύονται από διαφάνεια, ευελιξία και ουσιαστική καθοδήγηση των πολιτών σε μια από τις πιο καθοριστικές οικονομικές αποφάσεις της ζωής τους.