Φωτογραφίες των 200 Καισαριανής: Την Παρασκευή η κρίσιμη συνάντηση για την απόκτηση τους

Μια από τις πιο μαύρες σελίδες της ελληνικής ιστορίας ξαναζωντανεύει μέσα από μια συλλογή φωτογραφιών που απεικονίζει την εκτέλεση των 200 αντιστασιακών στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944. Οι εικόνες, τραβηγμένες από τους ίδιους τους Γερμανούς κατακτητές, αποτελούσαν εργαλείο προπαγάνδας, όμως σήμερα λειτουργούν ως ιστορικά τεκμήρια, που καταγράφουν την αγριότητα της Κατοχής και τη θυσία των Ελλήνων αντιστασιακών. Η συλλογή, στην οποία περιλαμβάνονται συνολικά 163 φωτογραφίες, βρέθηκε στην κατοχή του Βέλγου συλλέκτη Τιμ ντε Κρεν και περιλαμβάνει τόσο στιγμιότυπα από το Στρατόπεδο Χαϊδαρίου όσο και από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Δώδεκα από αυτές δημοσιεύτηκαν πρόσφατα σε διαδικτυακή δημοπρασία, προκαλώντας συγκίνηση και αναδεικνύοντας την ιστορική αξία των εικόνων.

Ο Χέρμαν Χόιερ, υπολοχαγός της Βέρμαχτ, συγκέντρωσε φωτογραφίες από κατεχόμενες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, με εντολή να παρακολουθήσει ή και να συνδράμει στην εκτέλεση των 200 κρατουμένων της Καισαριανής. Οι φωτογραφίες αυτές δίνουν πρόσωπο στα θύματα και φωτίζουν τον τρόπο που η ναζιστική προπαγάνδα αξιοποιούσε την εικόνα ως μέσο χειραγώγησης και έλεγχο της ιστορίας. Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ανακοίνωσε ότι η συλλογή έχει χαρακτηριστεί ως μνημείο και ότι το ελληνικό κράτος σκοπεύει να την αποκτήσει. Στο πλαίσιο αυτό, ειδικοί του υπουργείου θα συναντηθούν με τον συλλέκτη την Παρασκευή 20/02, για να εξετάσουν την αυθεντικότητα των τεκμηρίων και να προχωρήσουν στις διαδικασίες απόκτησής τους.

Η δύναμη της εικόνας και η ναζιστική προπαγάνδα

Οι φωτογραφίες του Χόιερ αποτελούν παράδειγμα της στρατηγικής του Γιόζεφ Γκέμπελς να χρησιμοποιεί τη φωτογραφία και τον κινηματογράφο ως όπλα ιδεολογικής επιρροής. Η Μονάδα Προπαγάνδας 960 κάλυπτε τα Βαλκάνια και την Ελλάδα, παράγοντας εικόνες που «ωραιοποιούσαν» τη ζωή των Γερμανών στρατιωτών, ενώ καταγράφονταν στιγμές θηριωδιών κατά του τοπικού πληθυσμού. Οι εικόνες του Στρατοπέδου Χαϊδαρίου και της εκτέλεσης στην Καισαριανή δεν είναι απλώς ντοκουμέντα φρίκης· είναι και «μάθημα οπτικού γραμματισμού», σύμφωνα με τη διευθύντρια της Διεύθυνσης Νεώτερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Βίλλυ Φωτοπούλου, που υπογραμμίζει τη δύναμη της εικόνας στην κατασκευή συλλογικών μύθων και αντιλήψεων.

Η εκτέλεση των 200 κομμουνιστών αντιστασιακών ήταν αντίποινα για την ενέδρα στους Γερμανούς στις 27 Απριλίου 1944. Οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν από το Χαϊδάρι στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, όπου οι περισσότεροι πέθαναν τραγουδώντας και αφήνοντας σημειώματα στους δρόμους της Αθήνας με λόγια θάρρους και πίστης. Στις τελευταίες τους στιγμές, κρατούσαν τα ιδανικά της λευτεριάς ζωντανά. Ορισμένα ονόματα, όπως αυτά των Βασίλη Παπαδήμα, Ηλία Ρίζου και Σπήλιου Αμπελογιάννη, έχουν ταυτοποιηθεί, ενώ οι οικογένειες των εκτελεσθέντων παραμένουν συγκινημένες από την ανάδειξη αυτής της μνήμης. Η συλλογή φωτογραφιών της Καισαριανής δεν αποτελεί μόνο ιστορικό ντοκουμέντο· είναι υπενθύμιση της δύναμης της εικόνας και της σημασίας της διατήρησης της μνήμης. Μέσα από αυτή, οι θηριωδίες του παρελθόντος φωτίζονται και οι ήρωες της αντίστασης αποκτούν πρόσωπο, δίνοντας στο παρόν μια βαθύτερη κατανόηση για το τίμημα της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.