Συμφωνία Mercosur – Ελλάδα: Τα οφέλη της μεγάλης εμπορικής συμφωνίας

Με ειδικό ενημερωτικό σημείωμα που απευθύνεται ξεχωριστά σε κάθε κράτος-μέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να αναδείξει τα οφέλη της μεγάλης εμπορικής συμφωνίας εταιρικής σχέσης ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Mercosur, σε μια περίοδο κατά την οποία η συμφωνία προκαλεί έντονες πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον εστιάζεται κυρίως στις δυνατότητες αύξησης των εξαγωγών, ιδιαίτερα σε προϊόντα που σήμερα επιβαρύνονται με σχεδόν απαγορευτικούς δασμούς, όπως το ελαιόλαδο και άλλα αγροδιατροφικά προϊόντα υψηλής ποιότητας. Σύμφωνα με την Κομισιόν, η συμφωνία προβλέπει την κατάργηση ή δραστική μείωση των δασμών στο 91% των προϊόντων που εξάγονται από την ΕΕ προς τις χώρες της Mercosur, γεγονός που αναμένεται να διευκολύνει ουσιαστικά την πρόσβαση των ελληνικών επιχειρήσεων στις αγορές της Νότιας Αμερικής.

Σήμερα, οι δασμοί που επιβάλλονται από τις χώρες της Mercosur σε ευρωπαϊκά αγροδιατροφικά προϊόντα φτάνουν έως και το 55%, καθιστώντας την εξαγωγή τους οικονομικά ασύμφορη. Η άρση αυτών των εμποδίων εκτιμάται ότι μπορεί να μεταβάλει σημαντικά τους όρους ανταγωνισμού, ιδίως για προϊόντα με ισχυρή ταυτότητα και προστιθέμενη αξία. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το εμπόριο αποτελεί κρίσιμο πυλώνα της ελληνικής οικονομίας, καθώς περίπου 631.000 θέσεις εργασίας στη χώρα υποστηρίζονται άμεσα ή έμμεσα από τις εξαγωγές, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν σε μία στις οκτώ θέσεις εργασίας.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων, ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της συμφωνίας. Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur προβλέπει την προστασία 344 ευρωπαϊκών προϊόντων από απομιμήσεις στις αγορές της Mercosur, εκ των οποίων 21 είναι ελληνικά, όπως η φέτα, η ελιά και το ελαιόλαδο Καλαμάτας, η μαστίχα Χίου, ο κρόκος Κοζάνης, η κεφαλογραβιέρα, η κορινθιακή σταφίδα, καθώς και σειρά οίνων ΠΟΠ και το τσίπουρο. Ωστόσο, ειδικά για τη φέτα, η συμφωνία προβλέπει μεταβατική περίοδο επτά ετών. Κατά το διάστημα αυτό, παραγωγοί σε Αργεντινή, Βραζιλία και Ουρουγουάη που χρησιμοποιούσαν ήδη τον όρο “feta” πριν από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας θα μπορούν να συνεχίσουν να τον χρησιμοποιούν, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνοδεύεται από σαφή και ευανάγνωστη ένδειξη της γεωγραφικής προέλευσης του προϊόντος. Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι πρόκειται για αναγκαίο συμβιβασμό, τονίζοντας ότι μετά την ολοκλήρωση της μεταβατικής περιόδου η προστασία της φέτας θα είναι πλήρης και δεσμευτική.

Στο αγροτικό σκέλος, η Επιτροπή αναγνωρίζει τους φόβους των Ευρωπαίων παραγωγών για αυξημένες εισαγωγές από τις χώρες της Mercosur και επισημαίνει ότι έχουν ενσωματωθεί συγκεκριμένες δικλείδες ασφαλείας. Προβλέπονται ανώτατα όρια στις ποσότητες αγροδιατροφικών προϊόντων που μπορούν να εισάγονται με ευνοϊκούς δασμούς, ενώ για πρώτη φορά σε εμπορική συμφωνία της ΕΕ θεσπίζεται ρήτρα διασφάλισης, η οποία επιτρέπει την άμεση παρέμβαση της Επιτροπής σε περίπτωση αιφνίδιας διατάραξης της αγοράς. Παράλληλα, διαβεβαιώνεται ότι όλα τα προϊόντα της Mercosur που εισάγονται στην ΕΕ θα πρέπει να συμμορφώνονται πλήρως με τα αυστηρά ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας τροφίμων και βιωσιμότητας.

Πέρα από τα αγροτικά προϊόντα, η συμφωνία δίνει έμφαση και στον τομέα των υπηρεσιών, όπου η Ελλάδα διαθέτει συγκριτικό πλεονέκτημα. Οι ελληνικές εξαγωγές υπηρεσιών προς τη Mercosur ανέρχονται ήδη σε περίπου 1,6 δισ. ευρώ ετησίως, με αιχμή τις μεταφορές, τον τουρισμό και, σε μικρότερο βαθμό, τις πολιτιστικές υπηρεσίες. Η συμφωνία αναμένεται να διευκολύνει περαιτέρω την παροχή υπηρεσιών, μειώνοντας το κόστος και τα διοικητικά εμπόδια. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν το 97% των Ελλήνων εξαγωγέων. Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η συμφωνία θα μειώσει το κόστος εξαγωγών μέσω της κατάργησης δασμών και της απλούστευσης των τελωνειακών διαδικασιών, θα περιορίσει τον διοικητικό φόρτο και θα βελτιώσει την πρόσβαση των ελληνικών επιχειρήσεων σε δημόσιες συμβάσεις στις χώρες της Mercosur, μέσω καλύτερης πληροφόρησης και ειδικής υποστήριξης.

Παρά τα επιχειρήματα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η συμφωνία παραμένει πολιτικά αμφιλεγόμενη. Η Γαλλία έχει δηλώσει ανοιχτά ότι θα επιχειρήσει να την μπλοκάρει, με τον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να κάνει λόγο για μια συμφωνία «άλλης εποχής», ενώ αντιδράσεις εκφράζονται και από αγροτικές οργανώσεις σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι σύνθετο: από τη μία πλευρά ανοίγονται νέες αγορές και εξαγωγικές προοπτικές, από την άλλη απαιτείται προσεκτική διαχείριση ώστε να προστατευθούν τα εμβληματικά προϊόντα και οι παραγωγοί που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της αγροτικής και εξαγωγικής της ταυτότητας.