Νέος ηγέτης Ιράν: Θέλω να εμπλακώ στην επιλογή, λέει ο Τραμπ

Την πρόθεσή του να εμπλακεί προσωπικά στις εξελίξεις που αφορούν την επόμενη ημέρα της ηγεσίας στο Ιράν εξέφρασε ο Ντόναλντ Τραμπ, σε μια δήλωση που προκάλεσε έντονη διεθνή συζήτηση. Σε τηλεφωνική συνέντευξη που παραχώρησε στο Axios, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε κατηγορηματικός ότι δεν θεωρεί αποδεκτή μια πιθανή διαδοχή που θα διατηρεί τη σημερινή πολιτική κατεύθυνση της Τεχεράνης. Σχολιάζοντας τα σενάρια για τον επόμενο ανώτατο ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο Τραμπ αναφέρθηκε ειδικά στο ενδεχόμενο να αναλάβει την εξουσία ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του πρόσφατα δολοφονημένου ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ. Ο ίδιος εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός απέναντι σε αυτή την προοπτική, υποστηρίζοντας ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί μια εξέλιξη που θα συνεχίσει την ίδια πολιτική γραμμή της Τεχεράνης. «Χάνουν τον χρόνο τους. Ο γιος του Χαμενεΐ είναι ασήμαντος. Πρέπει να εμπλακώ στον διορισμό, όπως έγινε με τη Ροντρίγκεζ στη Βενεζουέλα», δήλωσε χαρακτηριστικά, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα μείνουν αμέτοχες στη διαδικασία που θα διαμορφώσει τη νέα ισορροπία ισχύος στο Ιράν.

Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε επίσης ότι η ανάδειξη ενός ηγέτη που θα συνεχίσει την ίδια πολιτική κατεύθυνση θα μπορούσε να οδηγήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες ξανά σε στρατιωτική αντιπαράθεση με την Τεχεράνη μέσα στα επόμενα χρόνια. «Ο γιος του Χαμενεΐ είναι απαράδεκτος για μένα. Θέλουμε κάποιον που θα φέρει αρμονία και ειρήνη στο Ιράν», ανέφερε. Οι δηλώσεις αυτές έρχονται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη στιγμή για το ιρανικό πολιτικό σύστημα, καθώς η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με τη διαδικασία επιλογής νέου ανώτατου ηγέτη μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ σε ισραηλινή αεροπορική επίθεση. Στο ίδιο πλήγμα έχασε τη ζωή της και η σύζυγός του, Ζάχρα Χαντάντ Αντέλ, μέλος οικογένειας με βαθιά πολιτική και θρησκευτική επιρροή στο εσωτερικό της χώρας. Στο επίκεντρο των συζητήσεων για τη διαδοχή βρίσκεται ο 56χρονος κληρικός Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Παρότι δεν έχει εκλεγεί ποτέ σε δημόσιο αξίωμα ούτε έχει αναλάβει επίσημο κυβερνητικό ρόλο, εδώ και χρόνια θεωρείται πρόσωπο με σημαντική επιρροή στους κύκλους της εξουσίας. Για μεγάλο διάστημα το όνομά του αναφερόταν χαμηλόφωνα στους πολιτικούς και θρησκευτικούς διαδρόμους της Τεχεράνης ως πιθανή μελλοντική επιλογή για τη διαδοχή του πατέρα του.

Μετά την επίθεση που κόστισε τη ζωή στον Αλί Χαμενεΐ, η προσοχή της διεθνούς κοινότητας έχει στραφεί πάνω του. Ωστόσο, ο ίδιος δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από τότε και σύμφωνα με πληροφορίες παραμένει σε άγνωστη τοποθεσία. Η διαδικασία επιλογής του νέου ανώτατου ηγέτη αποτελεί αρμοδιότητα της Συνέλευσης των Ειδικών, ενός θεσμικού σώματος που απαρτίζεται από 88 ανώτερους κληρικούς. Το όργανο αυτό έχει την ευθύνη να αποφασίσει ποιος θα αναλάβει το κορυφαίο αξίωμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Οι διαβουλεύσεις αναμένεται να ενταθούν τις επόμενες ημέρες, ενώ δεν αποκλείεται η τελική ανακοίνωση να καθυστερήσει έως ότου ολοκληρωθούν οι τελετές για την κηδεία του εκλιπόντος ηγέτη. Αναλυτές επισημαίνουν ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ φέρεται να διαθέτει ισχυρή στήριξη από τους Φρουρούς της Επανάστασης, έναν από τους πιο ισχυρούς πυλώνες του ιρανικού καθεστώτος. Παράλληλα, όμως, δεν αποτελεί τη μοναδική επιλογή που συζητείται. Μεταξύ των πιθανών υποψηφίων αναφέρονται ο κληρικός και θεολόγος Αλίρεζά Αραφί, καθώς και ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί.

Η πιθανότητα να αναλάβει την εξουσία ο γιος του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση, καθώς αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι θα μπορούσε να εκληφθεί ως μορφή δυναστικής διαδοχής. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο έρχεται σε αντίθεση με τις αρχικές αρχές της επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τη μοναρχία του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ γεννήθηκε το 1969 στη Μασχάντ, σε μια περίοδο έντονων πολιτικών ανακατατάξεων που οδήγησαν στην Ισλαμική Επανάσταση. Μετά την ανατροπή του σάχη, η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Τεχεράνη, όπου ο πατέρας του εξελίχθηκε σταδιακά σε μια από τις πιο ισχυρές προσωπικότητες του νέου καθεστώτος. Κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν–Ιράκ, ο νεαρός τότε Μοτζτάμπα συμμετείχε σε μονάδα των Φρουρών της Επανάστασης, αποκτώντας δεσμούς με στελέχη που αργότερα διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στον στρατιωτικό και πολιτικό μηχανισμό της χώρας.

Η επιρροή του ενισχύθηκε ιδιαίτερα μετά το 1989, όταν ο Αλί Χαμενεΐ ανέλαβε την ανώτατη ηγεσία. Από τα γραφεία του ηγέτη στην Τεχεράνη, ο Μοτζτάμπα φέρεται να διαχειριζόταν πολιτικές επαφές, να λειτουργούσε ως βασικός διαμεσολαβητής πρόσβασης στο περιβάλλον του πατέρα του και να οικοδομούσε δίκτυα επιρροής στο εσωτερικό του καθεστώτος. Αμερικανικά διπλωματικά τηλεγραφήματα που δημοσιοποιήθηκαν αργότερα μέσω WikiLeaks τον περιέγραφαν ως «τη δύναμη πίσω από τα ράσα», υποστηρίζοντας ότι διαδραμάτιζε καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση της πολιτικής πρόσβασης στον ανώτατο ηγέτη. Το 2019 οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν κυρώσεις εις βάρος του, κατηγορώντας τον ότι συνέβαλε στην προώθηση της περιφερειακής στρατηγικής του Ιράν και στη στήριξη πολιτικών καταστολής στο εσωτερικό της χώρας. Παράλληλα, πολιτικοί αντίπαλοι στο Ιράν τον έχουν κατηγορήσει ότι παρενέβη παρασκηνιακά στις προεδρικές εκλογές του 2005 και του 2009 υπέρ του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, ισχυρισμούς που η ιρανική ηγεσία έχει απορρίψει.

Το 2022 έλαβε τον τίτλο του αγιατολάχ, εξέλιξη που ενίσχυσε τις εκτιμήσεις ότι θα μπορούσε να διεκδικήσει επίσημα τη θέση του ανώτατου ηγέτη. Ο θεσμός του ανώτατου ηγέτη βρίσκεται στον πυρήνα της εξουσίας στο Ιράν. Ο κάτοχός του ελέγχει τις ένοπλες δυνάμεις, ασκεί εποπτεία στους Φρουρούς της Επανάστασης και έχει τον τελικό λόγο στις βασικές στρατηγικές αποφάσεις της χώρας, από την εξωτερική πολιτική μέχρι το πυρηνικό πρόγραμμα. Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για το μέλλον της ιρανικής ηγεσίας έχει προκαλέσει αντιδράσεις και από την αντιπολίτευση της διασποράς. Ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν, δήλωσε ότι οποιοσδήποτε διάδοχος του Αλί Χαμενεΐ θα στερείται πολιτικής νομιμοποίησης, υποστηρίζοντας ότι θα αποτελεί συνέχεια του ίδιου συστήματος εξουσίας που εγκαθιδρύθηκε μετά την επανάσταση του 1979. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ, ο Παχλαβί υποστήριξε ότι ο επόμενος ηγέτης «θα θεωρείται συνεργός στο αιματηρό ιστορικό του καθεστώτος», εκφράζοντας την πεποίθηση ότι οι πολιτικές εξελίξεις στη χώρα ενδέχεται να οδηγήσουν σε βαθύτερες αλλαγές στο άμεσο μέλλον. Η επιλογή του νέου ανώτατου ηγέτη αναμένεται να επηρεάσει όχι μόνο την εσωτερική ισορροπία ισχύος στο Ιράν, αλλά και τη γεωπολιτική δυναμική ολόκληρης της Μέσης Ανατολής, σε μια περίοδο όπου οι εντάσεις στην περιοχή παραμένουν ιδιαίτερα υψηλές και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης συνεχίζει να αποτελεί βασικό σημείο αντιπαράθεσης με τη Δύση.