Από το ρωσικό γκουλάγκ στο μέτωπο της Ουκρανίας

Όταν τον Απρίλιο του 2022 ο Τρέβορ Ριντ επέστρεψε στο Τέξας έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια κράτησης σε ρωσική φυλακή, τίποτα δεν έμοιαζε πραγματικά με επιστροφή στην κανονικότητα. Ο 30χρονος τότε πρώην πεζοναύτης δεν ενδιαφερόταν για μια ήρεμη ζωή, για σπουδές ή για το να ξαναχτίσει απλώς την καθημερινότητά του. Αυτό που τον καθόριζε ήταν η ανάγκη να απαντήσει σε όσα είχε βιώσει. Στο μυαλό του, η δικαιοσύνη δεν μπορούσε να έρθει χωρίς δράση. Και η δράση είχε ένα όνομα: Ουκρανία. Ο ίδιος περιγράφει ότι ένιωθε αδύνατο να ξαναβρεί τον εαυτό του αν δεν ένιωθε πως είχε αποδοθεί κάποιο είδος δικαιοσύνης. Έβλεπε στον πόλεμο της Ουκρανίας μια αντανάκλαση όσων είχε ζήσει και πίστευε ότι η στρατιωτική του εμπειρία μπορούσε να φανεί χρήσιμη. Η απόφαση αυτή, ωστόσο, έπεσε σαν κεραυνός στην οικογένειά του. Ο πατέρας του, που είχε αφιερώσει χρόνια προσπαθώντας να τον φέρει πίσω από τη Ρωσία, άκουσε άναυδος τα σχέδιά του. Ο Ριντ θυμάται τη στιγμή που του τα αποκάλυψε ως μια από τις πιο σκληρές της ζωής του: το πρόσωπο του πατέρα του άδειασε από χρώμα, σαν να έβλεπε μπροστά του έναν άνθρωπο που δεν αναγνώριζε πια.

Η διαδρομή που τον οδήγησε στη ρωσική φυλακή είχε ξεκινήσει πολύ πιο αθώα. Είχε υπηρετήσει τέσσερα χρόνια στους Πεζοναύτες των ΗΠΑ χωρίς να αναπτυχθεί σε εμπόλεμη ζώνη και αργότερα εργάστηκε ως εργολάβος ασφαλείας στο Αφγανιστάν. Στη συνέχεια βρέθηκε στη Ρωσία, όπου γνώρισε μέσω Tinder μια νεαρή Ρωσίδα, τη Λίνα. Τον Αύγουστο του 2019, μια νυχτερινή έξοδος στη Μόσχα εξελίχθηκε σε εφιάλτη. Μεθυσμένος σε υπερβολικό βαθμό, ξύπνησε το επόμενο πρωί σε αστυνομικό τμήμα, χωρίς καμία μνήμη για το τι είχε προηγηθεί. Αρχικά, τίποτα δεν έδειχνε ότι η κατάσταση θα είχε σοβαρές συνέπειες. Μια γυναίκα αστυνομικός τού είπε ότι ήταν τόσο μεθυσμένος που κοιμήθηκε στο γραφείο της και ότι δεν κρατούνταν – μπορούσε να φύγει. Όμως τα ρωσικά του δεν ήταν αρκετά καλά για να κινηθεί μόνος του στην πόλη, οπότε περίμενε τη σύντροφό του. Στο μεταξύ, άλλαξε η βάρδια. Ο επικεφαλής του τμήματος εμφανίστηκε με εντελώς διαφορετική στάση, τον κράτησε και κάλεσε την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Ασφαλείας, τον διάδοχο της KGB. Από εκείνη τη στιγμή, όπως περιγράφει, άρχισε να «χτίζεται» μια υπόθεση εις βάρος του.

Κατηγορήθηκε για άσκηση βίας κατά εκπροσώπων του κράτους, αδίκημα που επισύρει ποινή έως και δέκα χρόνια φυλάκισης. Οι αρχές ισχυρίστηκαν ότι είχε επιτεθεί σε δύο αστυνομικούς, χωρίς να υπάρχουν αποδείξεις. Ακόμη και η ανακρίτρια της υπόθεσης, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν πίστευε την κατηγορία. Ο τότε πρέσβης των ΗΠΑ στη Μόσχα χαρακτήρισε τη διαδικασία «θέατρο του παραλόγου». Σε μια από τις ακροάσεις, η ανακρίτρια φέρεται να ξέσπασε σε κλάματα μέσα στο δικαστήριο, πριν ο δικαστής της φωνάξει ότι «απλώς κάνει τη δουλειά της». Η καθοριστική στιγμή ήρθε όταν η υπεράσπιση παρουσίασε μια φωτογραφία του Ριντ με τη στολή των Πεζοναυτών, δίπλα στον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα, για τον οποίο είχε υπηρετήσει ως φρουρός στο Καμπ Ντέιβιντ. Εκεί, όπως γράφει, κατάλαβε ότι στα μάτια των ρωσικών αρχών δεν ήταν πια ένας τυχαίος Αμερικανός, αλλά ένα ενδεχόμενο «διαπραγματευτικό χαρτί».

Ο Ριντ μεταφέρθηκε στο κέντρο προφυλάκισης SIZO-5 στη Μόσχα. Οι πρώτες του στιγμές στο κελί δεν θύμιζαν όσα φοβόταν. Αντί για άμεση βία, βρήκε μια παράξενη αποδοχή από τους συγκρατούμενούς του. Ωστόσο, τα επόμενα χρόνια ήταν εξαντλητικά: απομόνωση, κελιά ελάχιστων τετραγωνικών, ελάχιστο φαγητό – μπαγιάτικο ψωμί και αλμυρό ψάρι. Έχασε περίπου 23 κιλά και έφτασε στα όρια της ψυχικής αντοχής. Οι γονείς του δαπάνησαν δεκάδες χιλιάδες δολάρια προσπαθώντας να πετύχουν την απελευθέρωσή του, ενώ η υγεία του κατέρρεε. Νόσησε με Covid και νοσηλεύτηκε στη φυλακή όταν άρχισε να βήχει αίμα, με φόβους ακόμη και για φυματίωση. Τελικά, τον Απρίλιο του 2022, η Ρωσία συμφώνησε σε ανταλλαγή κρατουμένων. Ύστερα από 985 ημέρες, ο Τρέβορ Ριντ βγήκε ελεύθερος. Όμως, όπως παραδέχεται, δεν γύρισε ως ο ίδιος άνθρωπος. Η εμπειρία της κράτησης τον είχε αλλάξει βαθιά και η ανάγκη για ανταπόδοση είχε γίνει κυρίαρχη.

Λίγο αργότερα, εντάχθηκε στη Rogue Team, μια εθελοντική μονάδα βετεράνων που επιχειρούσε κοντά στο Μπαχμούτ, στην ανατολική Ουκρανία. Εκεί, περιγράφει ότι ένιωσε για πρώτη φορά μια παράξενη γαλήνη: το αίσθημα ότι, πηγαίνοντας στο μέτωπο, έπαιρνε πίσω τη ζωή του από εκείνους που του την είχαν στερήσει. Οι αποστολές περιλάμβαναν αναγνωρίσεις και άμεσες συγκρούσεις με ρωσικές δυνάμεις.

Το καλοκαίρι του 2023, μετά από μια επιτυχημένη επίθεση, η ομάδα του υποχωρούσε μέσα από ναρκοπέδιο, στο απόλυτο σκοτάδι. Μια νάρκη εξερράγη μπροστά τους, τραυματίζοντας βαριά έναν εθελοντή από τη Λευκορωσία. Δύο σύντροφοι έσπευσαν να τον μεταφέρουν και τότε μια δεύτερη έκρηξη τραυμάτισε και τον ίδιο τον Ριντ. Με αίμα να τρέχει από τα πόδια του, κατάφερε να εφαρμόσει μόνος του τουρνικέ πριν αρχίσει να χάνει τις αισθήσεις του. Εκείνη τη στιγμή, πίστεψε ότι πεθαίνει. Ζήτησε από έναν σύντροφό του να μεταφέρει στην οικογένειά του ένα τελευταίο μήνυμα: ότι πέθανε ελεύθερος άνθρωπος. Οι διασώστες τον απομάκρυναν υπό πυρά. Ακολούθησαν εβδομάδες νοσηλείας σε ουκρανικά και γερμανικά νοσοκομεία. Παρά τα σοβαρά τραύματα, κατάφερε να κρατήσει τα πόδια του. Άλλοι σύντροφοί του δεν στάθηκαν το ίδιο τυχεροί, αν και κάποιοι επέστρεψαν στο μέτωπο με προσθετικά μέλη. Τέσσερα μέλη της μονάδας σκοτώθηκαν αργότερα.

Σήμερα, ο Ριντ, 33 ετών πλέον, ζει στο Τέξας. Οι γονείς του συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται σε οργανώσεις που βοηθούν οικογένειες Αμερικανών οι οποίοι κρατούνται άδικα στο εξωτερικό. Ο ίδιος δηλώνει περήφανος για όσα έκανε στην Ουκρανία, αλλά αναγνωρίζει ότι το σημαντικότερο ήταν πως επέστρεψε ζωντανός και κοντά στους ανθρώπους που αγαπά. Η έννοια της «ανταπόδοσης», ωστόσο, έχει αλλάξει για εκείνον. Όπως γράφει, η μεγαλύτερη εκδίκηση δεν ήταν να σκοτώσει, αλλά να επιβιώσει, να μην λυγίσει και να ζήσει ελεύθερος. Σε αυτό, λέει, νιώθει πως τελικά βρήκε τη δική του απάντηση σε όσα του στέρησαν.