Το Ιράν έχει συμμάχους, αλλά κανείς δεν σπεύδει να το υπερασπιστεί στον πόλεμο με ΗΠΑ και Ισραήλ

Η στρατιωτική σύγκρουση που έχει ξεσπάσει ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα της διεθνούς πολιτικής: πόσο ισχυρές είναι στην πράξη οι διεθνείς συμμαχίες της Τεχεράνης. Παρότι η Ισλαμική Δημοκρατία διατηρεί επί χρόνια πολιτικές και οικονομικές σχέσεις με αρκετές χώρες, η σημερινή κρίση δείχνει ότι αυτές οι επαφές δύσκολα μεταφράζονται σε ουσιαστική στρατιωτική υποστήριξη. Το Ιράν, που για δεκαετίες αντιμετωπίζει κυρώσεις και πολιτική πίεση από τη Δύση, ανέπτυξε ένα πλέγμα σχέσεων με κράτη της Ασίας, της Μέσης Ανατολής και της Λατινικής Αμερικής. Η Τουρκία και η Ινδία συνεργάστηκαν μαζί του σε εμπορικό επίπεδο και σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, ενώ η Κίνα αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς εταίρους του, αγοράζοντας μεγάλες ποσότητες ιρανικού πετρελαίου. Παράλληλα, χώρες όπως η Ρωσία, η Βόρεια Κορέα και η Βενεζουέλα συχνά εμφανίζονταν πολιτικά κοντά στην Τεχεράνη, κυρίως λόγω της κοινής τους αντιπαράθεσης με τις δυτικές κυβερνήσεις.

Ωστόσο, η έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων στο ιρανικό έδαφος ανέδειξε τα όρια αυτών των σχέσεων. Παρά τις δηλώσεις συμπαράστασης, καμία από τις χώρες αυτές δεν έχει δείξει διάθεση να εμπλακεί στρατιωτικά ή να αναλάβει ενεργό ρόλο στο πλευρό του Ιράν. Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με αναλυτές διεθνών σχέσεων, σχετίζεται και με τη στρατηγική που ακολούθησε η Τεχεράνη τις τελευταίες δεκαετίες. Αντί να δημιουργήσει συμμαχίες με δεσμευτικές συμφωνίες αμοιβαίας άμυνας, το Ιράν επέλεξε να επενδύσει σε ένα δίκτυο ένοπλων οργανώσεων και πολιτικών συμμάχων στη Μέση Ανατολή. Οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και η Χαμάς στη Γάζα αποτελούσαν για χρόνια βασικούς μοχλούς επιρροής της ιρανικής πολιτικής στην περιοχή. Ωστόσο, οι πρόσφατες συγκρούσεις με το Ισραήλ έχουν αποδυναμώσει σημαντικά τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες. Άλλες ομάδες που διατηρούν δεσμούς με την Τεχεράνη, όπως οι Χούθι στην Υεμένη ή φιλοϊρανικές ένοπλες οργανώσεις στο Ιράκ, μπορούν να προκαλέσουν επιθέσεις σε αμερικανικούς στόχους ή σε εμπορικές οδούς, αλλά δεν είναι σε θέση να επηρεάσουν καθοριστικά την έκβαση ενός πολέμου που διεξάγεται μέσα στο ίδιο το Ιράν.

Η Τουρκία αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύνθετης ισορροπίας που επικρατεί. Παρότι μοιράζεται με το Ιράν μακρά σύνορα και διατηρεί σημαντικούς εμπορικούς δεσμούς, η Άγκυρα δεν θεωρείται στρατηγικός σύμμαχος της Τεχεράνης. Η τουρκική κυβέρνηση έχει επικρίνει τις αεροπορικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, χαρακτηρίζοντάς τες παραβίαση του διεθνούς δικαίου, αλλά ταυτόχρονα επιδιώκει να αποφύγει κάθε άμεση εμπλοκή. Οι τουρκικές αρχές ανησυχούν κυρίως για το ενδεχόμενο η αποσταθεροποίηση του Ιράν να προκαλέσει ευρύτερες περιφερειακές αναταράξεις. Ένα πιθανό πολιτικό κενό στην Τεχεράνη θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα κύματα αστάθειας, ανάλογα ή ακόμη πιο έντονα από εκείνα που γνώρισε η περιοχή μετά τους πολέμους στο Ιράκ και τη Συρία.

Ανάλογη στάση ισορροπίας τηρεί και η Ινδία. Η Νέα Δελχί έχει επενδύσει σημαντικά στη συνεργασία με το Ιράν, κυρίως μέσω του λιμανιού Τσαμπαχάρ, το οποίο προσφέρει στην Ινδία πρόσβαση στις αγορές της Κεντρικής Ασίας χωρίς να εξαρτάται από το Πακιστάν. Παράλληλα όμως, η Ινδία έχει αναπτύξει στενή στρατιωτική συνεργασία με το Ισραήλ, γεγονός που καθιστά δύσκολη οποιαδήποτε σαφή τοποθέτηση υπέρ της Τεχεράνης. Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν, ακολουθεί επίσης προσεκτική διπλωματική γραμμή. Το Πεκίνο έχει καλέσει σε αποκλιμάκωση της έντασης και έχει καταδικάσει ορισμένες εξελίξεις, ωστόσο αποφεύγει να εμπλακεί σε μια άμεση αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες για χάρη της Τεχεράνης.

Παρόμοια είναι και η στάση της Ρωσίας. Παρά τη στενή συνεργασία που αναπτύχθηκε μεταξύ Μόσχας και Τεχεράνης τα τελευταία χρόνια —ιδιαίτερα στη Συρία— η στρατηγική συμφωνία που υπέγραψαν οι δύο χώρες δεν προβλέπει υποχρέωση στρατιωτικής συνδρομής σε περίπτωση επίθεσης. Η ρωσική στήριξη περιορίζεται κυρίως σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο, με παρεμβάσεις σε διεθνή φόρα και με δηλώσεις υπέρ της ιρανικής θέσης. Ωστόσο, αυτό δεν αλλάζει ουσιαστικά τις ισορροπίες στο πεδίο της σύγκρουσης. Έτσι, παρά το εκτεταμένο δίκτυο διεθνών επαφών που έχει οικοδομήσει τα τελευταία χρόνια, το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με έναν πόλεμο στον οποίο δεν διαθέτει ισχυρούς κρατικούς συμμάχους. Η πραγματικότητα αυτή αναδεικνύει τις δομικές αδυναμίες της εξωτερικής πολιτικής της Τεχεράνης και τα όρια ενός συστήματος διεθνών σχέσεων που βασίστηκε περισσότερο σε συγκυριακές συνεργασίες παρά σε δεσμευτικές στρατηγικές συμμαχίες.