Συμφωνία για την Ουκρανία: Ειρηνευτικό παζλ στη Φλόριντα

Στο ιδιωτικό συγκρότημα Shell Bay στη Φλόριντα, πολύ μακριά από τα χαρακώματα της Ανατολικής Ουκρανίας, εκτυλίχθηκε μια ακόμη πράξη ενός δύσκολου αλλά κρίσιμου διπλωματικού εγχειρήματος. Εκεί, σε μια ατμόσφαιρα όπου η γαστρονομική λεπτομέρεια—ουκρανικά πιάτα επιλεγμένα από τους Αμερικανούς διοργανωτές—λειτουργούσε ως συμβολική γέφυρα καλής θέλησης, οι αντιπροσωπείες ΗΠΑ και Ουκρανίας ξεκίνησαν έναν νέο γύρο συνομιλιών που χαρακτηρίστηκε ταυτόχρονα εύθραυστος και παραγωγικός. Στόχος η διαμόρφωση του πλαισίου ενός ειρηνευτικού σχεδίου 28 σημείων, το οποίο η Ουάσιγκτον προσπαθεί προσεκτικά να ωριμάσει μεταξύ Κιέβου και Μόσχας. Όπως σημείωσε πηγή με άμεση γνώση των συζητήσεων, η συνάντηση αποτέλεσε «βήμα προς τα εμπρός», συνέχεια όσων είχαν τεθεί στη Γενεύη κατά τον πρώτο γύρο. Ωστόσο, από την αρχή έγινε σαφές ότι δεν υπήρχε χώρος για θριαμβολογίες· μόνο για υπομονετική, τεχνική και εξαντλητική διαπραγμάτευση.

Στη συνάντηση συμμετείχαν ο Αμερικανός ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, ο ειδικός απεσταλμένος και οικοδεσπότης Στιβ Γουίτκοφ, αλλά και ο Τζάρεντ Κούσνερ, επιβεβαιώνοντας το υψηλό πολιτικό βάρος που δίνει ο Ντόναλντ Τραμπ στο εγχείρημα. Απέναντί τους, η ουκρανική αποστολή υπό τους Ρουστέμ Ουμέροφ, στρατηγό Αντρίι Γκνάτοφ και Βάντιμ Σκιμπίτσκι ανέλαβε να εξηγήσει, για ακόμη μία φορά, ποια είναι τα όρια και οι «κόκκινες γραμμές» της ουκρανικής πλευράς. Κανείς δεν έτρεφε αυταπάτες ότι μια συνολική συμφωνία ήταν κοντά. Ωστόσο, οι δύσκολες συζητήσεις—κάποιες φορές οριακές και έντονες—φαίνεται ότι άνοιξαν παράθυρα για πιθανούς συμβιβασμούς. Ο Τραμπ εμφανίζεται δημόσια αισιόδοξος, παρότι επαναλαμβάνει ότι τα σκάνδαλα διαφθοράς στο Κίεβο δυσχεραίνουν το έργο της αμερικανικής διπλωματίας.

Το πιο φορτισμένο ζήτημα παραμένει το ΝΑΤΟ. Η Μόσχα απαιτεί η Ουκρανία να εγκαταλείψει επισήμως την προοπτική ένταξης, απαίτηση που περιλαμβάνεται στο αμερικανικό προσχέδιο. Το Κίεβο, όμως, δεν διανοείται ούτε συζήτηση περί οριστικής απεμπόλησης. Εδώ ανακύπτει μια ιδιότυπη ενδιάμεση λύση: η Ουκρανία δεν θα αλλάξει νομικά τη θέση της, αλλά μια σειρά διμερών συμφωνιών ΗΠΑ–Ρωσίας ή ευρύτερες ρυθμίσεις Ρωσίας–ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να κλειδώσουν de facto την πρόσβαση του Κιέβου στη συμμαχία. Ένα σχήμα που επιτρέπει στην Ουκρανία να μην παραδοθεί συμβολικά ή συνταγματικά, ενώ παράλληλα απαντά στις επιταγές της Μόσχας. Το εάν κάτι τέτοιο θα γίνει αποδεκτό από τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, αποτελεί άλλη ιστορία—και γι’ αυτό ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι φτάνει στο Παρίσι για καίρια συνάντηση με τον Εμανουέλ Μακρόν.

Ντονμπάς: συζητήσεις για μια «μετέωρη» ζώνη

Εξίσου περίπλοκο είναι το ζήτημα του Ντονμπάς. Η Ρωσία επιδιώκει πλήρη κυριαρχία, ενώ το αμερικανικό σχέδιο προβλέπει μια αποστρατιωτικοποιημένη περιοχή υπό ρωσική διοικητική εποπτεία, χωρίς όμως στρατεύματα. Η Ουκρανία επιμένει πως δεν μπορεί να αποδεχθεί ρύθμιση που καταργεί την αμυντική της ικανότητα και αφήνει ανοιχτό τον δρόμο για νέα εισβολή. Παρ’ όλα αυτά, πηγές αναφέρουν ότι δοκιμάζονται «ευαίσθητες φόρμουλες» που ίσως επιτρέψουν τη διατήρηση της ουκρανικής συνταγματικής θέσης, ενώ ταυτόχρονα ικανοποιούν την αμερικανική ανάγκη για ένα ρεαλιστικό, εφαρμόσιμο πλαίσιο. Σχεδόν ολόκληρο το πεντάωρο των συνομιλιών αφιερώθηκε στον καθορισμό της μελλοντικής γραμμής επαφής—του σημείου που θα ορίζει ποιος ελέγχει τι την «επόμενη μέρα» της σύγκρουσης. Ο Ρουστέμ Ουμέροφ είχε, μάλιστα, ξεχωριστή συνάντηση με τον Στιβ Γουίτκοφ, προτού ενημερώσει τον Ζελένσκι. Στις δημόσιες δηλώσεις του έκανε λόγο για «σημαντική πρόοδο προς μια δίκαιη ειρήνη». Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον εκτίμησε ότι οι θέσεις των δύο πλευρών «πλησίασαν αισθητά».

Παρ’ όλες τις ενδείξεις προόδου, το μεγαλύτερο ερώτημα παραμένει ανοιχτό: τι θα απαντήσει η Ρωσία. Το Κρεμλίνο εξακολουθεί να δείχνει μηδενική διάθεση υποχώρησης από τις μαξιμαλιστικές του απαιτήσεις. Γι’ αυτό ο Στιβ Γουίτκοφ αναχωρεί για τη Μόσχα, όπου αναμένεται να συναντήσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η τύχη όλων όσων συμφωνήθηκαν, διατυπώθηκαν ή συζητήθηκαν επί πέντε ώρες στη Φλόριντα, θα εξαρτηθεί από τη στάση που θα επιλέξει η ρωσική πλευρά. Όπως σχολίασε Ουκρανός αξιωματούχος, «το βασικό ερώτημα είναι πού στέκονται οι Ρώσοι—και αν οι προθέσεις τους είναι πραγματικές». Η απάντηση θα φανεί όταν ο Γουίτκοφ επιστρέψει από τη Μόσχα, μεταφέροντας το αποτέλεσμα της πλέον κρίσιμης διπλωματικής αποστολής των τελευταίων μηνών.