Γεραπετρίτης χωρικά ύδατα: Νέα φάση θαλάσσιας στρατηγικής στο Αιγαίο

Μια συνολική εικόνα της ελληνικής στρατηγικής στο Αιγαίο, με σαφή πολιτικά και γεωπολιτικά μηνύματα προς το εσωτερικό και το εξωτερικό, παρουσίασε από το βήμα της Βουλής ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης. Η κυβερνητική γραμμή, όπως αποτυπώθηκε στην ομιλία του, κινείται σε δύο παράλληλους άξονες: από τη μία, η σταδιακή αλλά αποφασιστική άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων μέσω θεσμικών εργαλείων· από την άλλη, η σαφής οριοθέτηση των «κόκκινων γραμμών» στον ελληνοτουρκικό διάλογο, με τα θέματα κυριαρχίας να τίθενται εκτός οποιασδήποτε διαπραγμάτευσης. Ο υπουργός Εξωτερικών προανήγγειλε την περαιτέρω επέκταση των θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο, αλλά και τη διατήρηση –και ενεργοποίηση όταν το κρίνει η ελληνική πολιτεία– του δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων. Όπως τόνισε, ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός δεν αποτελεί απλώς περιβαλλοντική ή τεχνική πολιτική, αλλά στρατηγικό εργαλείο άσκησης δικαιωμάτων, που ενισχύει τη διεθνή νομική θωράκιση της χώρας και αποδομεί στην πράξη το αναθεωρητικό αφήγημα της Άγκυρας.

Απαντώντας σε αιχμές περί «υποχωρητικότητας», ο Γιώργος Γεραπετρίτης υιοθέτησε σκληρή θεσμική γραμμή, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα δεν κινείται με ρητορικούς βερμπαλισμούς ή εθνικιστικές εξάρσεις, αλλά με σταθερό προσανατολισμό στο διεθνές δίκαιο και στην ενίσχυση της πραγματικής της ισχύος. «Θα ακολουθήσουν και άλλα. Το “Αιγαίο 2” έρχεται», ανέφερε χαρακτηριστικά, δίνοντας το στίγμα μιας πολιτικής που δεν εξαντλείται στην πρώτη φάση πρωτοβουλιών. Ιδιαίτερη βαρύτητα απέδωσε στο πλαίσιο του ελληνοτουρκικού διαλόγου και στην επικείμενη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν, ξεκαθαρίζοντας ότι ζητήματα κυριαρχίας δεν συζητούνται. Με ρητή δέσμευση ενώπιον της Βουλής, τόνισε ότι η Ελλάδα δεν θα δεχθεί ποτέ συζήτηση για την εθνική της κυριαρχία, την οποία χαρακτήρισε αδιαπραγμάτευτη. Την ίδια ώρα, αναφέρθηκε σε απτά αποτελέσματα του διαλόγου, όπως η μείωση των παραβιάσεων στον εθνικό εναέριο χώρο, ο περιορισμός των μεταναστευτικών ροών και τα οικονομικά οφέλη για τα νησιά μέσω της ταχείας θεώρησης εισόδου για Τούρκους πολίτες.

Τοποθετώντας τις εξελίξεις στο διεθνές περιβάλλον, ο υπουργός περιέγραψε το σημερινό παγκόσμιο σκηνικό ως το πιο σύνθετο και ασταθές μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι η Ελλάδα έχει καταφέρει να διατηρεί λειτουργικές σχέσεις με όλους τους βασικούς διεθνείς δρώντες, αξιοποιώντας την οικονομική της ανθεκτικότητα, τον ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου και την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων. Όλα αυτά, όπως σημείωσε, συνθέτουν ένα πλέγμα ισχύος που ενισχύει το διεθνές αποτύπωμα της χώρας χωρίς να διολισθαίνει σε επικίνδυνες υπερβολές. Στη δευτερολογία του, ο Γιώργος Γεραπετρίτης επανήλθε στο ζήτημα των χωρικών υδάτων, υπενθυμίζοντας ότι η Ελλάδα έχει ήδη επεκτείνει την κυριαρχία της στα 12 ναυτικά μίλια έως το Ταίναρο και διατηρεί ακέραιο το δικαίωμα επέκτασης και στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο, όταν και όπως το αποφασίσει. Διευκρίνισε ότι, ενώ τα κυριαρχικά δικαιώματα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διεθνούς συζήτησης, σήμερα δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για διάλογο περί θαλάσσιων ζωνών, καθώς η Ελλάδα αναγνωρίζει μία και μόνο διαφορά με την Τουρκία: την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

Η συζήτηση για τα χωρικά ύδατα, ωστόσο, δεν μπορεί να αποκοπεί από το διαχρονικό βάρος της απειλής πολέμου που έχει θεσμοθετήσει η Τουρκία. Το casus belli, δηλαδή η απειλή χρήσης στρατιωτικής βίας σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, παραμένει σε ισχύ από το 1995. Πρόκειται για μια μοναδική διεθνώς περίπτωση, όπου ένα κράτος απειλεί με πόλεμο ένα άλλο όχι επειδή παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, αλλά επειδή ενδέχεται να το εφαρμόσει. Η επέκταση των χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια προβλέπεται ρητά από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία αποτελεί τόσο συμβατικό όσο και εθιμικό διεθνές δίκαιο. Η Τουρκία, αν και δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση, επικαλείται τον φόβο ότι μια τέτοια εξέλιξη θα περιορίσει την ελευθερία ναυσιπλοΐας της στο Αιγαίο. Το επιχείρημα αυτό, ωστόσο, δεν αντέχει στη διεθνή πρακτική, καθώς το δικαίωμα αβλαβούς διέλευσης εφαρμόζεται παγκοσμίως χωρίς να δημιουργεί προβλήματα στη ναυσιπλοΐα.

Το ψήφισμα της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, που εξουσιοδοτεί την κυβέρνηση να λάβει ακόμη και στρατιωτικά μέτρα, στηρίζεται στην επίκληση μιας υποτιθέμενης «ισορροπίας» της Συνθήκης της Λωζάνης. Ωστόσο, το ίδιο το σκεπτικό του αποκαλύπτει αντιφάσεις, καθώς παραδέχεται ότι οι ισορροπίες αυτές έχουν ήδη μεταβληθεί από τις επεκτάσεις χωρικών υδάτων και των δύο χωρών στο παρελθόν. Το σοβαρότερο, όμως, είναι ότι η απειλή χρήσης βίας συνιστά ευθεία παραβίαση του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ, ο οποίος απαγορεύει ρητά την απειλή ή χρήση βίας στις διεθνείς σχέσεις. Παρά τις επανειλημμένες ελληνικές παρεμβάσεις και τις ευρωπαϊκές πιέσεις, το casus belli δεν έχει ανακληθεί. Αντιθέτως, λειτουργεί διαχρονικά ως μηχανισμός αποτροπής, με στόχο να αποθαρρύνει την Ελλάδα από την άσκηση ενός νόμιμου κυριαρχικού της δικαιώματος. Και ακριβώς γι’ αυτό, παραμένει στον πυρήνα της εθνικής στρατηγικής και της ευρύτερης γεωπολιτικής εξίσωσης στο Αιγαίο.