Μεταναστευτικό Ελλάδα: Συμμαχίες στην Ευρώπη, σχέδιο return hubs και άλμα στις ανακλήσεις ασύλου

Σαφώς πιο αυστηρή έχει καταστεί τους τελευταίους μήνες η μεταναστευτική πολιτική της χώρας, σε μια εξέλιξη που προκαλεί έντονη πολιτική αντιπαράθεση αλλά, σύμφωνα με κυβερνητικές εκτιμήσεις και δημοσκοπικές μετρήσεις, απολαμβάνει ευρεία κοινωνική αποδοχή. Το Μέγαρο Μαξίμου, σύμφωνα με την Καθημερινή, εμφανίζεται αποφασισμένο να στηρίξει πλήρως τη νέα κατεύθυνση, παρέχοντας πολιτική κάλυψη στον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνο Πλεύρη, ο οποίος προωθεί ένα πλέγμα μέτρων με ευρωπαϊκή διάσταση. Στον πυρήνα του σχεδιασμού βρίσκεται η συμμετοχή της Ελλάδας σε πρωτοβουλία για τη δημιουργία λεγόμενων return hubs — δομών επιστροφής εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για ειδικές εγκαταστάσεις σε τρίτες χώρες, κυρίως στην Αφρική, όπου θα μεταφέρονται προσωρινά άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία επαναπατρισμού τους. Η κυβερνητική επιχειρηματολογία εστιάζει στην ανάγκη επιτάχυνσης των επιστροφών και αποσυμφόρησης των εθνικών συστημάτων ασύλου. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι το μοντέλο αυτό εντάσσεται στη συνολικότερη ευρωπαϊκή προσπάθεια για αυστηρότερη διαχείριση των παράτυπων μεταναστευτικών ροών.

Ανακαλείται το καθεστώς πρόσφυγα του προέδρου της Πακιστανικής Κοινότητας Τζαβέντ Ασλάμ

Η Ελλάδα έχει πλέον ενταχθεί σε μια άτυπη ομάδα χωρών που προωθούν ενεργά την ιδέα των return hubs, μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία. Οι πέντε χώρες έχουν ήδη συγκροτήσει τεχνική επιτροπή, η οποία εργάζεται για την εξειδίκευση του σχεδίου, με στόχο την παρουσίασή του στο Συμβούλιο Υπουργών Μετανάστευσης στις 5 Μαρτίου στις Βρυξέλλες. Παρότι το υπουργείο τηρεί χαμηλούς τόνους ως προς τις τελικές τοποθεσίες, πληροφορίες αναφέρουν ότι έχουν ήδη γίνει διερευνητικές επαφές με την Κένυα, ενώ στο τραπέζι βρίσκονται επίσης η Ουγκάντα και η Ρουάντα. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, η λίστα να διευρυνθεί εφόσον προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις. Το βασικό σενάριο προβλέπει ότι στα κέντρα αυτά θα μεταφέρονται υπήκοοι τρίτων χωρών που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία, ανεξαρτήτως του χρόνου παραμονής τους στην Ελλάδα. Εάν, για παράδειγμα, μια χώρα καταγωγής αρνείται να δεχθεί πίσω υπήκοό της, τότε αυτός θα μπορεί να μεταφέρεται προσωρινά σε return hub έως ότου βρεθεί λύση επιστροφής.

Γιατί η Ελλάδα μπήκε στο «σκληρό μπλοκ»

Η ένταξη της Ελλάδας σε αυτή την ομάδα χωρών της Βόρειας Ευρώπης δεν θεωρείται αυτονόητη, ωστόσο προέκυψε μέσα από μακρά διπλωματική ζύμωση. Δύο παράγοντες αποδείχθηκαν καθοριστικοί. Πρώτον, ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που υποστηρίζουν αυστηρότερη πολιτική θεωρούν ότι η σημερινή ηγεσία του υπουργείου κινείται στην ίδια κατεύθυνση, γεγονός που διευκόλυνε τον συντονισμό. Δεύτερον —και ίσως σημαντικότερο— η ελληνική πλευρά ανέδειξε τον ρόλο της χώρας ως πρώτης γραμμής υποδοχής. Το επιχείρημα που προβλήθηκε είναι ότι η Ελλάδα αποτελεί βασικό σημείο εισόδου μεταναστευτικών ροών που στη συνέχεια κατευθύνονται προς τη Βόρεια Ευρώπη. Συνεπώς, η συμμετοχή της σε μια κοινή ευρωπαϊκή λύση θεωρήθηκε αναγκαία ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα στη ρίζα του.

Παράλληλα με τον ευρωπαϊκό σχεδιασμό, το υπουργείο έχει θέσει σε εφαρμογή εκτεταμένη επανεξέταση υποθέσεων διεθνούς προστασίας. Στο μικροσκόπιο μπαίνουν τόσο νέες αφίξεις όσο και παλαιότερες περιπτώσεις μεταναστών που είχαν λάβει άσυλο, αλλά —κατά την κυβερνητική εκτίμηση— ενδέχεται πλέον να μην πληρούν τις προϋποθέσεις παραμονής. Η στόχευση είναι σαφής: όσοι δεν δικαιούνται προστασία να επιστρέφουν στις χώρες προέλευσής τους, είτε απευθείας είτε μέσω των υπό σχεδιασμό δομών. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ήδη σημαντική μεταβολή στην εφαρμογή του πλαισίου. Την περίοδο 2013-2020 είχαν καταγραφεί μόλις 19 ανακλήσεις καθεστώτος διεθνούς προστασίας. Αντίθετα, από το 2021 έως το 2025 ο αριθμός ανήλθε σε 583, καταγράφοντας εντυπωσιακή άνοδο.

Μόνο μέσα στο 2025 πραγματοποιήθηκαν 196 ανακλήσεις — αριθμός πολλαπλάσιος σε σχέση με ολόκληρη την προηγούμενη επταετία — ενώ για το 2026 έχουν ήδη δρομολογηθεί δεκάδες νέες υποθέσεις. Ενδεικτικό της επιτάχυνσης είναι ότι μέσα σε μόλις δύο εβδομάδες κινήθηκαν διαδικασίες για 33 πολίτες τρίτων χωρών, μεταξύ άλλων από Συρία, Πακιστάν, Αίγυπτο και Ιράκ. Αρμόδιες πηγές του υπουργείου υποστηρίζουν ότι η αύξηση δεν συνιστά αλλαγή νόμου αλλά εντατικότερη χρήση των υφιστάμενων εργαλείων, με στόχο —όπως σημειώνουν— την ισορροπία ανάμεσα στην προστασία όσων πραγματικά δικαιούνται άσυλο και στην ανάγκη διαφύλαξης της κοινωνικής συνοχής και της εθνικής ασφάλειας.

Το νομικό πλαίσιο των ανακλήσεων

Σύμφωνα με το ισχύον εθνικό και ευρωπαϊκό δίκαιο, η ανάκληση καθεστώτος διεθνούς προστασίας μπορεί να προχωρήσει υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις: όταν το άτομο κρίνεται επικίνδυνο για την εθνική ασφάλεια, όταν υπάρχει τελεσίδικη καταδικαστική απόφαση που το καθιστά απειλή για την κοινωνία ή όταν διαπιστώνεται ουσιώδης και μόνιμη αλλαγή των συνθηκών στη χώρα καταγωγής. Το υπουργείο επιμένει ότι κάθε περίπτωση εξετάζεται ξεχωριστά και με πλήρη τήρηση των εγγυήσεων του κράτους δικαίου, τονίζοντας ότι η διαδικασία δεν έχει τιμωρητικό χαρακτήρα αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός ελέγχου της νομιμότητας του καθεστώτος προστασίας.

Παρά τη στήριξη που —σύμφωνα με την κυβέρνηση— καταγράφεται στην κοινή γνώμη, η αντιπολίτευση συνεχίζει να ασκεί έντονη κριτική, προειδοποιώντας για κινδύνους υπερβολικής αυστηροποίησης και για πιθανές νομικές εμπλοκές σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, το κυβερνητικό επιτελείο εμφανίζεται αποφασισμένο να προχωρήσει. Η συμμετοχή της Ελλάδας στο ευρωπαϊκό μπλοκ των «σκληρών» χωρών, η προώθηση των return hubs και η εντατικοποίηση των ανακλήσεων ασύλου συνθέτουν μια στρατηγική που —όπως όλα δείχνουν— θα συνεχίσει να κλιμακώνεται το επόμενο διάστημα.